بی وفایی دنیا
شد آخر عمر و کم دیدم نشاط زندگانی را
به گل برد عاقبت دل آرزوی کامرانی را
شما عهد جوانی را بدانید ای جوانان قدر
که من بیهوده کردم صرف ایّام جوانی را
ز سرخ و زرد دورانم همین کافی که من دارم
ز هجر دوست رنگ زرد و اشک ارغوانی را
به آسان فرض تصویرش کند استاد کامل کی
کشیدن نقش آن رخساره دشوار است مانی را
مکن حدّ وفا ترک و فنا را در نظر آور
که بی حد بی وفا می بینم این دنیای فانی را
خریدن دار فانی غبن دارد عاقبت از پی
به جز از نقد عشق ای دل سرای جاودانی را
شبان گویم تو را از آن جهت ای صاحب رفعت
که من یک شعبه از پیغمبری دانم شبانی را
سرت را بر لحد روزی زند این چرخ دون آخر
نهد گر یک دو روزی بر سرت تاج کیانی را
چه حاصل ملک ذی القرنین بیا بشنو ز من ای دل
بکن عهد غلامی تازه ذی القرنین ثانی را
نمودم گنجی از دانش چو جمع از دولت فیضش
همین خواهم که صرفش سازم این گنج معانی را
فدائی گر مشرف از درش گشتی رسان از من
به آن شاه توانا عرض حال ناتوانی را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بی فایده
بهر طمع نمی کشم منّت اهل سوق را
ز انکه نمی خورد کسی شیر طَرَخشَقوق را
کی به نوشتن آیدم معنی حسن روی تو
پر کنم ار ز وصف تو بار هزار نوق را
بنده چو اهل پند نیست پند به بنده ابلهی ست
چاره به جز فروش چیست بندۀ بی حقوق را
قابل کسوت است کی پیش تو مرشد شرف
هر که کشد بدوش خود پوست پلنگ بوق را
قند مزعفرم چو خون هست به خوان خلقِ دون
چون به قناعت افکنم سفرۀ نان و دوغ را
کی عجب است اگر دهد جای رسول را به خود
آنکه خدای خود کند ُ«نسر» و «ود» و «یعوق»را
نیست عجب به عاشقی خون ز رگ ار نیایدم
چون ز محبت تو پر کرده ام این عروق را
همچو فدائی است مست مدت عمر تا که هست
هر که به فیض سر کشد جام می عیوق را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
عاقبت کار
به هر دون گشت دنیا مقبل و اَرخَت عزالیها
سزد بخشد اگر در دم ولایتها بوالیها
پس از فرمان دهی دون طبعی آرد آسیابانی
که نبود این عمل گر سلطنت قد کان تالیها
به همت انس گیرند اهل دانش با حصیر اوّل
که زیر پای مکنت آخر اندازند قالیها
چسان باور کنم ایمان به باب فاطمه ای دل
لِمَن مِن فاطمه یأخذ بطغیانٍ عوالیها
کجا باشد امام آن دُب که گر پرسند او را اِبّ
زند حق بر زبان دانش او قفل لالیها
امام انجیل و فرقان و به تورات و زبور عارف
اگر از بهر او می گسترانیدند نالیها
فدائی گر ینابیع البراهین مشکل عامی
که در عقد اللئالی کرده ام عقد این لئالیها
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
ناچیزی اعمال
غیر از ریا نباشد این زهد و طاعت ما
زاهد خداست بیزار از این عبادت ما
حجت تمام کردند این بحث مجتهد چند
کی کرد رفع تکلیف اصل برائت ما
من شاهدم که حق با انفع بسوی قاضی است
قاضی قبول دارد این یک شهادت ما
در کسوت گدائی شاهی بسی توان کرد
ای دل اگر بسازی با رنج و راحت ما
ترک جهاد اکبر از ضعف نفس کردیم
در ترک این جهاد است آخر هلاکت ما
اجناس دین نهادیم با خلق در میانه
جز نقد کفر نبود سود شراکت ما
گر شافعان محشر اعمال ما ببینند
ترسم که شرم دارند اندر شفاعت ما
بازار خودنمائی پا کرده ام فدائی
لیک عاقبت ندارد دانم جسارت ما
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
درد هجران
دریغ از محنت هجران دریغا
دریغ از رنج بی پایان دریغا
دریغ از جان و از جانان شده دور
دریغا از غم جانان دریغا
دریغ از دوری یعقوب و فرزند
دریغا از مه کنعان دریغا
دریغ از یوسف بی کینه و مکر
دریغ از کینة اخوان دریغا
ز یاران دور و با حرمان قرینم
دریغ از دوری یاران دریغا
گیاهی خشک از هجر بهارم
دریغ از موسم باران دریغا
غم تنهائی از جان کرده سیرم
دریغ از هجر غم خواران دریغا
خزان از شاخ گل کند آشیانم
دریغ از فصل گلزاران دریغا
ز شادی های او بس غم که دیدم
فدائی از غم دوران دریغا
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
قال و قیل
بر زمین افتد بریزد اشک با تطویل را
بگذرد یوسف به ره گر مرقد راحیل را
نیست از کار قیافه، صدق اعجاز است این
گر نهی بر دوش سلطان خراسان میل را
تا به کی صد حیله می آری پی تحلیل مار
حیله کن بهر مألی هم دمی تحلیل را
چند حفظ خودکنی در کنج مدرس با شکنج
از برای صید دل ها دام قال و قیل را
علم باشد بهر دین، کو بهره ای ازتو از آن
می کنی ای طالب از بهرکه این تحصیل را؟
گاهی از علم و ادب کن هم طلب گَرد شرف
گِرد پیچی بر سر خود تا کی این مندیل را
عالمان امت خود را شه ختمی مآب
خواند هم چون انبیای حق بنی اسرائیل را
هر کجک بر کف کت آید کی بود دریا شکاف
موسئی باید شکافد تا که رود نیل را
انبیا را آمدی جبریل با شرع و کتاب
کی توانی خواب بینی سایة جبریل را
پس تو هم ای فیل، صاحب کعبه را شرمی بدار
شرم می آید گر از این خانه صاحب فیل را
کن به خود رحمی که چون طیر ابابیلت رسد
می دهد از فیل و صاحب هردو جا سجیل را
این حجر در کعبة الفت امین است و یمین
چو لبی طاهر که قابل باشدش تقبیل را
گر رسی بر کعبه و قربانیان کوی قرب
از فدائی کن سلامی حجر اسمعیل را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
عقل
آشنائی یاد دادن می توان بیگانه را
لیک نتوان یاد دادن عقل مر دیوانه را
دل که ویران شد ز غم آباد کردن مشکل است
می توان آباد کردن خانة ویرانه را
دل که شد بگرفته، کی از زلفِ افشان وا شود
چند بر زلفم زنی مشاطه خوشدل شانه را
صید را خوردن فریب دانه کم از دانه نیست
کی کند صید به دام افتاده یاد دانه را
عاشق آتش می زند خود را دمی از نار وصل
کی بود پروای از پر سوختن پروانه را
تا ز اعجاز رخ دلبر که گاه دلبری
بشکند تب را و سازد قبله گه بت خانه را
آنکه عقل خود کند زایل به دست خود سزد
بشکند گر عاقبت با دست خود پیمانه را
این همه افسانة عشق است ادیان لغات
هرکسی خود با زبانی خواند این افسانه را
می گدازد جسم و جان را دل که شد پر سوز و غم
نیست جز سوز و گداز آئین آتش خانه را
شد بنای صبرم از سیلاب عشق آخر خراب
می کند سیل از دمی ویرانة ویرانه را
نیست توفیری گدا و شاه را با یکدگر
گر برون از تن کند شه کسوت شاهانه را
در سکون او لب شادی ز نادانی بود
می کنی تا کی ز غفلت خندة رندانه را
عشرت مردان ره اندر سکون ثانی است
بی سکون باش و طلب کن این ره مردانه را
هر الف ب خوان خلیفه اندرین مکتب چرا است
گو بزن بر هم فدائی رسم مکتب خانه را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
رسم عاشقی
بشنود آیا ز ما این نالة افسوس را
یا رب آن شاهی که فهمد نالة ناقوس را
درس حکمت از لدینا بر تو داد استاد قدس
جا کجا در مجلس درس تو جالینوس را
آن چنان پرّنده پرور صانعی کز فرط صنع
چتر پرواز آرد از بیضی برون طاووس را
از میان فرث و دم آرد برون خالص لبن
سرو قد از رمل و وهل آرد برون مغروس را
آنکه او سازد چنین ماء معین را مه جبین
هر نفس رحمش چو روح اندر رَحِم منفوس را
بی وفائی چون توئی دل دید آفاق و ندید
چین و ماچین و فرنگ و زنگ و روم و روس را
عزم نظمم جزم و رزم بزم او باشد مدام
کی به نظمم رسم رزم رستم و کاموس را
تا که از کمتر گدایش محفل آرا شد سخن
کی به لب آرم حدیث بزم کیکاووس را
کی ضعیفی چون مرا بر خصم هجرش دست، لیک
آرزومندم توانگر قادر قدوس را
کرده نامت بر فدائی ای نمک نامت سهیل
گر کنی پاک از نمکزاری سگ سالوس را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
زهد
نه من قصر مقرنس جویم و صرح ممرد را
نه من جویم جمان و نه همات عقبان و عسجد را
حجر اندر حریم کعبة خاطر دل آمد دل
که حق کردی امینِ عهد الفت سنگ اسود را
گریزان باشد از عصیان اگر بگذاردش شیطان
زند کی با حجر حاجی به هم عهد مجدّد را
دلا کن قابل تائید فیض درگهی خود را
که نه مخزول را تائید و نه خزلان مؤید را
به کلّی آگهی؟ کرد حاصل آنکه اطمینان
برون زین نامی و حسّی و ناطق دید مقصد را
بیا و ابجدی بر خوان گذر زین عسجد وعقبان
که می نتوان برابر کرد با ابجد زبرجد را
کسی را کز حریر آزرده گردد پیکر عرفان
کند در بر ز بهر راحت تن لبس برجد را
طبقاً عن طبق کردی بسی طی مقصد الفت
که حق جا دادی از حرمت به خلد عبد مخلد را
شد اصحاب یمین در ذر به طینت شد سعید اختر
که شد مؤمن درین دفتر گذشت این هرسه سرحد را
قراری نیست مارا ای دل اندر مجلس رندان
که تا بر زیر پای مکنت اندازیم مسند را
اگر خاطر زغم خرّم کنم سازد هلاکم غم
چه سازم از فراق رویت این اندوه بیحد را
فدائی چون برون یا رب از این شکرانه می آید؟
که سازد ثبت با روح الامین نام محمد را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
دعا
ای صاحب رفعت نظر افتادگان را کم چرا؟
تو نیک نام عالمی جز نیکی از عالم چرا؟
باقی نماند در جهان جز نیک نامی از کسان
با عهد سست آسمان این عهد مستحکم چرا؟
هر خس ز تو تنها نه ما باید کند نشو و نما
آب دعائی را ز ما کردن دریغ از یم چرا ؟
فیض تو می باید چو سیل بی حد و حصرُ و وزن و کیل
ای ابر دریادل ترا کردن دریغ از نم چرا؟
ای دردمندان را معین لطف تو درمان را قرین
بر زخم دل های حزین ناید ز تو مرهم چرا؟
لطفش بود او را سزا کم لطفیش از نقص ما
خوش دل فدائی کن دعا او را ز نیکان غم چرا؟
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
معشوق
دیدم ای گل بی رخت آزارها
در دلم بشکست بی تو خارها
لشکر هجرت شبیخون زد به دل
تاخت بر خوابیده و بیدارها
مرگ بر ما داشت دشواری بسی
با تو آسان شد به ما دشوارها
از غم رویت به حوضِ دیده ام
هر مژه کرده عیان فوّاره ها
غافل از تو دل به هر بازار گشت
بیع ات آمد زد به هم بازارها
نه چو رویت لاله دیدم نه گلی
گرچه گردیدم همه گلزارها
دیده دارد حسرت نظاره ای
گرچه دل دارد به تو نظارها
خانة دل کش کند طفلی خراب
کی کند تعمیر او معمارها
شهد رویش زیارت گاه گشت
مردمی را مردمک زوارها
دل فدای حجر اسمعیل گشت
کعبه روی یار و جان دیوارها
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
آرزوی وصال
به گلشن دارم عزم دیدنت را
که بینم فصل گل، گل چیدنت را
نموده غنچه لب را گل به حسرت
که بیند در چمن خندیدنت را
کند هر کس هوس بوئیدن گل
کند هر گل هوس بوئیدنت را
کشیده سرو گردن تا که بیند
خرامان در چمن گردیدنت را
ستاده نیشکر ترلب که بیند
ز شهد لب شکر پاشیدنت را
اگر بینی رخش ای گل کنی ترک
به خود در گلستان بالیدنت را
عجب گر باز ناید رحمش امشب
فدائی بیند ار نالیدنت را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
شکایت
هواداری که می کرد او مرا دایم رعایت ها
به کلی کرد از من عاقبت ترک عنایت ها
بیا یکدم به کنج خلوت دل گوشه گیری کن
که دارد با تو این غمدیده دل امشب شکایت ها
مجو در قصۀ هجر خود امشب اختصار از من
که من از سرگذشت هجر تو دارم حکایت ها
ز شوقت لشکری دارم که گردد روز روشن شب
اگر بر پا کنم در لشکر شوق تو رایت ها
حدیث حسن تو گویم کرا از عالِم و عامی
که هرکس از کتاب خوبیت دارد روایت ها
مرا انداخت دل رنجور و آهنگ سیاحت کرد
من از هجران او دل تنگ و شاد او در ولایت ها
مگویم در نهایت کن فدائی صبر و ساکت شو
گذشته کار صبرم در فراقش از نهایت ها
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
تسلیم
کن بیع و مکن اقالة ما
تشویش مکن ز نالة ما
خود را به غلامیِ تو خواندیم
این سر خط و این قبالۀ ما
ما لاله گلستان داغیم
جز داغ ندیده لالۀ ما
افغان که به باد می رود باد
ناموسِ هزار سالۀ ما
تحمیل حواله جات عالم
غم بود همه حوالۀ ما
ما عمّه و خاله ای نداریم
غم عمّه و درد خالۀ ما
ساقی که می و پیاله بخشید
زد بر سر ما پیالۀ ما
دارد به تو درد دل فدائی
کن گوش دمی مقالۀ ما
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
هجران یار
خوانده وصلت جای پیغمبر مرا
هجر تو ترسم کند کافر مرا
چون توام برداشتی اول ز خاک
کی کنی یکسان به خاک آخر مرا
در وصالت چون بود قطع امید
وصل امید تو هست بهتر مرا
نیش هجرت یاد اگر آرم شود
هر سر موئی به تن نشتر مرا
تا شده جلاد جانم چشم یار
می زند از هر مژه خنجر مرا
تا که جستم کام شهد از آن دو لب
نیست دیگر رغبت شکر مرا
می دهم چون برگ گل خود را به باد
گر سوی گلشن برد صَرصَر مرا
هم چو کشتی جانب گرداب دل
برد سرخود بر دَرِ دلبر مرا
پیش شمع روی تو سوزد دلم
نیست از پروانه دل کمتر مرا
نار هجر یارِ آتش پاره رخ
سوزد و سازد چو خاکستر مرا
سازم از عکس رخش دل آینه
نیست جز آئین اسکندر مرا
دل خرید شهر عشقش آرزوست
کیست در این شهر سوداگر مرا
کشور عشق است با بی دولتان
این فدائی دولت قیصر مرا
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
نابرابر
کنم کی آشنا با شُکر داور نفس کافر را
اگر خوانم بر او صد نقل«دلفا» و «جویبر» را
نیم جویا سبیطر را که تا سازم شکارش من
سراغ آب جویم هر کجا جویم سبیطر را
چو ای دل طوف طینی کعبۀ انزع بطینی را
به بطن کعبه مولود و بتان در کعبه کاسر را
سزد گر ساکنان هفت دفترخانۀ دانش
کند از ظهر قلبش نسخه این هفتم دفاتر را
طلا آرید از بهر حدیث این بار و تا
نویسم با طلا از قول صادق وصف زایر را
خوشا بادی که آرد توده خاکی دل چو آبی را
که داند سرّی از آتش غبار پای غابر را
دل آلودۀ عصیان کنم او را مجاور کی
کجا ره در مساجد با جنابت غیر عابر را
کند پامال رنجم دلبر دلفا به هر گامی
که باید اَلف اَلف آورد یادِ نازْ خاطر را
کجا در بزم یار گلعذار خنده لب جائی
فدائی چون من غمدیدۀ افسرده خاطر را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
تلاش بیهوده
کم درک گوش می شود این مدعای ما
هوش از سر کسی که نبرده صدای ما
ترسم که آید از پی ما راه گم کند
آن کس که بی نشانه دَوَد از قفای ما
کی ره برد ز پیروی ما به کوی عشق
آن را که بی نشان بود از نقش پای ما
ایمن مدان به چنگ عقاب ار شود اسیر
مرغی که بی دلیل پرد در هوای ما
ما خود ز خانه راه به مسجد گرفته ایم
راهی به ما نداده نشان پیشوای ما
نبود روا که دم زند از دوستی به ما
تا آشنای ما نشود آشنای ما
رویش کنم تصور و خوانمش و ان یکاد
این است صبح و شام، فدائی دعای ما
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
همنشینی
گل ز بلبل نکهت از باد صبا
تخت بلقیس از سلیمان، هم سبا
باشدش هر عاشقی معشوقه ای
افعی از ابر، آهن از آهن ربا
هر امین را جانشین باشد قرین
مصطفی را مجتبی و مرتضا
در نیابت آن قبا پوشد که او
مصطفی را شاهد آرد در قبا
آیه اش تسلیم چون من یشتری
سوره ای ماند بر آتش مرحبا
می کند هم چشم آهو بره گرگ
آنکه او نشاخته ذئب از ظبا
کی شود طاووس همسر با جراد
کی پرد شهباز هم شان با دبا؟
در مثل سگ دان که گردد شیرخوار
آنکه او مانند رُب خوردی ربا
ای فدائی در اذیت، در کمی
نیش عقرب اقرب است از اقربا
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
جلال دوست
روی تو نهان ساخت به گردون رخ مه را
ابروی تو بشکست کمان قوس و قزح را
ناز تو کمان دار که آیم چو به تیرت
محکم زنی و رد نکنی تیر نگه را
برّاقی آن طرة مشکین نگرم تا
بر موی تو اثبات کنم نور سیه را
حاشا که شود طی به کسی راه محبت
جز عشق نه پیموده کسی این همه ره را
بازار نکویان به نزاکت به شکستی
ای خوش سر و گردن مَشِکن طرْف کلَه را
شاهی به تو شاید که نشایست مقابل
کردن به گدائی ز درت حشمت شه را
دل شد چو اسیر تو به حُکمَت همه اعضاست
بگرفته چو شد شاه، جدل نیست سپه را
تقصیر فدائی نه دگر عذر پذیر است
عفو تو مگر عام کند عذر گنه را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
دلدادگی
بگو از لطف، یک شب ای جفا جو پاسبانت را
ندارد اینقدر بر من روا جور سگانت را
توان تا چند کردن آفتابی را به گِل پنهان
فتد هر ذَّره در بازار و خواند داستانت را
بود جان نیک و دادن در ره یار است نیکوتر
سخن این است کو بهتر تو می پندار جانت را؟
کشم بار دگر افتد گذارم گر به کوی تو
به جای توتیا بر چشم خاک آستانت را
شدم آواره و سنگ غمت بشکست بالم را
در این دام بلا من از کجا جویم نشانت را
ز پیشم بال بگشودی و من در دشت هجرانت
به هر خس نالم و گیرم سراغ آشیانت را
فدائی غرق خون گردید از دست زبان خود
بگو ای بی مروّت باز دار از حق زبانت را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بی وفایی
عجب برهم زدی یک باره طرح آشنائی را
نگویم برداشتی از پایه ارکان جدائی را
اگر گویم که بد کردی زخوبان بد نمی آید
اگر گویم نکو کردی چه سازم نارضائی را
گدای روی یارم دولت بی آفتی دارم
چو از دست کسی نگرفته کس هرگز گدائی را
اگر ماهی که روشن دل تر از خود را نظر باید
کند ماه از رخ خورشید کسب روشنائی را
ربوده عالمی را دین و دل از کف نکو روئی
ندانم کیست می دانم که زیبد دل ربائی را
مس دل را به نامت سکه کردم لیک بی حاصل
چه صراف نگاهت می شناسد ناروائی را
فدائی را به تیغ هجر کندی زنده از تن پوست
بکش ای سنگدل یکباره این صید فدائی را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
حسرت
لب کرده به دندان دُرش لعل صدف را
یا کرده به یاقوت شرف دّر نجف را
بر آن لب نازک چو گران بود تبسم
در کنج لبش خنده نهان ساخت شعف را
از سکه سیمی زده سرلوح بلوری
چون وصف صفائی کنم آن ساعد کف را
در حلقة خاصان تو ما را نبود راه
در عِقد گهر کس نکند دُرج خزف را
کی در صف صافات ز طیرش ره پرواز
مرغی که به پرواز ندارد صف و دف را
چون وا اسفا کردن یعقوب به یوسف
دل کرد عیان در غم روی تو اَسَف را
حیف است به گِرد رخ تو گَرد کدورت
دیدن نتوان بر رخ خورشید کلف را
هم بر سر نائی زد و هم بر سر دافی
دست طرب مطرب کامل نی و دف را
باور به زلیخا که کند عمر دوباره
تا تازه کند از رخ یار عهد سلف را
امروز فدائی کند ای دوست علاجی
عمر شده در حسرت روی تو تلف را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
دو کشتی
قتل دل کردی ز من یکسر چرا؟
بر دل از مژگان زدی خنجر چرا؟
بی سکون دل، با سکون گشتی ز چه
روی آن بر بحر و این بر بر چرا؟
هر دو کشتی آن به بحر، این بر بدن
آن به لنگر این بلا لنگر چرا؟
با وجود بن عم و بنت و دو ابن
اجنبی بر جای پیغمبر چرا؟
آنکه هرگز او نه بُد کافر، که بود؟
پس به اهل دین امین کافر چرا؟
گر خلافت بردی او را پس دگر
ریسمان بر گردن حیدر چرا؟
منع کردن در وصیت رو به رو
مصطفی را در دم آخر چرا؟
این چنین بی شرمی و جرأت بر او
ز اُمّت کم فرصت این دیگر چرا؟
از پس غصب خلافت باز غصب
نخلۀ صدیقۀ اطهر چرا؟
غصب او هم شد، شکستن با عناد
از لگد پهلو ز پشتِ در چرا؟
این دو ریحان رسول پاک را
خوار هر مردود مستقذر چرا؟
از چه در کام یکی زهر محن
تر ز خنجر از یکی حنجر چرا؟
تشنه بهر یک دو کف آب فرات
اهل بیت ساقی کوثر چرا؟
از عطش شاه سلیمان جاه را
در دهن بگرفتی انگشتر چرا؟
بر دل ریش این قَدَر تیرم ز غم
می زنی بر روی یک دیگر چرا؟
بس فدائی از غم یاران مرا
بیش از این بر دل زنی نشتر چرا؟
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
کیش عاشق
دارم از هجر رخت اندیش ها
چند بی رویت کشَم تشویش ها
گشته نازک شیشه های صبر دل
بشکند این سنگ ترسم شیشه ها
ناچشیده از لبت شهد عسل
می زند زنبور هجرم نیش ها
بیش ها از صبر بُد در دل مرا
آمد و هجرت زد آتش بیش ها
ریشه زد عمری نهال آرزو
هجرت آمد تیشه زد بر ریشه ها
گشته جور از بیش ها بیشت به دل
یا که رحمت کم شده از پیش ها
از نهال دل خورد حاشا ثمر
آنکه زد بر ریشه ی دل تیشه ها
هر چه گویم کم بود کم، چون کنم
شرح کم غم های بیش از بیش ها
مرهمی نِه زخم هجران را به دل
دارد از تیر غمت دل ریش ها
هر کسی جستی به علمی پیشه ای
عالمی برجو که جَست از پیشه ها
یا رب این درگاه را خالی مخواه
کاندرین در برده ره درویش ها
کیش و هر مذهب فدائی دید و گفت
کی به کیش عاشق است این کیش ها
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
ترک جفا
بر ما تو بنما مهمان سرا را
کرده ز جان سیر هجر تو ما را
ترک وفا گر کرد آن جفاگر
یا رب نسازد ترک این جفا را
دل بی توام کرد بر سر چه غوغا
باور که دارد این ماجرا را
حاشا که نزدیک این هر دو گردد
یارم وفا را، دردم دوا را
شد ناله بی تو چون نی نواساز
تا کی نوائی این بینوا را
سازیش با دل اندر میان بود
از ما نهان داشت این مدّعا را
خواهم ز کویش جویم ز جویش
خاک شفا را، آب دعا را
کم ساز خود را ای یار خود رای
رحم ای خودآرا، باری خدا را
روزم چو شب تار ای مه مگردان
یاد آر جفاجو روز جزا را
این هر دو کردی ما را کم و بیش
ترک جفا را شرط وفا را
تا کی چو نائی نالد فدائی
کن گوش و ساکن ساز این صدا را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
ناتوانی
می دهد کی شمع شب نور آدم شب کور را
چشم نابینا کجا بیند شعاع نور را
صالحان قوم موسی صالح قوم خودند
نیستند صالح شنیدن صوت کوه طور را
عاقبت بد کار را پاداشِ بد، نار است نار
می کند آتش علاج خانة زنبور را
گوش کن ای کار فرما نقل اصحاب الرقیم
تا بدانی مزد باید داد چون مزدور را
می شود در دم مصاحب با سلیمان مور لنگ
لطفش ار بخشد به موری طالع تیمور را
آفرین کی می کند درگورت انگور آفرین
خون جگر تا کی کنی زین شرب خمر انگور را
ترک الفت کرد اگر در دل، خرابی دور نیست
می کند ویرانه آبادانة معمور را
هست کمتر ظرف دل بی صوت الفت از سفال
کی شود لعلی مقابل چینی فغفور را
دل که کوچک شد کند بالانشینی ها بسی
هست در هر رخنۀ دیوارِ قصر عصفور را
ناصح ارکم قدر شد، قدر نصیحت کم نشد
با اثر پند نزار آید دل شاپور را
با سیه چشمان نه هم چشمی به هر چشم کبود
در یمن فیروزه گی کی جزع نیشابور را
وحشی چشمش خطا آموز آهوی خطا است
دور یا رب چشم بد این نرگس مخمور را
خاک پای دوست باشد بر صداع دل علاج
چند مالی بر سرم این صندل و کافور را
جان به یادش ده فدائی گر چه جان با دیگریست
کی پذیرد از تو یار این عذر نامعذور را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
همدان
دادیم به الوند وفا رابطه جان را
کردیم ز نو باز هوای همدان را
رفتی و ز هجران تو بس سینه که شد تنگ
هجر تو عیان ساخت به یاران خفقان را
هر دل که بود جای تو خالی، بود از غیر
در مجلس تو راه نباشد دگران را
رمزاست به حسن تو که با معنی حسنت
بی وحی تو ربطی نتوان داد بیان را
کن رو به قفا روزی و کن خرّم و محظوظ
این چشم به حسرت ز قفایت نگران را
پا در گِلم از شرم رخِ راه روانت
ور نه ز پیت سر دهم این اشک روان را
دارم زغمت هر نفسی جوش و خروشی
دل کرد جدا از تو چو قلیان، غَلَیان را
گر با همه بی خیری خود شر ننرسانند
این غایت خیر است و کرم اهل زمان را
ما را طلبند از پس عمری بود آن هم
همچون طلب راهزنان ره گذران را
مزد است به چنگش که خورد گله تمامی
گرگی که ز اول کند او طعمه شبان را
صیادیش آید به کمان دار کجا راست
آن کز عوض تیر کند راست کمان را
هجران تو شد بار دل زار فدائی
دل بی تو کشَد تا به کی این بار گران را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
نزول اجلال
بیا و بر غلط یکدم قدم نه خانۀ ما را
بکن رشک گلستان اِرَم کاشانۀ ما را
نمودم خانه ویران تا که جای خور بُوَد در آن
مکن پنهان رخ ای خورشید رو ویرانۀ ما را
زند خود را به آتش دل که بیند شمع رخسارت
نباشد باکی از پَر سوختن پروانۀ ما را
ز فیض الفتت معمورۀ شادی بنا کردیم
مکن از سیل غم ویرانه آبادانۀ ما را
به دام خال و زلفش دل فتاد اما چه بی حاصل
ز ما صیاد پنهان کرده دام و دانۀ ما را
کنم از غیر حق یکباره ترک این آشنائی را
کند حق آشنا بر ما گر آن بیگانۀ ما را
ز دست ما خدا ناکرده رنجیده دلش ساقی
که امشب بر سر ما می زند پیمانۀ ما را
فدائی شانه بین گرد دلم تا حشر اگر روزی
زند مشاطه بر آن زلف جادو شانۀ ما را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
خضر راه کعبه
اساس خسروی تفصیل باید داد یک یک را
بگو تا شیرویه آرد وزیر خویش برمک را
پرد هر مرغ بر هر شاخ داند کی نوای گل
کنم همشأن به بلبل اندر الحان کی چکاوک را
شود دل کوه غم بینم که آرم یاد کیخسرو
شکوه کوه و دشت راسمند و چشمۀ هک را
اسیر ترکمانِ هجر و نالان از رقیبانم
دلا با ترکمان چندان تفاوت نیست اُزبک را
گهی کن فتنۀ کهسار و گاه آشوب آبادان
کند شهباز گاهی صید کبک و گاهی اردک را
دلم افتاده در شک گرچه ترکم کرده مژگانت
کن از تیر نگاهش چاک، بیرون آور این شک را
بکن از ناوک مژگان ز احسان تیر بارانش
که پر زان نوک مژگان کرد دل میل مشبک را
به دل از کعبه تا بستیم احرام و طوافت را
به دور مولدت در کعبه گرداندیم منسک را
به ما بنما رهی ای خضر راه کعبۀ مقصد
که ما گم کرده ایم اندر ره عشق تو مسلک را
لغتها مختلف شد ز ارتباط رمزی از حُسنت
صقالب، کرد و دیلم،تُرک و تاجیک و لُر و لک را
جدایش از وصال دوست کردن کی توان یکدم
دل ناگشته یکدم از خیال دوست منفک را
به صیاد هنرور نیست لازم هیچ تقصیری
که می نتوان شکار آموخت با شهباز لک لک را
اگر صد صنف سنگ آتش زنی بر روی یکدیگر
نسوزد آتش سوزان بغیر از سنگ آهک را
تو را طفل طبیعت تابع پیر خرد باید
توانْ رسم ادب تعلیم کردن زود کودک را
جنون انگیز، عشق آور، فشانم نکته چون گوهر
ز خال و خط چشم و ابروی دلبر یکایک را
مکن با زیرکی از دام و دان خال زلفش رم
که می ترسم دو پا در دام افتد مرغ زیرک را
نگشتی گر طفیل نور میلت کشف ادراکش
به قربانت فدائی داشت کی این ذهن مدرک را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بی نظیر
کجا دل طاقت آرد زهر هجر یار شیرین را
چه می پرسی ز زخم دل نظر کن اشک خونین را
ندارد سنبل دل باکی از دهقان و داسِ او
که نتوان بدرویدن خوشۀ مانند پروین را
بُوَد مشک آید از پای کسی گر خون به راه تو
نگوید هیچ کس خون، خون ناف آهوی چین را
شود آهوی چین مشّاطه، گردد عطر دان شانه
زند مشّاطه روزی شانه گر آن زلف مشکین را
کن ای دارای خرمن، خوشه چینی را ز خود رحمی
روا نبود ز مشتی دانه کردن منع مسکین را
رخش با ماه گردون گر مقابل من کنم حاشا
کنم با ذره هرگز کی مقابل مهر زرین را
برادر با تو خوبانند و در خوبی برابر نه
که هرگز کس نخواند ماه کنعان ابن یامین را
توئی نیک از نکویان جمله، بی نون نیک باشد یک
که ننویسد کسی نون در نوشتن نون تنوین را
نظر جز خاک پایت سوی دیگر کی کنم، هرگز
به پیش دیده ام آرند اگر خوبان تمامین را
فدائی هست قرآن خواندن ما ذکر آن دلبر
نمی دانیم غیر از نام او طاها و یاسین را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
مژده
مرحبا ای پیک نکویان مرحبا
ای که داری مژده از شهر سبا
خیر مقدم هدهد فرخنده فال
ای سبک تر سیرت از باد صبا
ای خوش آن فرخنده پر هدهد که او
بر سیلمان از سبا آرد نبا
بسته بر هم جمله تقطیع لباس
دارد از تحت الحنک تمکین عبا
پوشد از صد آرزو خلعت کسی
تا ز یک مژده دهد خلعت قبا
ترسم آرند عاقبت دجّال را
می خورند این خلق بس سود و ربا
بر طلا و نقره کی میلش کشد
عاشق آهن بود آهن ربا
بی تمنا از تولّا دم مزن
اولیا را کی گریز است از وبا
ذرّه ذرّه نام و ننگم بی نگار
شد فدائی جمله منثور هبا
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
اقتضای ذات
نه رنج خس به گل نه بوی و رنگ گل بود خس را
توان کم داد تغییر اقتضای ذات هر کس را
به طعن سرزنش های یهودانش نمی ارزد
مکن رد کعبه را و بگذر این بیت المقدس را
فریب از طعمه تا ندهدش حاشا که بتواند
بسوی آسمان نمرود راهی کرد کرکس را
از این مدرس نشینان ریا بسیار بی زارم
کنَم از بهر درس ِعشق ِجانان میل مدرس را
به این نادانیم در طرح الفت هست دانش ها
که باید از مگس آموختن نقع مسدّس را
به سقف خاطرم آرد صفا عکس جمال او
دهد آینه بندی جلوه ها طاق مقرنس را
به کویش داشتم عرض زیارت نامه های غم
اگر روزی مشرف می شدم آن ارض اقدس را
زنم پروانه وش خود را بر آتش کش برون آرم
که وقت سوختن بی کس نه بینم مرغ ققنس را
نگیرد رنگ خون از غم دل هر بینوا هرگز
نگیرد تا قماش روی خوبی رنگ اطلس را
لباس جاهلان بنگر فدائی و مگو دیگر
که کس کمتر به دوش خرنهد پالان بکرس را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
کزاز
صبا دیدی اگر شهباز ما را
ستمگر دلبر دمساز ما را
بگو از باغ کندی آشیان زود
که دیگر نشنوی آواز ما را
ترا باشد هوای اوج گردون
کجا داری غم پرواز ما را
میان ما و او رمزی است مشکل
نداند غیر ما کس راز ما را
زلیخا عشق و یوسف عصمتانیم
به پرس از طفل مهد اعجاز ما را
ز ناز ما نه پیچد هیچ کس سر
سزد گردون کشد گر ناز ما را
ز ما بگذر که نتوانی کشیدن
کمانِ این دلِ غمّاز ما را
چو دیدی عزّ ما را در اهانت
از آن کم می کند اعزار ما را
سواد اعظم سرحد فدائی است
به چشم کم مبین کزّاز ما را
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
پیرو
نه چو عارض تو لاله نه چو نرگس تو شهلا
نه چو گونۀ تو گل نه، نه چو جبهۀ تو مه لا
چو بدون مهلت ای مه، بشتاب میروی مَه!
انا کیف تذهب اذهب و اکون معک مهلا
سر و جان عالمی را همه در ره تو بینم
ولئن قُتلتُ ظُلماً به رهت یکون سهلا
نه همین جوانی من همه شد به یاد وصلت
و کم ارتجاه طفلا و به اَماَت کهلا
گذرد اگر به کویم همه عمر شُکر گویم
که و ان اکون وَلهاً و لی الحبیب اهلا
توشَه و دل جهانی همه بنده ات چو بنده
نه چو شاه بنده ات نی نه چو بندۀ تو شهلا
همه عمر علم حسنِ تو نمود بر فدائی
چو رخت بدید و گفتی همه ذاک کان جهلا
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
شه بطحا
چو لب توکام می نی نه چو گردن تو مینا
نه چو قامت تو سروی بود ار چه سرو رعنا
نه چو غب غب بلور تو سفید صبح صادق
نه چو گیسوان مشکین تو تیره شام یلدا
نه بیاض گردنت را به نظاره شمس نقره
نه ضیاء عارضت را به مثابه قرص بیضا
سر و جان و جسم و دل را بود اختیار با تو
ولئن قَتلتَ جرماً ولئن عَفوَتَ رحماً
ز تو گر کند سؤالم بگو ای طبیب بی تو
و له الّدواء داءٌ و به الغذاء سُقما
نه به جانبت مقابل به قبول سمت قبله
نه چو کوه با شکوه تو به رتبه طور سینا
همه شمع لیل او هم شده شوق تو به سینه
نه که زهد ابن ادهم نه که علم ابن سینا
شه ماسوا سواری که چُو بنده در رکابش
همه صف زده ملایک ز ثری تا ثریا
عربی نسب جنابی که ز روی آفتابش
لَمَعات رحمت حق بود از ازل هویدا
ز اَمَل به خویش خائب مکن ای حبیب ما را
نکند عذاب ما حق به عمل و انت فینا
بشکن قفس فدائی ز بدن که می پرد دل
سوی شاه دین پناهی که ز یثرب است و بطحا
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بوی گلاب
قدرت حق بین که می آرد سحاب
وز سحاب فیض می بارد عقاب
جیش جودش بین که هر یک قطره را
خیمة زرکار می بخشد حباب
در مدارس کس نخوانده درس عشق
بگذر از این نکته ای عالی جناب
شیخ ما عشق است و شاب ما جنون
نیست ما را حاجتی بر شیخ و شاب
پیش ما باشد حساب حُسن یار
گر چه او ما را نیارد در حساب
عاشقم من دوستانِ دوست را
آیدم یاد گل از بوی گلاب
هر کفی را یک خضابی لایق است
بندد از گل گلستان بر کف خضاب
می کشد سرمای هجر آخر مرا
کی شود یا رب که تابد آفتاب؟
من ندانم سوز دل دانم کشید
هجر تو بر سیخ و کرد ما را کباب
شد دل آب و هر دم از خود می رود
چون ز بصره جانب بندر قراب
برده شوخی دلربا تاب از دلم
تا که بر گیسوی مشکین داده تاب
جای جغدم کرده یا کرده مرا
همچو گردون گردش چشمت خراب
بهر رفتن گشته ای سرگرم راه
پا به گِل من ز اشک و تو پا در رکاب
کارم از هجر تو افتاده به جان
پر مکن چون عمر در رفتن شتاب
تا به هم زد دیده رخسار تو دید
بی رخت حاشا فدائی کرده خواب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بی نیازی
ترکیب نه شایستة وحدانیت رب
چون حاجت بر جزء بود شرط مرکب
مایل به ادب طفل طبیعت نشود زود
کی چون طرب باغ بود زحمت مکتب
مائیم ز جان امت و حسن تو پیمبر
جز روی تو ما را نبود ملت و مذهب
با عارض چون شمع تو شامم همه چون روز
بی جبهۀ چون شمس تو روزم همه چون شب
این چاه، چَه زمزم و این تل، تل جودی است
یا چاه زنخدان تو سیمین تل غب غب
شرمنده شود عِقد گهر شاخۀ مرجان
گر شرح دهم نسبت دندان تو با لب
در کش مکش حادثه ما ابن لبونیم
لا ظهر فیرکب و لا ضرع فیحلب
چون عایرة شاه منافق به دو کلة
اندر طلب فحل و ضراب است لیضرب
جز نیک ز نیکان نه و جز بد ز بدان نه
ناید ز رطب زهر و نه شهد از دم عقرب
گفتم که ز کویت نروم تا که نمیرد
گفتا که به عاشق بود این از همه انسب
گو جام می ای ساقیِ مجلس بکنم پر
کز خون دلم جام درون است لبالب
بر اهل تنعم ز فدائی چه تملق
نه در صدد جاهم و نه طالب منصب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
عجب
شوخ من آمده شنگل چه عجب
زلف تابیده و کاکل چه عجب
از گل عارض و از سنبل زلف
کرده در هم گل و سنبل چه عجب
عاشق روی تو ای خرمن گل
گر زند طعنه به بلبل چه عجب
اصل خط در گُل و گِل هر دو یکی است
گر تو را گونه به از گل چه عجب
نیک و بد نیست عجب الفتشان
مقرب حلّه به بابل چه عجب
حرم و طیّبه،کوفان و دمشق
بردنْ عاشق به تساهل چه عجب
سالکش طی کند ار نیم شبی
روم و روس، آمل و کابل چه عجب
آنکه شب از در الفت نگذشت
بگذرد صبح گر از پل چه عجب
از صراط ار نگذشت آنکه نداشت
الفت از راکب دلدل چه عجب
ای فدایت ز فدائی سگِ در
گذری خوش به تغافل چه عجب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
گل بی خا
شکر لله که دگر بار عجب
آمدی از درم ای یار عجب
زهر هر دل، خم مو پیچ به پیچ
دور گردن همه چون مار عجب
دیده در زهر تو جان ماند اگر
زنده بیمار تو بیمار عجب
آمد از مقدم تو ای شه ناز
لشگر هجر به زنهار عجب
کم نمودی غمم ای راحت روح
از پس محنت بسیار عجب
تاجر شوق تو در مصر دلم
یوسف آورد به بازار عجب
بی تو بر زخم دلم طعن رقیب
شد نمکدان نگونسار عجب
غیبتم پیش تو گر کرد به جاست
مرده خوردن نه ز کفتار عجب
غیر گل کم نکند خواری خار
گر شود رنجه گل از خار عجب
شکوه از عاشق غمناک چه باک
گریه نبود به عزادار عجب
فکر مفتی همه سرپیچی ماست
گر دهد پیچ به دستار عجب
نیست تسبیح ریا عار که نیست
کفر از صاحب زنّار عجب
ای فدای تو فدائی شده خوار
بی رخت ای گل بی خار عجب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
علم عاشقان
مرحبا فرزند صالح کز ادب
او بجا نارد خلاف وَعدِ اَب
سادگان ترسم شوند عاشق پرست
رمزی از عشقت اگر آرم به لب
عشق تو در شرع الفت واجب است
گر چه در شرع است الفت مستحب
گر نویسم وصفش از هر صد یکی
گر شود یکصد کتب نبود عجب
کم بود گر بر نویسم مدحتش
بر بیاض عین از ماء ذهب
روز، دل را روشنی از روی توست
ور نه بی خورشید باشد روز و شب
حبة خاک درت عیسی شفاست
آنکه را معجون حُبّت داده حَبّ
مسح و اکل خاک کویت بی خلوص
آن ثمر آرد جرب را این زرب
نه بد از نیکان و نه نیک از بدان
نه ز حنظل شهد و نه زهر از رطب
شحم و لحم لون خوبان دان چو هم
هر دو یک جنس اند عنّاب و عِنَب
از چه یا رب آن سبب ساز وصال
ترک الفت کرد از ما بی سبب
مکتب ما شد فدائی علم و رسم
نیست علم عاشقان جز متهَب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
عرض مطلب
خواهم ز حق شب و روز بینم رخت به یک شب
از من تو آن دعا را کن مستجاب یا رب
از خود گذشت باید، پیوست به دوست او را
هر کس به درگه دوست شد همچو دل مقرب
ناخوانده خواندنیها بر اهل عالمی خواند
استاد عالمان گشت یارم ندیده مکتب
ای بدر صدر اعزاز برخیز و بر فلک تاز
بهر سواریت دوست کرده روانه مرکب
انوار آسمانی طالع بود ز رویت
ای جبِهۀ تو چون ماه، وی عارض تو کوکب
یاران و اقربانت یاران عقربانند
تا کی به خود توان خواند انسان مار و عقرب
ما را دگر چه حاجت با عشرت و می و جام
جام از دل می غم ما را بده لبالب
ماه دو هفته گردید از آسمان نمایان
باشد سوار و دلدار امشب مراست اشهب
از در مران فدایت یک امشبی فدائی
دارد به خاک پایت بسیار عرض مطلب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
یقین
نکته ای خواهم ز مکتومات غیب
کش ندانند عالمان از شاب و شیب
اعتقادی دارم اندر روی یار
اعتقاد من ندارد شک و ریب
عشق پاک و پاک اصل و نسل عشق
طیبه مأوا عترت اطیاب اسم، طیب
خرسواران کیست، کیست اشترسوار
قول شعیا شرح کن بی شک و ریب
چون غمش رخت عزا پوشید دل
پاره کرد از جامۀ آرام جیب
از سبیعی جوی طاعت ای سَبُع
گر نه کلبی جوی تسلیم از کلیب
بر لبت اسمش چُو آمد فخر اوست
بر فدائی نیست دشنام تو عیب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
عشق حقیقی
عشقت چه داند لاهّی و لاعب
در شرع زهد است عشق تو واجب
حسن تو لازم حب تو جازم
نیل تو لازم میل تو جاذب
خوبان و شه یک هستند یکایک
اندر کتابِ حسنت کتائب
رنگین و روشن کی همچو رویت
لون شقایق ضوء کواکب
بر ما به نسبت بر گو ز الفت
لفظی موافق حرفی مناسب
حاشا که غایب ما از تو باشیم
هستی اگر چه از ما تو غایب
رفت و دل از پی رفتش پیاده
دل سست و راجل، او تند و راکب
او رفت و ما را آید چه آیا
بر سر ز هجرش اندر عواقب
هستم ز هر رو باشم ز هر سو
روی تو طالب سوی تو راغب
یا رب کیانند مست این ظرایف
مشکین ذوائب سیمین ترائب
شاه است عقل و دل نایب او
عرضی است ما را ای شه ز نایب
حسن جنون کرد رو بر خود و شد
اقلیم تن را بالمرّه صاحب
بر گو فدائی لفظ تو سعدی
ذهن تو حافظ، حدس تو صائب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
وجه یار
کی آفتابْ دیدن باشد شب از غرایب
شمس بَدَت من اللیل وجهک فی الذوائب
با شام مویت ار کس احیا کند شبی را
قد نال لیلة القدر فی لیلة الرغایب
از فاضل نگاهی کن زنده بنده ای را
قد قیل یملک العبد من فاضل الضرائب
ما را چراغ دل خواست یار ستاره رخسار
من فی السماء یبدی ضوء من الکواکب
گر لطف واجبت را قابل نیم چه شد رحم
من یأت بالفرایض قد یفعل الرواتب
از موهبت نکردی یادم شبی و هر شب
ذکرک فی الحشا لی من اجزل المواهب
ز اعجاز حسن رویت ترسم به دشمن و دوست
اذ الغلات کانوا فی الکفر کالنّواصب
گر سرو ناز آرد لیموی نازنین بار
کلّا یکون فی الحسن کالثدیِ فی الکواعب
بی تاب از فدائی دل بی تو و تو بی او
روعَک طابَ رَوحاً هذا مِن العجایب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
آه حسرت
بود در دل ز شب های دگر غم بیشتر امشب
نباشد مونسم جز آه و حسرت تا سحر امشب
نه خوناب جگر شستم کتاب مهر مه رویان
نهادم بسکه از هجر تو دندان بر جگر امشب
دم رفتن بود، یک دم بیا بنشین ببالینم
که تا ریزم به پایت آبرو از چشم تر امشب
بیا بنشین که امشب شام هجرانست پنداری
مباش از حالت بیمار زارت بی خبر امشب
براهت چشم گریان دارم اندر وقت جان دادن
که بینم بلکه ماه عارضت بار دگر امشب
عجب شام فراقی بود امشب بهر مهجوران
ندارد این شب هجران ز پی گویا سحر امشب
چو شب های دگر امشب مپندارید حالم را
ز احوالم خبر گیرید یاران بیشتر امشب
فدایش از برای حرمت شب زنده داری کن
فدائی را مکن زین بیشتر خونین جگر امشب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
ره گم کرده
شد از نور رخش روشن شب تار من ای کوکب
بگو روی تو پر نور است یا یار من ای کوکب
کنم صحن سرای دل ز کوکب رشک گردون گر
شبی عکس رخش افتد به دیوار من ای کوکب
شب تاریک و ره گم کرده ای اندر بیابانم
سزد امشب اگر آئی تو بر کار من ای کوکب
ز سودای قمر بازار دل را کرده ام روشن
توانی کی شکست امشب تو بازار من ای کوکب
عجب امشب اگر از آسمان، طالع درخشانی
مگر افتاده بر تو عکس دلدار من ای کوکب
شبم تار و نماید پرده داریها ز کارم شب
اگر مه بر ندارد پرده از کار من ای کوکب
ترا از نور رخ شمع و مرا از تار دل مشعل
بگو نور تو بسیار است یا نار من ای کوکب
کند مهتاب روی یار امشب کلبه ام روشن
شود گر یار بر من، بخت بیدار من ای کوکب
بود اندر زمین هر شب مرا نام تو وِرد لب
تو هم در آسمان کن باری اظهار من ای کوکب
مکن سوی نشیبم رو که روی التجا هرگز
نکرده جز به بالا طبع سرشار من ای کوکب
بودکوکب به مه مشتاق و مه مشتاق روی خور
فدائی نیست جز مشتاق رخسار تو ای کوکب
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
مژده وصل
قاصد سوی دلبر چو رسیدی به سلامت
کن بوسه زمین اول و کن عرض سلامت
گو ای شه خوبان جهان، داده پیامی
بر توده خاک در تو عرضه غلامت
یادم ز کلامی کن و بفرست پیامی
قربان زبانت شوم و لفظ و کلامت
انصاف نباشد که دریغش کنی از جان
گر مژده وصلی نبود روز پیامت
جان چیست نثار نعم حسن نکویان
حق نمک اهل وفا باد حرامت
پر عنبر سارا شده ای دل، در و دیوار
یا بوی نگار است که آید به مشامت؟
دلبر ز تو وحشی است دلا ساز کن اعجاز
باشد ز کرامت شود امروز که رامت
عمری است که در موعظه بر منبر هجران
خواندیم ز دل نامه غمنامه ز نامت
هرکس به نمازی و قعودی و قیامی است
ما را به قعود تو بود ذکر و قیامت
رد تیر نگاهت شده تا از هدف دل
دور از تو به دل آمده صد تیر ملامت
نادان من اگر آنکه به دام تو فتادم
دانا بود آن کس که نیفتاد به دامت
زرگون شودم گونه چو یادت به دل آرم
کافی است به صرّاف دل این گونه علامت
از روز سیاهم خبر ای دوست چه پرسی
باشد همه روزم ز اَلَم تیره چو شامت
وعظ تو چو زهد من و تقوای فدائی است
ترسم بود افسانۀ تسخیر عوامت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
صید دل
دلم از دولت روی تو ز غم آزاد است
هر که روی تو نبیند به چه رو دلشاد است
کرده صید دل ما وحشی چشمت به خمار
ناز چشم تو که هم آهو و هم صیاد است
هرکه نام تو کند مشق بود عامی اگر
هست بی شبهه که بی علم به علم استاد است
چون قدِ یار ندیده به چمن هرگز کس
قامتی راست اگر سرو و اگر شمشاد است
خوش شو ای دل که زند عشق صلای شادی
شد زمان طرب و وقت مبارک باد است
چه کند تیشه به سنگ ار همه فولاد شود
کوه کن عشق ولی ماصدقش فرهاد است
به هوا تکیه مزن ای دل و منشین آرام
گر بود تخت سلیمان که همه بر باد است
کو دیاری که خرابات مغان نتوان گفت
ناز عشقم که عجب مملکتش آباد است
بر دل سخت اثر، پند نکو بخشد گر
رخنه در سنگ کند خنجر اگر فولاد است
رو سفیدش نکند مکرمت خویش و تبار
آن عروسی که خجالت زده داماد است
بندة کیست فدائی شهی ای دل که بود
بنده اش گر همه سلمان و همه مقداد است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
غم بی حد
دردم ز غمت یکی هزار است
غم بی حد و غصّه بی شمار است
در دهر امید شادیش نیست
هر دل که ز هجر تو فکار است
تشویق کمی مکن در اشکم
چشمم ز غم تو چشمه سار است
حاشا که بهم زند دم مرگ
چشمی که در انتظار یار است
آه از نفسم چه آتشین است
افغان ز دلم که پر شرار است
بنشین و به دل عیان کن اعجاز
کی بیم، خلیل را ز نار است
همچون حشرات بی حسی چند؟
شو زنده که موسم بهار است
در کشور دل شهی است مشکل
که اهلش همه شاه و شهریار است
در توسن کوه پیکرش روی
ماهی که به آسمان سوار است
مائیم سگ درش فدائی
هر کس به کسی امیدوار است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
حریم دل
هر دیده که جاری است دلم مایل آن است
هرچند که او را دل و دین بار گران است
کن مرهم دل، چاک نمودن هنری نیست
دل چاک نمودن هنر تیر و سنان است
بازآ و بکن بیع نگاهی دل و دینم
کی طالب سودای تو در فکر زیان است
روشن نگهم کن گهی از گرد ره ای دوست
عمریست که بر راه تو چشمم نگران است
داخل به حریم حرم دل بود ایمن
زین کعبه مشو دور که این دارِ امان است
زد لشکر یاد تو شبیخون به درونم
در اردوی دل بگذر و بنگر چه فغان است
این اهل ادب از چه سبب بی سر و پایند
بی پا و سری شیوه ی مار و سرطان است
این نسبت هذیان به نبی جز به خدا نیست
کی ماصَدَق وحی الهی هَذیان است
می دان سه به توحید گواهی الهی
هم در سیّم آن سه که ره شرح و بیان است
باشد نه به هر مرتبه ناجی به تو توحید
توحید چهارت سبب از بهر جنان است
در دفتر این معشر هفتاد و دو مذهب
ناجی ز همه، آنکه نبی خوانده همان است
یکدم به فدائی ز غمت نیست رهائی
بر صائم دائم همه ماهی رمضان است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
نگار نازنین
ای دوست نه دوستی چنین است
ای یار نه رسم یاری این است
ابروی کجت به دل کمان دار
مژگان تو تیر دل نشین است
این تیر و کمان نازنین را
می بوسم و جای آفرین است
هر سر که به آسمان رسیده
یکسان به ره تو با زمین است
آن کز غم تو سیاه روز است
کی در غم روز واپسین است
افغان که لبم کباب از آه است
آه از نفسم که آتشین است
مگذار شود به خاک پامال
اشکی که سزای آستین است
هر کس به غمی قرین یاری
ما را غم یارِ بی قرین است
گردد نه به وصل باغ و گل شاد
هر دل که ز هجر تو غمین است
قصد از همه ذکر نام نیکان
نام تو نگار نازنین است
دیری است به در کمین فدائی
جان بر کف دست و در کمین است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
طبع بلند
به ما فراق تو از بسکه تنگ کار گرفت
دل از دریچة خاطر ره فرار گرفت
جلای آینه ی دل مرا جمال تو بود
چو رفتی آینه ی خاطرم غبار گرفت
بود به مرتبه سالار کاروان وصال
کسی که از شتر شوق تو مهار گرفت
وگر چه تر کنم از روغن بنفشه دماغ
که جا دلم ز خطت در بنفشه زار گرفت
کمین نمود نگارم به یک شکار چو جا
کمند حسن برافکند و صد شکار گرفت
در اشتیاق تو اشکم رود ز دیده بیا
پیاده کی به دویدن ره سوار گرفت
ز منع حاسد و جاحد نمی شود مکتوم
حدیث خوبی هر کس که انتشار گرفت
رود سوارۀ خر کی به آسمان هرگز
هزار عیسی مریم اگر حمار گرفت
به دهر نیست تفاخر به کس به جز فرهنگ
خوشا کسی که در این نشئه اعتبار گرفت
زیادتر سر خود افکند به زیر ای دل
درخت میوه فزون تر هر آنچه بار گرفت
گرفت تا ز سرم دوست سایه اقبال
همای همت عالی ز من کنار گرفت
هوای طبع بلند من این فدائی نیست
ولی ز مردم دونطبع انزجار گرفت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
مذمت دنیا
گر تو را بی همدمان در دل غمی است
یار شو با دل که دل هم همدمی است
می رود هر دم ز عمرت ساعتی
چون نکو بینی همه دم ها دمی است
خرّم از اشک شبی کن گلسِتان
این وجود ما و تو چون شبنمی است
دیده واکن گول این عالم مخور
بین کزین عالم برون هم عالمی است
راحت و شادی در این وادی مجوی
راحتش رنجی و شادی ماتمی است
آمد و رفتِ جهان و عیش و نوش
گو چه پنداری که خواب مبهمی است
از هلاک طبع بدخو رو متاب
جو هلاکوئی که این مستعصمی است
محرم دل بوی یار او را رواست
بوی گل در شیشه چون رفتی نَمی است
خطه ی خاک است پیش ما بزی
وان دو شاخش راه خیر و شر همی است
یک دو شاخ بز نکرد از هم جدا
این فدائی طرفه مرد مبهمی است
ای فدائی جان فدای کس مکن
تا نه پنداری که بر تو محرمی است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
یوسف عجمی
بیا که درد فراقت مرا به دل بار است
هزار بار که باری هزار خروار است
خبر کنید زلیخاوشان سرخوش را
که یوسف عجمی در میان بازار است
عزیز مصر کند از خریدش ار اهمال
که زالِ مصر به کف رشتة خریدار است
به شهر عشق بیا کن علاج بی دردی
که گر کم است دوا لیک درد بسیار است
مده به جلوه زر دین خود ز کف زنهار
که دین بر است اگر چه به نام دینار است
عبث به اسب هوس طفل نفس نادان را
مکن سوار که این اسب شوخ و سرشار است
خورنق ارکه بسازم جزا به عکس دهند
که اهل عصر چو نعمان و دل سنّمار است
مدار عشرت آن شوخ تا ده و پنج است
که او ز سیرده و بیست و پنج بیزار است
به جلوه گاه رخت عِقد حسن و پیچش موی
به تار سنبل زلفت چه جای تیمار است
سوار زلف تو در خواب دیده در شب تار
سیاه کرده به سر بی تو و عزادار است
سر تو ابن بنازم که با ابت آدم
ترا تمایز پنجاه جلوه در کار است
وسایطی که بود در میان تو و او را
فدایت ای شه آزادگان سی و چار است
تو ابن آن دو ذبیحی که آن دو را جدی
یکی به عبد مطلب یکی به قیدار است
اگر عزیز کند ور کند فدائی خوار
رضا به کردة یارم دهم که مختار است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
دنیا (پند)
هر دو روز آمد ز نو خانی و رفت
آمد از نو تازه سلطانی و رفت
خود فریب، افسانه خوانی هر دو روز
از نو آمد خواند افسانّی و رفت
هر شهی آمد در این دیر دو دَر
بوذَر و مقداد و سلمّانی و رفت
نازشاهی کآمد او را در رکاب
همچو کسری ساخت ایوانی و رفت
مسلمِ اول که آخر آمد او
تازه کرد عهدِ مسلمانی و رفت
آنکه سرخوش آمد از عهد اَلست
تازه اینجا کرد ایمانی و رفت
هر که در این کهنه دَیر آمد به زود
تازه کرد عهدی و پیمانی و رفت
هر که صاحب خانه آمد یک دو روز
بود در روز سه مهمانیّ و رفت
آمدش نیکی به دریا آنکه او
کرد نیکی در بیابانی و رفت
کی رود تا حشر احسانش ز یاد
هر که با ما کرد احسانی و رفت
بلبلی هر چندی آمد نغمه سنج
چه چه ای زد در گلستانی و رفت
دل ز باغ و آشیان کند و پرید
پَر به هم زد کرد طیرانی و رفت
هر که آمد با سری پُر شور عشق
شعر شیرین ساخت دیوانی و رفت
ساخت در یادش فدائی پر ز شهد
جای دیوان شکرستانی و رفت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
کهنه رباط
این کهنه رباط ای دل نه جای شکیبائیست
کن کوچ که این منزل پر مفسده مأوائیست
آمیزش با خلقان دارد چه ثمر بر تو؟
آخر چه مدار تو با گوشه تنهائیست!
دین دادن بر دنیا، بهر دگران ماندن
گر زیرکی ای دانا بنگر که چه سودائیست
از بهر دو روز ای دل اینقدر دویدن چیست؟
این هستی ما و تو امروزی و فردائیست
گفتم که بیا بنشین تا دور سرت گردم
گفت این بَرِ معشوقان بیهوده تمنائیست
هر جا که شود قربان عاشق بَرِ معشوقان
در کیش وفا جز این کفرِ ره و رسوائیست
گفتم که بیا بنگر چون می شومت قربان
کاندر بر معشوقان این طرفه تماشائیست
گفت از نظر محبوب عاشق نبود محجوب
زیرا که دل محبوب آئینۀ بینائیست
هرکس ز غمت شد زَرد، دَردَت کندت بیدرد
باشد به طلا تشبیه هر جا که مطّلائیست
هرکس بتو شد مایل شد از دو جهان غافل
با حور و قصور ای دل او را نه تقاضائیست
رفتی و زدی بر هم بازار حواسم را
باز آ و به شهر دل بنگر که چه غوغائیست
میدان میان شهر تنگ است به مشتاقان
از شهر برون پا نه بنگر که چه صحرائیست
در حصّه چو کرم ای دل تنگ است تو را منزل
این حصّه برون کن سر بنگر که چه دنیائیست
تا چند کشی با دلو زین چاه برون آیی
اینها همه یک کف آب از موجة دریائیست
این طالب دنیاکیست این عشرت شادی چیست
گر آنکه تو را در هر دانائی و بینائیست
هر جا که کر و کوری با تنبک و طنبوری
هر بی سر و بی پائی با سازی و سرنائیست
این دولت و حشمت را این رفعت و عشرت را
کی بی تو مبالاتی کی با تو مدارائیست
هرکس که ز باغ عشق سر کرد برون سرویست
دارد به سهی نسبت هر جا قد رعنائیست
گفتم که مکن رسوا ای دوست فدائی را
گفت عشق و نه رسوائی بیهوده تمنائیست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
خیال باطل
کوچ واکوچ جهان قافلة پیش و پس است
نوحه بر اهل عزا بانک و صدای جرس است
دل محزون نشود شاد به عشرت گاهان
چونکه در سایه هر گل به گلستان خس است
نیک و بد را به جهان فرق ز هم نتوان کرد
ز آنکه بر طایر پر سوخته گلشن قفس است
چارة کار بر ارباب خرد دشوار است
قاضی ار شاهد و حاکم و دزد ار عسس است
رفتی و آرزویت در دل ما ماند که ماند
بار دیگر به تماشای تو ما را هوس است
فکر معراج کن و یاد ستونِ دین را
طسئموق این همه و قنترس و هم قتس است
گفتمش چند ز هجر تو چو قُُمری نالم
گفت پنداشتم آواز تو صوت مگس است
گفت تا کی بود این ناله مگس یا قمری
گفتم ای سروِ روان تا نفسم در قفس است
گفت من شیفته ی ناله جان سوز توام
باورت ناید اگر گویمت این ندبه بس است
الفت سروقدان آتش سوزان می دان
این فدائی مثلش قصۀ اصحاب رس است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
مدح علی علیه السلام
ای امیرالمؤمنین تو در اَلَست
ای وجودت باعث هر بود و هست
از عدم آدم برون ناورد سر
گر وجود تو نبودی پای بست
کیست آن گُرد عدو در دو نبرد
کو به تو پیوست و از تیغ تو رست
پنج انگشت است پنج آل عبا
دین و دنیا مر ترا چون هر دو دست
جز به انگشتان کجا باشد ترا
در امور دین و دنیا بند و بست
دست دست تواست ای تو دست حق
فوق دست حق نباشد هیچ دست
رونق دین، لشگر کین هر دو شد
این درست از تو و آن از تو شکست
اوج نُه خرگاه و رفع نُه رواق
در بَرِ اوج درت پست است پست
فاصله سی شنبه و یکشنبه را است
گرچه باشد هر یکی را سه و شصت
تل این باریکۀ طعلانه شد
تا دو نادان بر یک از جوجه نشست
هر دو کردند عاقبت تکذیب خود
گرچه آن بخ بخ نمود آن گفت لَستُ
پنج انگشت است اندر دست دین
مصطفی زان جمله دان انگشت شصت
شصت اگر برخاست از جا یک وجب
غیر خنصر کی به جای وی نشست
زرع، این حبّ البقر آورد بار
قوم موسا گشت گوساله پرست
حیرتی دارم فدائی دور از عقل
گر چه هشیاران همه مستند مست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
وفاداری
آباء کجا چو امّهات است
در طلع فحال کی زکوه است
عمر است وفات بی وفایت
عمر است وفات اگر وفات است
کامم نه ز جز تو یار شیرین
زهر است نبات اگر نه بات است
بی نام توام سخن ز اغیار
بسم الله سورة برات است
کن ذکر به نام عشق شیرین
کاین خانه نه جای تُرّهات است
هست ار به جنین زکوه امّ لیک
در سخل نه حول امّهات است
مشّاطه برو که روی مه را
کی حاجتِ بر محسّنات است
باشد نظری مرا درین وجه
کاین وجه نه در مناظرات است
قربان وفای تو فدائی
قربانی کعبه ی وفات است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
حسن یوسف
چیست کاندر باغ دل ناطور نیست؟
یا سبیل است یا در او انگور نیست
آی و بنشین در خراب آباد دل
بین که از هجرت دلی معمور نیست
زخم دل مرهم نمودن مشکل است
مرهم دل مرهم ناسور نیست
از فراقت طاقتم گردیده طاق
صبر کردن بیش از این مقدور نیست
شو به دل نزدیک، گیر از وی سراغ
کز دل ما دلبر ما دور نیست
آنچه کش بینی تو ما بینیم پیش
خوردبین را چشم دانش کور نیست
چند پند بوالهوس ای پیر بس
بوالهوس را پند پیران جور نیست
گردشی کم کابش آید شش مست
گردش چرخ است این ناعور نیست
فرق حسن یوسف و حسنت همین
کان شده مشهور و این مشهور نیست
آیدم آواز صوتی دل فریب
کش به خوبی ناله ی سنتور نیست
چون فدائی عیش خود کرده حرام
در شریعت این عمل مأمور نیست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
خزان
ساقی بیار جام که کارم ز کار رفت
یاد از بهشت و حور می خوشگوار رفت
عمری کمین نمودم و غافل شدم دمی
تیرم خطا نمود و شکار از کنار رفت
مگشا چو غنچه لب به تبسم که در چمن
هر غنچه ای شکفت دلا داغدار رفت
بی خار هر گل آمد و بی زار از خزان
آخر به حادثات جهان خوار و زار رفت
از رفتن هزار چو من زین چمن چه باک
هر سو چو من هزار ازین لاله زار رفت
هر کس ز هوش رفت ز جام ولای دوست
آمد بهوش عاقبت و هوشیار رفت
بنگر به لایمسّه الّا المطّهرون
قرآن کامل از کف ناقص عیار رفت
مائیم و این دو سبع مثانی که هر دو را
تشدیدهای سبع مثانی به کار رفت
آمد تکان به سقف دلم از غم تو یار
از پشت بام خاطرم امشب سوار رفت
دادی قرار هجر ربودی قرار دل
تو بی قرار رفتی و از من قرار رفت
راندی ز در فدائی ناکام را مگر
کآمد به خنده سوی تو و اشکبار رفت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
شأن علی
کی دل از تو یک دم امشب غافل است
صبر کردن بی تو امشب مشکل است
گر نیم من قابل از باب تو فیض
فیض تو نا قابلان را قابل است
در رواق دیده ام بگذار پای
کین سرا بهر تو اوّل منزل است
هست بیرونی ز بهرت دیده ام
اندرونی لیک بهر تو دل است
شرم دارم جان و سر کارم نثار
زانکه آن نالایق، این نا قابل است
عقل کامل شامل حالش بود
هر که در دیوانگی او کامل است
جذب میل لیلئی گر آیدت
می کنی باور که مجنون عاقل است
هر که دید او را شبی تا صبح حشر
از خود و از عقل خود او غافل است
هر که او گردید بیمار از گناه
هم ضرورش منضج و هم مسهل است
تا نسازد دور این اخلاط دون
صحت او زین مرض کی حاصل است
گول دنیا خوردی ای نادان دون
وای بر تو این چه فکر باطل است
فکر بر اصلی کن و بیدار شو
کین خیالی خام و ظلی زایل است
کو خشوع علم، کو تقوای عدل
کی فدائی عالم و کی عادل است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
غنیمت فرصت
کار نخواهی که شود بر تو سخت
هر چه کنی پیش تر از فوت وقت
طفلْ ادب آموز بود تا نهال
قابل تعلیم نباشد درخت
بی تو به خود نه دل و نه خون دل
دل ز غمت خون شده خون، لخت لخت
یاری مردمْش نیاید به کار
تا به کسی یار نگردید بخت
تخت کنارت بود و سایه تاج
دل چه کند بی رخ تو تاج و تخت
جامه ی ستر خِرد و خود درد
هر که کشد جانب می خانه رخت
آیدم از صبر فدائی چه سود
کار مرا نیست دگر صبر و جخت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
سعید و شقی
دل ز التهاب روی تو سوزان چو آذر است
یا در دلم شراره ای از شعلۀ زر است
بر طوطی دلم مکن از شهد لب دریغ
دل تنگ کام، نوش لبت تُنگ شکر است
بادام چشم و پستۀ لب، سیب غبغبت
این هم سه نوبر است و قدت هم صنوبر است
بشکست موی روی تو بازار مشک و ماه
موی تو مشک ازفر و رو ماه انور است
بگذشته است بر تو ز دوران دو بطن اُمّ
کن فکر قبر خویش که آن بطن آخر است
اوّل تولد تو بود نشئه اَلَست
دوّم تولدیست کت از بطن مادر است
سیّم تولد تو به برزخ بود که او
اوّل مراتب اَثَر حشر اکبر است
اوّل بلوغ اظلّه، دوّیم وقت احتلام
سیّم حد بلوغ به هنگام محشر است
این کره ذر بود که به بوجهل و بولهب
وین طوع ذر بود که به سلمان و بوذر است
هستی سوارۀ طبقاً عن طبق تو را
بر سوق شه برندکه این رسم لشکر است
حکم ذرت نمونۀ تمرین بود به طفل
اسرار حکمت این همة غیب داور است
در بطن سعید، سعید و شقی، شقی است
بگذشت بطن اول و این بطن دیگر است
زر برفشان فدائی از اسرار ذر که این
بر قلب زرشناس چو گوگرد احمر است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
وقت خزان
برخیز فدائی که رفیقان همه رفت
ماندی تو و کاروان شتابان همه رفت
بیگانه وش آشنا سواران ز تو تند
چون باد صبا ز مرغزاران همه رفت
ماندی تو در آفتاب سوزان لب خشک
ایام بهار و ابر و باران همه رفت
یار، آن ز باغ دلبری رُستة چو سرو
با قد خرامان ز خیابان همه رفت
گیرم نروی تو جان تنها چه کنی
یارانِ برابران با جان همه رفت
گل شد طی و آمد ز پیاپی غم دی
عیش چمن و حسن گلستان همه رفت
شد عارض سبزه زرد و بیهوشِ خزان
هنگام ه وجد سبزه مستان همه رفت
شد جمع هزاران ز یک ترک ادب
سرمایة خسروان ایران همه رفت
زد کسری دل بی رخت ایوانی و طاق
آمد چو رخ تو طاق و ایوان همه رفت
دیگر به فدائی سر و سامانی کو
آمد چو غم تو، سر و سامان همه رفت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
مکنون ذات
انتزاعیاتِ عقل است اعتبارات صفات
منشأ این انتزاعیّات دان مکنون ذات
مظهر آثار هر مفهومِ ثابت ذات صِرف
اعتباریات عقلی را نه در خارج ثبات
بارِد و سیاله دان و رطب بالطبع آب را
تر کند وصف رطوبت دست یا ما فی القنات؟
جوهر معنای عالی عار دارد از کلام
این همه توجیه لفظ و اصطلاحات و نکات
آب حیوان از نشان، عقل سکندرشان نیافت
عقل روشن بین نه در ظلمات دید آب حیات
طی مقصدگر کند بی سایه ی خورشید و ماه
گم کند با خُردبینی عقل کل راه نجات
آرزوی جرعه ای دارد فدائی از کفت
باشدش ملح اجاج از دست تو عذب فرات
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
رکورد شماره ۶۷ (در نسخه اصلی خالی است)
متن این رکورد در پایگاه داده اصلی خالی است.
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
رواق دیده
به جان باشم به جان جویایت ای دوست
بیا تا جان دهم در پایت ای دوست
نه سَیر نرگس و نه صید آهو
مرا بی نرگس شهلایت ای دوست
شب تار و دلم را کرده مهتاب
خیال روی مه سیمایت ای دوست
قد بالا تو را نسبت نه با سرو
کجا سرو و کجا بالایت ای دوست
قد سرو سهی گردد ز غم خم
اگر بیند قد رعنایت ای دوست
به غم گردن نماید کج صراحی
که بیند گردن مینایت ای دوست
بَرِ آن خال مشکین حلقۀ دام
خم گیسوی عنبر سایت ای دوست
نباشد قابل از بهر نثارت
فشانم جان اگر در پایت ای دوست
جهان دل را برایت جا کنم گر
بود رای جهان آرایت ای دوست
بسی دارم به جان منّت که باشد
میان دیده ام مأوایت ای دوست
دلی شد مانده کی دارم که تنگ است
رواق دیده بهر جایت ای دوست
زر جان کی بهای بوسة تو
کنم با جان اگر سودایت ای دوست
بود بر دست تو جان فدائی
به قربان ید طولایت ای دوست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
هجران یار
بیا بنگر که بیچارم ز هجرت
گذشته از دوا کارم ز هجرت
نصیب دشمنانت باد یا رب
شب و روزی که من دارم ز هجرت
رخی بنما و شادم کن که شاید
شود روشن شب تارم ز هجرت
نچیده از وصالت یک گل عیش
خزان بنموده گلزارم ز هجرت
چو بلبل بی تو نالم هر دم از غم
که تو رفتی و من خوارم ز هجرت
روم نه رو به گل بی تو رود لیک
ز دیده اشک گلنارم ز هجرت
دکان دل ندارد بی تو سودم
کساد افتاد بازارم ز هجرت
نو و کهنه به روی هم دل از غم
شده دکان سمسارم ز هجرت
به دوشم طعن دشمن بر تو ای دوست
شده هر بار سر بارم ز هجرت
به جان تو که هستی بهتر از جان
که از جان بی تو بیزارم ز هجرت
نکردم چون به وصلت جان به قربان
اگر میرم سزاوارم ز هجرت
رسان بر وی سلام از جان فدائی
بگو جانا گرفتارَم ز هجرت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
خون دل
نه شوق باغ و نه گل دارم ای دوست
گل روی تو دارد خارم ای دوست
دهد اشک جگر گونم گواهی
که من خونین جگر بسیارم ای دوست
شده از آه روزم چون شب تار
عجب روزی ز هجرت دارم ای دوست
اگر سوزد دلم خواهی که بینی
نظر کن آه آتش بارم ای دوست
اگر خون دلم باور نداری
ببین بر دیدۀ خونبارم ای دوست
دلم را همدمی غیر از غمت نیست
غم هجرت شده غم خوارم ای دوست
به جان تو که هستی بهتر از جان
که از هجرت ز جان بیزارم ای دوست
مبُر پیوند الفت را که نبود
امیدی جز به این یک تارم ای دوست
ترا در مسجد و میخانه خوانم
اگر مستم اگر هشیارم ای دوست
شبان روزان همی وردم توئی تو
اگر در خواب، اگر بیدارم ای دوست
بکن از خود روا کام فدائی
که پرحسرت به رویت دارم ای دوست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
گرفتار
زد به دل تیری که تا پر بر نشست
من به قربان چنین بازو و دست
کی شود پابست دام دیگران
آنکه از دام چو تو صیاد جست
هر چه هستت این چنین می دان که نیست
این نصیحت بس ترا از هر چه هست
لای ما لا و بلای ما بلا ست
بوده این قانون ما را از اَلَست
می نخواهد کرد رو سوی کمان
تیر، چون از شصت تیرانداز رست
کی ز بند زخم قاتل وارهاند
دست و پای هر که را ایام بست
دین، تو و مذهب، تو و ملت، توئی
من فدای دینِ تو ای حق پرست
گل به بار آمد ز خار آمد چو یار
رفت و بار خارم اندر دل نشست
بین فدائی آن رخ آتش همال
آتشی در آتش آتش پرست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بیم زوال
به دشمن، خون من دیگر حلال است
که امشب دوست را از من ملال است
ز خود گفتی کنم آخر جدایش
به قربانت مگو که اینها خیال است
ز خود کردن جدایم هست ممکن
ولی از تو جدا کردن محال است
مخوانم ای معلم سوی مکتب
که خونین دلْ من از دست کمال است
مُدَرّس آشنایان را جدل نیست
که از بیگانه رسمْ این قیل و قال است
به وصلش چون رسی جان ده که حاصل
چو شد نعمت، در او بیم زوال است
نگیرد دوست خون ما به گردن
که خونِ صد چو مایش پایمال است
مترس از پرسش خون فدائی
سرت گردم که خون وی حلال است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
هشیار دل
اگر چه درد به جز درد دوست بسیار است
ولی دلم همه از درد دوست بیمار است
مرا به محکمه اش دوستان رهی بخشید
که او به درد و دوایم حکیم و عطار است
به حق ربوده ز سر نوشِ دارویش هوشم
خطا بما نکند ثبت، هر که هشیار است
نه ام نموده ملامت نه ام نصیحت کرد
زمانه کیست که هشیاردل همین یار است
به فعل خویش ندیدم به جز بد از دوران
جزای نیک همین مختص سنمّار است
ز شرط حاجت علت به وصف دان امکان
چو علتی است به زوجیتی که در چار است
بود نه بی سببم کم زدن دم از معنی
سخن شنو نبود ور نه حرف بسیار است
سیه نبودن و خاصیت سیه بودن
به این سیاه نبودن سیاه سزاوار است
متاب از دل پر حسرت فدائی رو
اگر چه روسیه درگه و گنه کار است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
مهر علی
ای دل به ره عشق کش و فش غلط است
مشعل به ره نگار مهوش غلط است
دل بستن بر سقف مقرنس عبث است
خو کردن بر طاق منقّش غلط است
از نوک نگاه تیرِ دلدوزِ بتان
رنجیدن عاشقِ جفاکش غلط است
گر دل به کمند زلف دلدار فتاد
در حلقۀ دام دل کشاکش غلط است
از زردی رنگ و رنج هجر تو چو بِه
زیور به جز از طلای بیغش غلط است
در بیغ نگاه یار دل بی زرِ جان
با غبنِ چنین فاحش افحش غلط است
آرام و قرار جستن از این دلِ زار
بیند اگر آن زلف مشوّش غلط است
تیر افکن رزم گاه حُسنت به نگاه
تیر ار نزند به دل ز ترکش غلط است
گفتم که دلم بسته به مویت شده، گفت
بگسستن دل ز موی دلکش غلط است
گفتم به غلط سوزدم افغان به گفت
با مهر علی خوف ز آتش غلط است
نحو ار طلبی واضع هر نحو علی است
هنگامه به سیبویه و اخفش غلط است
جائیکه رود ز رسم رزم تو سخن
افسانة رستم و سیاوش غلط است
با دشمن دین رزم تو نیک است ولیک
رزم تو به دشمنان سرکش غلط است
چشمی که فدائی بست در حسرت دوست
کن ز اشک ترش که خشک و بی رش غلط است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
ذکر یار
دلم را با همه بیداد وصل دوست مرعوب است
ندانم اقتضای طبع یا تاثیر مصحوب است
دل عشاق، فرق خوب و بد کم تواند کرد
ز معشوقان بدی گر سر زند بر عاشقان خوب است
دلا در درگه پیر مغان خود را مجاور کن
که او هم منهج مقصود و هم ایصال مطلوب است
منور می شود خاطر ز مهتاب جمال او
گهی کان عارضم در برج دل چون ماه منسوب است
ز دست او گله بسیار در دل بودنش اولی است
چرا کان باعث محزونی آن یار محبوب است
بود داد و ستد امروز در بازار دل مشکل
که اندر شهر دل از شکر وصل تو آشوب است
به جز ذکر تو از دنیا و مافیها نمی خواهم
به لب ذکر تو ملفوظ و به دل ذکر تو مکتوب است
بود امید بی عیب فدائی روی آن دلبر
و گر نه غیر او هر جا که یاری هست معیوب است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
محنت هجران
دلم ز غیر شکرخندة لبت سیر است
ولی به قند لبت هم چو شِکر و شیر است
به صبح گلشن خلدش نمی شود دل شاد
ز شام هجر گل رویت آنکه دلگیر است
به دام زلف تو پای دل هر آنکه فتاد
اگر به هند برندش که باز درگیر است
چه حاجت است به کشّاف متن حسن ترا
که جبهة تو بیان هزار تفسیر است
مزن به بیشة عشاق پا دلیرانه
بهوش باش که این بیشه مسکن شیر است
صفای کنج قفس گر تر است گو می پرس
ج ز بلبلی که به جنگ عقاب درگیر است
مپرس حال فدائی و محنت هجران
ترا نه تاب سماع و مرا نه تقریر است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بوی نگار
شمیم وصل به جان خوش تر از نسیم بهار است
چه جای بوی گل آنجا که جای بوی نگار است
به مدح سرور مردان بکوش اگر مردی
که در حضور معاویه جای مدح ضرار است
خوشا زنی که شود خونْ دل از مصیبت زهرا
برو کفایت از این مدعا حدیث بشار است
چو دان نار بکن اشک های خونین را
که روز رفتن او روز رفتن نار است
به روز رفتن بِه زرد شو ز غم چون به
که به ترا به عزای علی سزاور است
به روز رفتن سیبت غم حسین نصیب است
ز بوی سیب در آن روضه عطر بسیار است
ز خاک مشهد پاکش بکن تو بو سر موئی
اگر چنانچه دلت در هوای مشک طاطار است
بکن ز دیده چو باران روانه اشک مصیبت
که شد محرم ابرار دیده فصل بهار است
خنک نمی کندش دل به جز زلالی و صافی
ز هجر دوست کسی را که سینه پر ز شرار است
مکن تو رو به فدائی که تا دهد به رهت جان
که جانْ مرا ز برای نثار روی تو یار است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
عشق بازی
سر به راهش می ده و گو بازی است
عشق بازی سر به سر گو بازی است
عالمی دل در کمند گیسویش
ریسمان بازیست یا قو بازی است
جان و سربازی ز عشاقان تو را
چو کلُو بازی و گردو بازی است
نیست معشوقِ دو عالم جز یکی
عشق بازی با جز از او بازی است
رَو گدایش باش و شاهنشاه شو
شاهی شاهان اردو بازی است
ای فدائی زهد و سالوسی بس است
چشم بالا کن که هر سو بازی است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
شکر
شکر لله که نگارم نیکو ست
منزل یار و دیارم نیکوست
تا فتادست به یارم سروکار
شکرلله همه کارم نیکوست
تنگ گردیده نفس در قفسم
چمن و باد بهارم نیکوست
همه را سایه سری نیکو و من
سایه سرو و چنارم نیکوست
مذهبی دیده نکو هرکس و من
زین همه مذهب یارم نیکوست
گفت سنی سه و شیعه به چار
لیک من هر سه چهارم نیکوست
لاله زارت رو و چشمت آهو
دشت عیش است و شکارم نیکوست
بر فدائی بفشان گرد رهت
که من این گرد و غبارم نیکو است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۰ تیر نگاه
هر عیشِ تو را که در جهان است
پیش از تو ز بهر دیگران است
دیدار چو گل‌نگار خندان
هر صبح نصیب باغبان است
انگور نکو چو رست در باغ
فیضش ز برای روبهان است
انجیر چو گشت پخته بر شاخ
معجون شغال ناتوان است
دور است از آن ره محبت
کش منزل حسن در میان است
در دم بکنید علاج دردم
کاین درد مرا به جان گران است
نی درد غمش سزا به هر دل
کین درد نصیب عاشقان است
رویش چو به خواب دید مه گفت
کی ماه زمین در آسمان است؟
گل گفت چو در چمن رخش دید
این رخ نه به گل نه گلستان است
تیر نگهش نشد ز دل رد
این تیر همیشه بر نشان است
دل را مژه کرد تیر باران
ابرو خم و دست بر کمان است
دل کرد اسیر ترک چشمش
این تُرک کمان که ترکمان استج
بگذر ز بر نظر فدائی
کامشب نظرش به قصد جان است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
81 اهل البیت
قال لی تَخرُج یوماً یالیت
قُلتُ لا کنتُ انا حَبسُ البیت
ساکن درگهِ اهل البیتم
تا دهند از عوض بیتم بیت
کنُتُ فی بحر دم القلب اَغوص
ام ولاتی رکبونی بکمیت
ناز آن دابۀ ارضی کعمار
آید او را و خورد تمره و زیت
تو سخن آوری از خرس و پلنگ
ما سبع شیر و حمیری و کمَیت
قال لی کیف مضی الهجر علیک
بالبکاء قلت له کیت و کیت
قال اَبشِر قد اَتاک المحبوب
و هو ذا قم له اَلزمهُ و هیت
کرده از مرده دلی زنده دلی
داد یا جان نوی بر تن میت
با تو در چشم فدائی ای باد
کو غباری ز در اهل البیت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۲ خیال وصال
دل رفت ، فکر و ناطقه رفت و خیال رفت
حس رفت و هوش رفت و قوی رفت و حال رفت
در دل نماند رایحه از صبر و از شکیب
چون عطر بوی گل که به باد شمال رفت
هنگام انبساط و نشاط است این زمان
ایام انقباض و لیال ملال رفت
بودی خیال دل همه عمرم وصال دوست
دل رفت و دوست رفت و خیال وصال رفت
نزدیکتر ز عیش جوانی به کوتهی
درگیر و دار وصل توام ماه و سال رفت
فکرم نه برف گرم نمود و نه شعله سرد
عمرم چو فیلسوف به فرض محال رفت
بردم به راه صید عمل دام قیل و قال
آخر عمل نیامد و هم قیل و قال رفت
با ما نه آن نشاط و نه با حسن آن جمال
وقت نشاط رفت و غرور مجال رفت
خوناب دل روان دود از جوی دیده ام
چون سیل کز مجاری آب زلال رفت
هجرت چو باد و شهر دلم شهر قوم عاد
ج افغان ز شهر دل که به باد زوال رفت
نقص تن لطیف فدائی مدان پلاس
آب زلال بین که به ظرف سفال رفت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۳ سّرحکمت آفرین
به چین زلف او پیوسته بینی است
خوش ایدل چین که روی دار چینی است
مهی از برج دل گردید طالع
ندانم آسمانی یا زمینی است
به دریای دل او کن سیاحت
که سَیر آب در دریا نشینی است
چو خرمن دار خرمن رفتش از دست
چه پروایش دگر از خوشه چینی است
به باغ دل بود چون لاله صد داغ
که در هر سرزمینی یاسمینی است
به محنت خانه عشق از چپ و راست
چو مأوا دل به هر سو دل غمینی است
بزن این پردة پندار را چاک
که در این پرده یار نازنینی است
دویم طینت ترا اجزای اصلی است
که در وی سّر حکمت آفرینی است
نه این طنیت ترا از طینت رز
که آن از آدم این از هر زمینی است
اجل بر آن زمینت می برد باز
که بدوْ این ختم را نیکو قرینی است
مشو زین آب و گل غافل که از تو
ترا در نطفه امشاج عجینی است
چو وقت موت آید نطفه بیرون
پس آن باقی همان اجزای طینی است
کن از نظم نکو شک فک فدائی
که سّر غیب را کشف الیقینی است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۴ غنیمت
ساقی بیار جام که ایام دی گذشت
کار از گل و پیاله و مینا و می گذشت
دولت وفا ندارد و نه سلطنت بقا
خوش باش دل که دولت کاووس کی گذشت
یک چاشتگه تغافل و لعن دو کون ابد
بیداد ز زاد سعد و تمنای ری گذشت
ا ز صحبت تو دوست توانم گذشت لیک
وقتی که فرقدان ز جوار جُدَی گذشت
بادا مدام عیش جوانی ترا به کام
از ما زمان عیش و طرب یا بُنَی گذشت
گویا به خواب دیده ام عهد شباب را
بیدار کو،پرسمش این عمر کی گذشت
درد سرم ز هجر تو سرسام شد مگر
کامشب ز گوشم این همه آوای نی گذشت
ما کاروان و دهر چه فئ نزال بود
غافل شدیم و قافله ها رفت و فئ گذشت
از دوست دور مانده شدیم از کمین برون
ما در کنار دجله بماندیم و وی گذشت
بردن به عشوه دل ز فدائی است کار ما
این دزد برده مال از این خانه پی گذشت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۵ الم هجر
خالی از شمع رخت کلبة ما تاریک است
گر قدم رنجه کنی راه بسی نزدیک است
تا کی ای نیک جهان جانب نیکان نگری
نظری گر به بدان افکنی آن هم نیک است
نظری کن که همه مست نگاهت باشیم
مگذر از دَرِ ما قصدت اگر تملیک است
ایل دل جمله بود ترک نگاهت را ویل
بسکه دل از الم هجر تو در تشکیک است
وصل تو بیند و باور نکند باز دلم
بنده چشم تو گر ترک و اگر تاجیک است
زاهدا چیست بیانش کمر نازک یار
راه شرع است مگر اینکه چنین باریک است
گشته اقلیم دلم جمله فدائی ظلمات
بسکه بی آن رخ خورشید دلم تاریک است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۶ شکسته خاطر
شکسته خاطر و دارم غم دوست
همه درد و غمم از دوری اوست
زند تیرم دو آهوی کماندار
به هر چشمش کمانداری چو ابروست
زند بر تیرم و بگریزد از من
که من صیّاد و صیّاد من آهوست
به باغ حسن صد بار آفرین باد
که هر یک سرو باروی دو لیمو ست
کند دل جوئیم یار جفاکار
که یار من وفادار و جفاجوست
مرا کشت و دلم از خود نرنجاند
به قربان سرش گردم که خوش خوست
ز سر بگذر به میدان وصالش
که این میدان گه عشق است و آن گوست
ببین بیمار رویت کش نمانده
به روی استخوان غیر از رگ و پوست
به گیسویش مزن مشاطه بر دست
که هر صد دل در او آویز یک موست
فدائی شد زمین گِل گریه تا چند
بس است این آب، اگر سیلاب اگر جوست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۷ امروز و فردا
روزها آمد مرا دور از تو و شب ها گذشت
بی تو روز آمد به آه و شب به واویلا گذشت
چند سازی تنگ تو بازار را ای مشتری
وقت بر چیدن رسید و موسم سودا گذشت
ساقیا بنما ره میخانه بر میخوارگان
زانکه کار می کشان از ساغر و مینا گذشت
بر مشامم بوتراب و سینه را هم با علی
بین که فرط حکمتم از بوعلی سینا گذشت
بیش می دانم عمر را از علی من در گذشت
آن گر از دنیا گذشت،این یکسر ازعقبا گذشت
روی یارم کور دید و دیدة بینا ندید
کار بینا را نگر کز کار نابینا گذشت
نامدت یاد ناخدا گر از خداوند کریم
مشکلم آید اگر این کشتی از دریا گذشت
وقت آن آمد که مفلس پینه سازد کهنه دلق
موعد سرما رسید و موسم گرما گذشت
چند اندازی به فردا کار امروزه همین
ای فدائی صد چو امروز آمد و فردا گذشت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۸ گذشت دشوار
بی توام شب ها به بیداری گذشت
روزهایم چون شب از تاری گذشت
از دلم هجر تو چون سیخ از کباب
گر گذشت آمد به دشواری گذشت
تا به هر کوهی گذشتم چشم تر
سیلی از دامان کهساری گذشت
از حضور محتسب رندی عبور
کرد مست اما به هشیاری گذشت
می نگوید کرده های وی جفاست
گر طبیب از پیش بیماری گذشت
وز گناهش بگذرد آمرزگار
هر که از جرم گنه کاری گذشتج
آه مظلومان فدائی زد نشان
این تفنگ از منزل لاری گذشت
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۹ ملک جنون
چه می پرسی ز حال دل که چون است
دلی دارم که مالامال خون است
دلم چون لاله شد داغ از غم تو
اگر خون گشت خون هم لاله گون است
خراب از گردش چشمت چنانم
که گویا گردش گردون دون است
کشد چشم از چه بی مهلت در آبم
مگر تاثیر چرخ آبگون است؟
مرا کافی لب نان در کفایت
که این شرح از بیان کاف و نون است
نه ظهر بار و نه ضرع لبن بار
اگر دزدم شتر ابن لبون است
طبیب عشق بر هم زد مطب را
که درد عشق از درمان برون است
چه محکم خیمه ایست این خیمة عشق
که پنداری ستونش بی ستون است
به تن ای دل سلاح خویش کن ساز
که سردار جنون را وقت سُون است
چو از خاک خرد بیرون نهی پا
همه اقلیم دل مُلک جنون است
اگر گوید جنون دارد فنونی
بگو جانا فدائی ذوالفنون است
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۰ باب علم(امام المتقین)
سرور دین سّر ربّ العالمین پیداست کیست
از ازل سرخیل اصحاب یمین پیداست کیست
مخبر صادق کلام الله ناطق باب علم
شرح قرآن یکسر از با تا به سین پیداست کیست
از میان جمله انصار و مهاجر مصطفی
آنکه خواند او را امیرالمومنین پیداست کیست
همچو هارون بهر موسی نایب نفسِ نبی
بر سریر اَنت منّی جانشین پیداست کیست
مقصد از الیوم اکمَلت لکم روز غدیر
و رضیّت لکم الاسلام دین پیداست کیست
در کتاب الله و در دیوان ثُمّ نبتهل
با نصاری نفس ختم المرسلین پیداست کیست
حامل عرش برین کامد به یوم دو و چار
دویمیّن ز چار نفس آخرین پیداست کیست
زاده در بیت الحرام و باب هفت و چار امام
زوج خیرة النساء العالمین پیداست کیست
روز محشر با پیمبر ز اولین تا آخرین
بر سر تخت وسیله همنشین پیداست کیست
آنکه به از طاعت جنّ و بشر بُد ضرب او
یوم خندق ضارب عمرو لعین پیداست کیست
خواجة قنبر غلام و ساقی کوثر به نام
خواجه و ساقی دو عالم این چنین پیداست کیست
آنکه خوابید از وفا بر خوابگاه مصطفی
بخ بخ آمد بر وی از روح الامین پیداست کیست
سرور عالی مکان روز ازل در آسمان
دابۀ آخر زمان اندر زمین پیداست کیست
قطع کن تار ولای رشته از هر تار و تاب
در همه هفتاد و سه حبل المتین پیداست کیست
آن امیر، آدم میان جسم و جان اندر اَلَست
چون بنی آدم میان ماء و طین پیداست کیست
آنکه کرد از قول پبغمبر قتال، او با سه قوم
ناکثین و قاسطین و مارقین پیداست کیست
آنکه شد در دفتر پیغمبرانِ قبل ثبت
اصلع مصفر نشانش در جبین پیداست کیست
آنکه انزع شد ز شرک و آمد از علم او بطین
نزداهل کفر و دین انزع بطین پیداست کیست
گر فدائی اهل تقوائی و حق، حق یار تو است
سرور بر حق امام المتقین پیداست کیست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
91 ترک لذات
ترا در ترک لذّات است لذّات
مجو لذّات خود در مستلذّات
عروس دهرِ شوهرکش به یک نفس
وفا کی کرد کی؟ هیهات هیهات!
به یک دل جا کجا گیرد دو دلدار
که التوحید اسقاط الاضافات
گواه حال کسری طاق کسری است
گواه روزبه دان به قیاذات
چو شد طوطی زِ نَی، شهد از لبت من
نبات من نروید از نباتات
نه زر لایق نثار مقدمت راست
بیا تا نقد جان پاشیم در پات
نثارت را کجا سیم است لایق
کند کی جلوه سیمی پیش سیمات
چو چشمانم دو عدل آمد گواهت
که شد بر قاضی دل حسنت اثبات
بکام دل بیا گِرد تو گردم
بکامم چون نمی گردد سماوات
دم مرگ از فدائی رو مگردان
کند شاید که استدراک مافات
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۲ وصل دلدار
با عزیزان وطن با همت و قصد درست
کرد اسماعیل هجر و حجر اسمعیل جست
تا کند نو، عهد خلّت با خلیل اندر مقام
تا کند نو، با حجر اندر حرم عهد نخست
این همه ایمان ترا ز عهد حجر شد برقرار
این همه عج و شج از آن بانک ابراهیم رست
این همه لبیک تو هست از مناجات کلیم
کز ندای کبریا آن افتخار از بهر تو ست
می روم تا کوی دلبر گر نباشد پا به سر
نیست باکم گر شود پای من از رفتار سست
هرکه چشم از صحبت این زشتِ بدرفتار بست
هر که دست از الفت بدخوی بدرفتار شست
چشم روشن سازد از رخسارة یار قدیم
دست یابد بر حصول وصل دلدار نخست
ترسم آخر چون فدائی راندت حسرت به دل
می بری ره بر در معشوق خوش چالاک وچست
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۳ صحبت نادان
بردم از کوی تو جان بیرون عبث کردم عبث
کردم از جور تو دل محزون عبث کردم عبث
گر ز دل کردم هواداری پشیمانم بسی
بود دل جور ترا ممنون عبث کردم عبث
برد دل بیعانه و پس داد بر من نقد جان
من در این سودا شدم مغبون عبث کردم عبث
بر غلط کردم نهان گر از تو ای غمخوار دل
رازهای این دل پر خون عبث کردم عبث
بردم و از این عمل آخر خجل گشتم خجل
شکوة لیلی بَرِ مجنون عبث کردم عبث
آن لب و دندان خندان را که گفتم بود کم
لعل و مروارید گوناگون عبث کردم عبث
الفتم با صحبت نادان ندامتها که داد
چون مگس راندن ز شه میمون عبث کردم عبث
هر چه جامم کرد خالی ساقی گردونِ دون
جام دل کردم ز غم پر خون عبث کردم عبث
از صداقت پیش برگ گل نمودم در چمن
شکوة آن گونۀ گلگون عبث کردم عبث
پیش اصحاب قلم شد فاش بی املائیم
جای تنوین نون نوشتم نون، عبث کردم عبث
آزمودم زان قد موزون فدائی طبع را
قد موزون طبع ناموزون عبث کردم عبث
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۴ در بدر
رفتم ز کویت ناتوان افتان و خیزان الغیاث
دیگر ندارد درد من دور از تو درمان الغیاث
ماندیم دور از کاروان زار و حزین و ناتوان
نه ره عیان، نه رهنمان، در این بیابان الغیاث
بیمار و زار و نامراد دشمن به من شد بی تو شاد
کارم ز هجرت اوفتاد ای دوست بر جان الغیاث
کز اشک آهم بی تو گشت از من گذشتی و گذشت
اشکم ز طوفان الفراق آهم ز کیوان الغیاث
گاهی نشانه سازدم گه در طناب اندازدم
زان تیر مژگان الأمان زان زلف چوگان الغیاث
از پیش چشم ای مه مرو ما چاکرت ای شه مرو
ای شاه خوبان الوداع ای ماه کنعان الغیاث
دل خون شدم دل خون ز غم اشکم چکد گلگون ز غم
یاران چه سازم چون ز غم، ای غمگساران الغیاث
کی در تعشّق شرح و حد یا فرق اندر نیک و بد
جور زلیخا افکند یوسف به زندان الغیاث
زهری بکامم کرد و رفت صحبت حرامم کرد و رفت
دشمن به کامم کرد و رفت ای دوستداران الغیاث
شاهی به رحم است و کرم عفو از شه و جرم از خدم
تا کی کشم جور و ستم ای شاه خوبان الغیاث
لب خشک گشت و دل کباب نه آب داریم و نه تاب
کی مانده تاب آفتاب ای ابر باران الغیاث
یاران ز گلزاران دریغ وز گلستان یاران دریغ
ای گونه گلناران دریغ دور از گلستان الغیاث
بی تو روم تا بلخ اگر تا هند اگر آرم گذر
دارم روان از چشم تر سیحان و جیحان الغیاث
داد از غمش تا کی کنم تا کی فغان چون نی کنم
چند آرزوی وی کنم با آه و افغان الغیاث
دایم فدائی در بدر گردد مگر یابد اثر
زان یار رفته از نظر، ای حور پنهان الغیاث
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۵ دولت گلزار
ای یار ز رخسار شرر بار تو الغوث
وز آتش رخسارة گلنار تو الغوث
ای گل زده اندر دل ما صد گل آتش
ای خرمن گل از گل رخسار تو الغوث
محکم غلط انداز نگاهت زده تیرم
ای یار ز چشمان خطا کار تو الغوث
دل گشته به یک قطره و از دیده چکیده
طالب شده از بس که به دیدار تو الغوث
بر ما نه یکی رحم کن ای شرط ترحم
مائیم و دل و دیده گرفتار تو الغوث
حاشا تو طبیب ار به علاجی کنِیَش رحم
میرد اگر از درد تو بیمار تو الغوث
یکبار گذشتی ز سر بیع دو عالم
ای یار از این همت سرشار تو الغوث
پرورده دلت از چه به خون دل عاشق
از این دل خونخوار جفا کار تو الغوث
زلف سیهت چون به هوا تخت سلیمان
گردیده به رخسار هوادار تو الغوث
افغان که نزد آه، فقیر تو فدائی
یک گل به سر از دولت گلزار توالغوث
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۶ گل رخ تو
پیش گل ِرخت به گلستان چه احتیاج
پیش قدت به سرو خرامان چه احتیاج
خون دل نمود رشک لبت کان ِلعل را
پیش لبت به لعل بدخشان چه احتیاج
چین چین ِزلف دلبر خاقان ِچین دل است
ای دل به ملک چین و به خاقان چه احتیاج
شاهی بود گدائی کوی تو بی مخل
بر ماجرای ملک سلیمان چه احتیاج
جان آن بودکه نوشی از آن لب دهد به کس
ما را به نوش چشمة حیوان چه احتیاج
اوجی که در حضیض حریم تو نیست، نیست
اندر حضیض کوی تو کیوان چه احتیاج
سوزد شبی به شعلة رویت هزار دل
پیش رخت به مشعل سوزان چه احتیاج
دارم به کف ز بهر نثار تو نقدِ جان
نبود اگر نثار رهت، جان چه احتیاج
دل ها همه رعیّت و سلطان توئی به حُسن
ور عرض دل تر است به سلطان چه احتیاج
رخسار لاله و خط ریحان به ما بس است
ما را به کشت لاله و ریحان چه احتیاج
تیر ملامتی که نَزَد غم به دل نماند
دل را دگر به ناوک مژگان چه احتیاج
ایمان شرع و زهد طریق محبّتی است
ور نه به شرع و مؤمن و ایمان چه احتیاج
در دل شکایتی و ز دل سوی او رهی است
بر های و هوی و ناله و افغان چه احتیاج
دارد هزار مرغ دلم نغمه بی صدا
بر صوت بلبلان خوش الحان چه احتیاج
در عالم صغیر چو باران بود سرشک
بی حاجت سرشک به باران چه احتیاج
در عالم کبیر کند ربح کار روح
نتوان به روح گفت به ابدان چه احتیاج
کن رستمانه ضبط فدائی لجام طبع
در توسن چو رخش به جولان چه احتیاج
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۷ منهج عرفان
تحقیق معانی نیست افسانۀ هر معوج
هر بادیه پیمائی ماحج ولکن وَج
در کوی وفا سر کن لبیک و فدا کن جان
چون افضل حج بر تو عج آمده و هم شج
تشخیص خطاطیطه است نه در خور هر اعمی
بسیار معانی نیست جولانگه هر اعرج
غم بار دلم بسیار شد بی رخ تو غم خوار
بر ناقه دل تا بست دل بَهرِ سفر هودج
هم رنگی نیکانت حاشا کند از نیکان
هر خاک سفیدی را باشد نه خواص گج
در راه وفا ای دل باید حرکت بسیار
آهسته رَوی منع است در هروله بهر حج
جز راستیت چیزی حاشا که به کار آید
ببریدن او بهتر هر دست که باشد کج
در راه وفا بسیار پستی و بلندیهاست
گه مُهجۀ بیضا گاه باشد چه عمیق و فج
ناز سر مولودی سیمین رو و مشکین مو
لب لعل و کمان ابرو سِن افلج عین اوعج
شد منکسر از کسری چون صولت کفر ایوان
هم خشک چه نار فُرس، دریاچه شد از ساوج
گفتم که فدائی را بنما نَهِج عرفان
گفتا که مگر او را کی بود جز این منهج
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۸ صوت رحیل
ای که دایم به هوس مستمع سازی و سنج
می کنی با طرب و شوق وشعف عشوه و غنج
عنقریب است که گوش تو کشد صوت رحیل
زود باشد که شود شوق و شعف محنت و رنج
کار خود کرده و افکنده به شش در ز قمار
گاه از نرد و گه از آس و گهی از شطرنج
مختلف پنج حواست شده اندر شش سوی
کارت افتاده زحرص و ز طمع، در شش و پنج
رو سفیدی نبود عاقبت تیره دلی
حبشی کی ز فرنگ آید و گرجی از زنج
تن عریان دل پر زهر کنندت بیدار
سال ها مار صفت خوابی اگر بر سر گنج
ضعف طالع بدرون چونکه شود مستولی
قدرت سوده الماس کند بر زالنج
سرو نازم چه نکو میوه که آورده به بار
سیب غب غب دهنش پسته و پستان ترنج
بی تو دل رنجه ز نارنج و ترنج است مرا
رنج و نارنج ز غیر و ز تو رنجت نا رنج
نود و نه طلبی پس دو به نه افزون کن
نیست در دفتر هفتاد و دو هفتاد به پنج
اشک خون زینت غم نامه بود هجران را
بنویس اول این نامه فدائی به سرنج
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۹ شیر یزدان
می روم از کوی جانان لاعلاج
می رود یا از تنم جان لاعلاج
می فروش و می خور و می خر نیم
داخلم در بزم رندان لاعلاج
همچو صید خورده از صیّاد، تیر
می روم افتان و خیزان لاعلاج
چو سمندر بی تو اندر آتشم
سوزم و سازم به هجران لاعلاج
پا به راه و چشم و لب پر اشک و آه
می روم گریان و نالان لاعلاج
چون نباشد چارۀ بیچاره را
نالد از گردون گردان لاعلاج
همچو یوسف گه به کنعان گه به مصر
گه به چاهم گه به زندان لاعلاج
می کند با وصف بی پائی دلم
سیر یثرب تا خراسان لاعلاج
ذرّه ذرّه در هوایت صبر و تاب
رفت ای خورشید تابان لاعلاج
در رکابت جان و دل از جان و دل
بنده اند ای شاه خوبان لاعلاج
اشکبارم کز چه روگردان شدند
مردمان از شاه مردان لاعلاج
دل فکارم تکیه زد تا اهریمن
بر سر تخت سلیمان لاعلاج
روبهان قوم کردند از چه تنگ
کار را بر شیر یزدان لاعلاج
خشک لب از آب خضر و می دهند
آب حیوان را به حیوان لاعلاج
کرده مجنونم فدائی فکر دوست
می نهم سر در بیابان لاعلاج
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۰ فرح
آرد به دل صفای رخ باغبان فرح
بخشید بسکه حسن تو در گلستان فرح
در شاخسار حسن جمال تو آورد
الحان بلبلان خوش الحان به جان فرح
خرم کجا زمین ضمیرم ز غم شود
بارد اگر به جای مطر ز آسمان فرح
بست از میان ما کمر هجر یار و رفت
گشتم به غم مصاحب و رفت از میان فرح
جویم گلی ز باغ که بویت مگر دهد
آرد دمی به این دلِ ناشادمان فرح
تفریح کجا ز باغ، دماغ مرا که من
نه دیده ام ز باغ و نه از بوستان فرح
خوش دل سخن چگونه کنم از تو من که برد
یاد تو از نهاد همه دوستان فرح
پا بست آشیانة باغ بهشت نیست
مرغی که او ندیده در این آشیان فرح
دل داشت حسرت تو که در این جهان پیر
یابد ز دیدن رخت ای نوجوان فرح
گِل کرده دیده ز اشک درِ آستان دوست
گویا که دیده در گِل این آستان فرح
در دودمان عشق فدائی فرح کجاست
برخاست جای دود از این دودمان فرح
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰1 بیان
محصور قدر خوبی خوبان کجا به شرح
محدود عطر سنبل و ریحان کجا به شرح
آید جفای ضربت پیکان به شرح، لیک
آید جفای ناوک مژگان کجا به شرح
سهل آید ار به شرح و بیان نقل آب خضر
آید زلال چاه زنخدان کجا به شرح
در وصف آن گلوی نکو ساکتم به عجز
آید صفای لؤلؤ غلطان کجا به شرح
وصف لب است و وقف لبانت کند تمام
توصیف لب، جز آن لب خندان کجا به شرح
باشد کلام ناطق خالق نه شرح اگر
آید به خلق معنی قرآن کجا به شرح
اطفال مهد گر نگشایند لب شود
تحقیق صدق یوسف و نسوان کجا به شرح
عبد المسیح آید اگر نه سطیح را
آرد بیان خواب مؤیذان کجا به شرح
کافی که فوق جمله حکیمان کمال اوست
آید کمال حکمت لقمان کجا بشرح
گنجد به شرح رفتن جانم ز تن ولی
گنجد حدیث رفتن جانان کجا به شرح
هنگام شکوه نیست فدائی مریز اشک
آید حدیث محنت هجران کجا بشرح
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۲ معصوم
شک مکن در خبر مثل ذریح
کن ز معصوم طلب حمل صحیح
در جهان حجت غایب دان روح
چون بدن در گَهِ نوم و ترویح
مومنان تو امیر و جز تو
آنکه کردند بر او فعل قبیح
اَفَمَن یَمشی اش آمد تنزیل
هم ز مِنْ دونه الّا توضیح
مسح روح الله و چشم دجّال
گشت باعث که شد این هر دو مسیح
جبهه اش شب کند از نور و ضیا
دلبرم بسکه صبیح است صبیح
کرده ناخوانده ز قرآن افصاح
ناز لفظش که فصیح است فصیح
هست تسبیح صلاتش ز ملک
در یّصلون، نه فراز تسبیح
انا املح تو به یوسف گفتی
گر چه یوسف به جهان بود ملیح
انتظار تو به سی قرن کشید
تا کند مولدت اظهار سطیح
هر اَبُ و ابن ترا قربان باد
ای ز تو هم اَب و هم اِبن ذبیح
بس فدائی که بنامش صلوات
نیست بهتر ز کنایت تصریح
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۳ آفتاب رخ
ای کیمیا نظاره و ای آفتابِ رخ
ج کن سوی ما نظارة از ماهتابِ رخ
گر دیگران به وجه گنه رخ نموده اند
می کن بسوی ما تو ز بهر ثواب رخ
صبح از زمین طلوع و زند در شب آفتاب
آرد برون به ظلمت شب گر ز خواب رخ
آب زلال عارض و آتش فشان عذار
اندازدم در آب و نماید کباب رخ
در معرض زوال بود بی تو جان به تن
همچون هوای کرده نهان در حباب رخ
پیش رخت چو جلوه کند گل به رنگ و بوی
شوید هزار مرتبه گر با گلاب رخ
باشد ز جان به تیر بلایت نشانه جان
حاشاکنان، نهان کند از ماهتاب رخ
بیند رخش به خانه آباده کم کسی
بنموده آفتاب که در هر خراب رخ
کی سیر گل شود به تماشائیان نصیب
سازد عیان نه گر گل باغ از تراب رخ
افکنده باز دوست، فدائی به رخ نقاب
چون آفتاب کرده نهان در سحاب رخ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۴ دل تنگ
سنگِ غم کرده دلم تنگ ز بیخ
دوستان اسب من افتاده به میخ
توسن دل چو به جولان آرید
مکنید از روش ما توبیخ
هجر تو سیخ و کباب است دلم
نه کبابم به جز این هر دو نه سیخ
رفته بی ما تو به وجد و تفریح
مانده ما بی تو به آه و تصریخ
رنگ تو سرخ به شادی چو سرنج
لون ما زرد ز غم چون زرنیخ
مرّه ای تا بَرِ خورشید برم
تا دگرمرّه برم تا مریخ
ناز استاد سپهرم که ز زرّ
زده بر سقف زبرجد گل میخ
اهل هر حکم به هر عصر کجا است؟
نیست در شرع یهود ار تنسیخ
شهد هر میوه بود مهر تو میر
شاهدش بقل و بلال و بطیخ
از چه ای اُمّت گوساله پرست
گشت گوساله گریزان از میخ
بهر تاریخ فدائی زین نظم
گفت یک حرف که شد یک تاریخ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۵ نرگس شهلا
بگذر به شهر عشق که آنجا دیار شوخ
بازار و برج و باروی شهر و حصار شوخ
بنگر به وضع خانة عشاق داده دل
کش سقف و صحن و صفه وسطح وجدار شوخ
پا نه به چشم لاله، تفرج کنان به ناز
دامان سبزه پر گل و باد بهار شوخ
صوت هَزار هوش برد شوخ باغ را
گل ها هزار گونه به هر شاخسار شوخ
چون چشم شوخ نرگس شهلا کجا مگر
آهوی چین گذر کند از مرغزار شوخ
گرد رهش به رقص در آورده دل عجب
هرگز کسی ندیده که باشد غبار شوخ
خوش عالمی است جلوه جولانگه جمال
سرمست اسب و دلبر چابک سوار شوخ
خوش اهل عشقِ عشق که در شدّت و رخا
شیخ و شباب، خوش دل و خُرد وکبار شوخ
دارم به دل هزار کدورت ز غم ولی
خوش کرده ام دل این که بود غمگسار شوخ
اکسیر زن ز نظم فدائی مس سخن
دل شوخ و طبع دلبر سیمین عذار شوخ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۶ فتی
دلِ پر آتش ِوصل ِتو حوروش بخ بخ
چنانچه مژده جنّت بر آنکه در دوزخ
کجا ز راحت گرمابه یابد استیطاب
نه جسته آنکه ز حمام جا به جز مسلخ
حدیث روی ترا حصر کی توانم کرد
کند که دوره عالم شماره با فرسخ
بود به رتبه ز گلشن گُل و ز مطبخ طبخ
نرسته طبع ز گلزار و نه گل از مطبخ
نه اینقدر خنکی شاید از طمع کاری
که هیچ کس نبریده است پول را از یخ
عجب کند که به خیاط خانه استادی
نکرده است به سوزن کسی که هرگز نخ
تو قدر خویش بدان و ز هر دری مگذر
وز آنکه بغلة حمقاء می شود فرفخ
شده طریق نکوئی به نیکوان موروث
بود شبیه حسین به طف حسین به فخَ
فدائی است فدائی به هر فتانه فتائی
که خود فتا و فتایش اَب و فتایش اَخ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۷ بالاتر از سیاهی
ما را ز تیره بختی غم آن قدر نباشد
بالاتر از سیاهی رنگ دگر نباشد
کی با گلوی سیمین آرد صفا مقابل
این گریه در گلویش گوهر اگر نباشد
تیمار زلف سنبل باشد نه کار بلبل
مشاطه گر به گلشن باد سحر نباشد
روی گلت ز هجران همدرد لاله ام کرد
حاشا که داغ هجرت اندر جگر نباشد
بر هر که وا رسیدم کردم ز خود فراموش
در این سرای فانی راحت مگر نباشد
خواهی گر استراحت کن ترک رنج و راحت
ای دل از این خیالی بهتر دگر نباشد
رحمی و آب وصلی کن در گلویم امشب
کز دوریت نصیبم جز چشم تر نباشد
باز آ دمی و بنشین در دیده ام که شاید
یک شب در انتظارت چشمم به در نباشد
دور از بهشت وصلت در آتشم شب و روز
حاشا که هجر رویت نار سقر نباشد
از بسکه تلخ کامم دور از تو یار شیرین
جز زهر در گلویم شهد و شکر نباشد
از دل مبر برون رخت، مه روی عقربین موی
چون شد قمر در عقرب وقت سفر نباشد
باشد کجا ز انصاف، مَنعم ز گریه در وصل
ایام ابر نیسان قطع مطر نباشد
شهر دلم فدائی از بسکه پر معانیست
در کوچة خیالم راه گذر نباشد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۸ دلبر دمساز
به گوشم هر طرف از کوی وصل آواز می آید
که در ویرانهٔ جغد دلم شهباز می آید
نوا خوان گوشهٔ از صوت شاهِ ناز من سرکن
که من امشب خوشم چون ناله از شهناز می آید
زمان شوم و شام غم به صبح عیش مقرون شد
مبارک باشد ای دل، دلبر دمساز می آید
مگو تنها همین باشد به همره لشکر حسنش
که با صد اُفت و انداز و جلال و جاه می آید
ز خاک مقدمش اکسیر ناز و غمزه برگیرد
که امشب کیمیای غمزه و هم ناز می آید
گر اغمازی نباشد رخ کند پنهان قمر امشب
که آن مه پیکر مهرافسر غمّاز می آید
بهر سو رو کند آرد نظامی با خود از دل ها
که با آن شاه خوبان هر طرف سرباز می آید
سزد فی الموریات قدحاً ایدل نعل اسبش را
به غارت صبحدم شاهی چو اسب انداز می آید
ز وصلت پر بر آوردم، بیا دور سرت گردم
چو بیند شمع را پروانه در پرواز می آید
به پایش می دهی خلعت فدایت من که می دانم
پس از عمری فدائی نامی از کزاز می آید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰۹ محو روی تو
محو روی تو بتان را چکند
وصل حوران جنان را چکند
آنکه بی تو شودش حوصله تنگ
وسعت کون و مکان را چکند
تو جهان جان و ز تو جان جهان
بی تو کس جان جهان را چکند
هستی از آنکه زمین است و زمان
او زمین را و زمان را چکند
آن کز عالم همه بگذشت، تو یافت
عالم و عالمیان را چکند
پیر شد آنکه به پیمان تو یار
عهد نو، یار جوان را چکند
وقت گل آنکه نیامد به چمن
چمن و فصل خزان را چکند
دل نه گر پیش رخت چاک شود
رشک مهتاب و کتان را چکند
آنکه پیراهن یوسف دَرَد او
الفت مغ بچگان را چکند
سر به خاک درت آن شاه که سود
افسر و تاج کیان را چکند
گوسفندی که به شب مانده به کوه
او شبانگاه و شبان را چکند
تاجر شوق تو سرمایهٔ جان
سود ناکرده زیان را چکند
گر ز انعام تو آن بخشیدی
شرم روی دگران را چکند
گر نکردی تو گنه پرسش از او
پرسش همسفران را چکند
گر فدائی نکند دل به تو شاد
غم ابنای جهان را چکند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۰ پیغام دلبر
دلم بیچاره از دلبر بر او پیغام می آید
بگو گرد تو گردم جان به دست و پام می‌آید
غلط گفتم که گفتم بر سرم روزی چرا ناید
جهان روشن کند مه چون به وقت شام می آید
لباس عافیت در بر کن اندر درگه دلبر
که حاج از بهر طوف کعبه با احرام می‌آید
نوید وصل داد و شادکامم کرد و دیر آمد
بَرَد آرام از من، یار با آرام می‌آید
مه است از آسمان گشته نمایان بهر تسکینم
و یا از بهر پرسش دلبرم از بام می‌آید
نه هر دل راست تاب التهاب میل معشوقان
هوای گرمسیرات است و باد سام می‌آید
میان پخته و ناپخته سوزان بس شرر باید
کجا هر پخته را کار وی از هر خام می‌آید
میان زلف جادو، خال هندو دل فریب آرد
نبیند دانه تا مرغی کجا در دام می‌آید
سلامت خواهی از آتش برون آئی، پناه آور
به اسم آنکه از اسمش برون اسلام می‌آید
کند خاموش دریاهای آتش را به تشریفش
رگی خون کز شکاف نشتر حجّام می‌آید
فدائی شکوهٔ بی جا چرا از گردش گردون
یکی زین دوره با کام و یکی ناکام می‌آید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
111 شهید عشق
دوستان گر یادی از دل ها کنید
ج هم گهی یاد دلی از ما کنید
گر به دل گردید آهنگ نزول
در دل ما هم گهی مأوا کنید
در عوض کردید گر میلی به جان
مطلّع ما را از این سودا کنید
ننگ کیش عشق باشد ننگ و نام
عشقبازان خویش را رسوا کنید
گر ز ما باور ندارید این حدیث
از فقیه شهر استفتا کنید
عاشقان گر کشتهٔ دیدید زار
بر شهید عشق واویلا کنید
عاشقان بینید اگر ماهی تمام
یاد روی یار مه سیما کنید
سر کنید از چشم مخمورش سخن
ترک ذکر نرگس شهلا کنید
در چمن بینید گر سروی نکو
یاد قدِ دلبر رعنا کنید
در بر گیسوی عنبر بوی یار
ترک وصف عنبر سارا کنید
پیش دندانِ دُر و لعل ِلبش
ترک لعل لوءلوء لالا کنید
کوی عشق است ای فقیهان کوی عشق
گر سؤال از جنّت الماوا کنید
ای ز علم عاشقی بی بهرگان
پیش از این باید که استقرا کنید
مدحی ای ناآشنایان یک حدیث
از علیّ عالی اعلا کنید
وصفی از ناآشنایان آشنا
ز آشنایان زین کتب پیدا کنید
گر نمی دانید پس یک مدحتی
جان من از مادح مولا کنید
یا گهی از لُبّ حُب، لب بستگان
لب به تصدیق فدائی وا کنید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۲ یاد تو
رفتی و ذکرت مرا از یاد حاشا گر شود
بی رُخَتْ یکدم دل از غم شاد حاشا گر شود
خانهٔ دل شد خراب و بین که یکسانم به خاک
بی تو این دیر خراب آباد حاشا گر شود
بندهٔ خال لبت شد تا لحد، دل نامراد
در لحد هم زین الم آزاد حاشا گر شود
عقلش ار زایل نسازد همچو آب و آتش عشق
عاشق بیچاره خاک و باد حاشا گر شود
رنج بی جا می کشد شاگرد صنعت کار دل
بی دم صاحب دلی استاد حاشا گر شود
گر بداند بی وفائی خواهد آخر کرد عروس
زین عروسی، شادمان داماد حاشا گر شود
در رگ دل نشتر فصّاد دارد نوش ها
هر که زد نیشی به دل، فصاد حاشا گر شود
گر چه باشد پاک، جوهردار چون چوب چنار
تیغ چوبین خنجر فولاد حاشا گر شود
ما و قمری در چمن جویای شمشادیم و سرو
هر شجر چون سرو و چون شمشاد حاشا گر شود
دل به دام حلقه زلفش فتاد اما رها
دیگر از دام چنین صیاد حاشا گر شود
هر که زد بر کوه تیشه نیست نامش کوه کن
هر که شد شیرین طلب فرهاد حاشا گر شود
آرزو دارم دهم جان در پناهش کامکار
گر شود لطفش به جان امداد حاشا گر شود
وا شود چون بر لب دلبر فتد دل در نظر
جان لبش بهر مبارک باد حاشا گر شود
دیده کو بحث نظر دارد بر او آید دلی
دل فدائی مورد ایراد حاشا گر شود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۳ شام هجر
دل غیر فکر رویت، فکر دگر ندارد
تا مخبر از رخت شد از خود خبر ندارد
کردم به جست و جویت، پیر این دل جوان را
پیر شکسته دیگر تاب سفر ندارد
کی قاصد سلیمان مرغی که در نشانی
مانند تاج هدهد تاجی به سر ندارد
ای همدمت هم و غم بسیار کم بود کم
ایوب اگر چه گویم صبر اینقدر ندارد
هر شام غم که خواهی دارد ز پی صباحی
جز شام هجر یاران کز پی سحر ندارد
گرییم زاری زار کان رفته از نظر یار
از دیده رفت و ما را اندر نظر ندارد
ای کیمیای احمر میل نگاه تو زر
تا جُسته از تو اکسیر دل میل زر ندارد
هجرت پَر از دلم کند و ز گردشم بر افکند
چون چرخ آسیائی کان هر دو پر ندارد
ای دل خوش آن دل افکار،از جان گذشته بیمار
کز انتظاریِ یار چشمی به در ندارد
از در مرانم ای یار زنهار، الف زنهار
غیر از درت فدائی جایی دگر ندارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۴ قتل حسین
قتل حسین کس نکند، کی کند
اینکه کند سروری ری کند؟
آنچه به دل کرد فراق تو دوست
دشمن جانی به کسی کی کند
رفتی و آئی به سرم تا تو باز
هجر تو ترسم که مرا طی کند
کرده به قصد گله گرگی کمین
گو که شبان آید و هی هی کند
چیست لئامت جز امید عطا
گر همه اش حاتمی از طی کند
چون سگ مأنوس به قرب مطب
منتظر آنکه کسی قی کند
آنچه به دل هجر تو گل چهره کرد
کی به گلستان ستم دی کند
خلوت دل چون تو بیائی ز توست
حبّ تو جا در رگ و در پی کند
کی به فدائی نگرد جز تو کس
قطع نظر لطف تو کز وی کند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۵ علم فتح
من که بر مروه سر و پای وفا خواهم زد
پشت پا من که به دیوار صفا خواهم زد
بندم احرام سر کوی تو از کعبهٔ دل
من که لبیک به امیّد لقا خواهم زد
چند پیچم به خود این شرک خفی چون دستار
آتش امروز در این دلق ریا خواهم زد
من که رسوای توام با دف و نی، بانک بلند
صیت رسوائی خود در همه جا خواهم زد
عشق یاغی شد و در کشور دل کرد آشوب
شاه این است و به نامش کرنا خواهم زد
چون کند از بر خود کسوتِ کوْن هرکس و من
چنگ در دامن اصحاب کسا خواهم زد
پای تختم نشود کشور امکانِ دگر
عَلَم فتح به اقلیم فنا خواهم زد
شده از بسکه مرا بی تو به تن حوصله تنگ
چاک از دست غمت جیب و قبا خواهم زد
یاد روزی که به فیروزی اقبال بلند
بیرق فخر به مافوق سما خواهم زد
بنگرم روی تو هر سو، که نظر خواهم کرد
بشنوم صوت تو هر جا که صدا خواهم زد
داد خود از دلم ای دادگر ار نستانی
داد از تو به بَرِ خلق خدا خواهم زد
تا دمت صور دل از تیر غمت ناسور است
من به این زخم کهن چند دوا خواهم زد
کنی امروز گر از حکم فدائی کتمان
داد از این محکمه تا روز جزا خواهم زد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۶ قبله گاه
به طوف کعبة کوی تو هر که راه ندارد
اگر به قبله کند روی قبله گاه ندارد
بکن زخویش دلم خوش که در شریعت الفت
اگر ثواب نباشد یقین گناه ندارد
چو خاک می شود آخر به هر دری پامال
سری که بر ره مهر افسری پناه ندارد
تو گفتهٔ که ز روی تو شکوه کرده ام، آری
فدای روی تو گردم که اشتباه ندارد
به جلوه ماه نماید رخ و نهان تو نمائی
رخی که جلوة او صد چو قرص ماه ندارد
بود ز جود طراوت کف بزرگان را
چه سود دامنهٔ کوه اگر گیاه ندارد
به مدعی است که اثبات حق خویش نماید
چه باک قاضی، اگر مدّعی گواه ندارد
شد از فراق تو سلطان حُسن دولت دل طی
چنان ز هجر تو مفلس بود که آه ندارد
مکن نگاه حقیرم که دارم ار چه فقیرم
ز فیض دولت تو حشمتی که شاه ندارد
خوشا به شاهی درویش و تخت و تاج گدائی
که فکر کشور و اندیشۀ سپاه ندارد
مده نوید پس از این به منصب و جاهم
کسی که گشت گدای تو میل جاه ندارد
چو عهد تازة آزادگان نو خط را
که پیر میکده میلی به خانقاه ندارد
مکن تبه شب و روزم که نیست از غم رویت
کسی که روز سیاه و شب تباه ندارد
بریده هجر تو از چشم دوستداران خواب
مگر که خواب خمار تو انتباه ندارد
مران دگر ز در امشب فدائی ناکام
که غیر درگه تو بر دری پناه ندارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۷ یار عالی همت
از شعف رفتم ز یاد خود که یارم یاد کرد
شاد کن یا رب دلش را چون دلم را شاد کرد
رونق اصلاح داد این شهر پر آشوب را
گر چه در شهر دلم غارتگری افساد کرد
گردش گردونِ دون پرور خرابم کرده بود
ز التفاتی یار عالی همّتم آباد کرد
گر چه داد اوّل تسلط خصم، هجران را به دل
لیک آخر بر سر رحم آمد و امداد کرد
ناز آن دل رحم مولائی که جانم بنده ساخت
گر چه جسمم را ز قید بندگی آزاد کرد
احتیاج بستن پر نیست صیدی چون مرا
من همان صیدم که میل ناوک صیاد کرد
دید بر من شد ستم از من تغافل کرد و رفت
فکرِیَم کان دادفرما خود چرا بیداد کرد
می کند از پیکر واماندگان دور از تو پوست
آنچه هجرانت کند کی خنجر جلّاد کرد
رفت و خوش مُردم بناحق عاقبت از دوریش
هر چه گفتم بی تو میرم، رفت و استبعاد کرد
گمرهی امروز بر من راه گمراهی نمود
کن تو ارشادش خدایا چون مرا ارشاد کرد
كرد با جان فدائی ناوک مژگان تو
آنچه با جسم شهیدان خنجر فولاد کرد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۸ نغمهٔ داود
به هر جائی که دیدی از قفایت دود می آید
بود آهم که از هجرت شرار آلود می آید
بدان رو سوی تو سر داده ام این اشک جیحون را
اگر روزی که ببینی روبرویت رود می آید
چه لحن است این مگر تأییدی از پیغمبری دارد
که بر گوشم صدای نغمة داود می آید
چو فردوس محبّت منزل آمد بر خلیل دل
برون از بهر وی گل ز آتش نمرود می آید
چو حُبّش رو به دل آرد چنان مشتاق آید دل
که پنداری ایاز اندر بَرِ محمود می آید
اجل کم فرصت و دارم به راهت چشم حسرت من
از آن ترسم که تو دیرآئی و او زود می آید
فدائی چند باشی شکوه مند از حاسد چندی
کسی کش نی هنرمندی،کی او محسود می آید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11۹ دولت فیض
فغان که نرگس آهووشی شکارم کرد
چو صید بود که صیّادئی بکارم کرد
زدم به تیر و دلم شاد کرد و من خجلم
که جان ندادنِ ز آن تیر شرمسارم کرد
چو دید گفت که کی جان بری برون ز نگاهم
ز بعد یأس چنین بازم امیدوارم کرد
غمش نهان به دلم بود و اشک خون نگذاشت
فغان ز دیده که راز دل آشکارم کرد
فدای یار که چون دید از اعتبار فتادم
به یک معاملة او صاحب اعتبارم کرد
منم جدا ز درت، رفته خانمان بر باد
خراب صرصر هجرت حباب وارم کرد
ز دست این دل نااهل و طفل هرجائی
چه گویم آه که رسوای هر دیارم کرد
ز یُمن دولت فیضش گدائیم شاهی است
گدای درگه یارم که شهریارم کرد
نبرده نام تو نشناخت کس فدائی کیست
فدای نام تو گردم که نامدارم کرد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲۰ انتظار
هجر تو زارم می کشد فکرت فکارم می کشد
دردا غم بی روی تو در انتظارم می کشد
دارم امیدش جا به دل لیکن شدم از دل خجل
دانم که آخر از جفا امّیدوارم می کشد
میرم که از رنج و ستم فارغ ز مردن نیستم
فرصت چو بیند هجر تو اندر مزارم می کشد
کارم رساند آخر به جان،یاران دریغ ازگلستان
این درد دیگر کاندرین فصل بهارم می کشد
در قتلگاه دلبری ما را ز جان کرده بری
هر دم به تیر تازهٔ چابک سوارم می کشد
ای شهریار، ای شهریار، بر بی دیاری بهر یار
رحمی که ترک و قهر یار دور از دیارم می کشد
با مهر و قهرش در جهان کردم فدائی ترک جان
مهرش نهان از مردمان قهر آشکارم می کشد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲1 دعا
پیش عاقل قیمت عاقل مشخص می شود
در بر آئینه حسن ای دل مشخص می شود
کی سزد در مجمع اهل ادب لاف کمال
شد چو حرف از هر دری فاضل مشخص می شود
در بر دریا شود ظرفیت قطره عیان
پیش مشعل شعله پشگل مشخص می شود
نیست از دانش شنا کردن به بحر آرزو
کی در این دریا به کس ساحل مشخص می شود
داده هجرانت بر آبم کرده مژگانت خراب
منزلم چون شد بر آب و گِل مشخص می شود
می زند هر عضوش از یک غمزه صد خنجر به دل
کی در آشوبی چنین قاتل مشخص می شود
درد عاشق کی شود پنهان چو ارباب سئوال
لب چو وا کرد بر دعا سائل مشخص می شود
روز روشن راه خود تشخیص کن ای کاروان
در شب تاریک ره مشکل مشخص می شود
تا به کی تشخیص منزل می دهی قبل از ورود
وارد ده چون شدی منزل مشخص می شود
سایه اش سنگین بود شه چون بود ظلّ الاه
قدر صاحب ظل گهی از ظل مشخص می شود
مرتبه سنجی بود سنگ و ترازو کی ضرور
و ز تکلم رتبة قائل مشخص می شود
دعوی عشقم رقیب ار گفت باطل باک نیست
پیش قاضی دعوی باطل مشخص می شود
نکتۀ خال لبش پرسد فدائی گر حبیب
امتیاز عالم و جاهل مشخص می شود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
122 کام دل
رشتة دل به کف یار فتاد
پیچ و خم در رگ هر تار فتاد
کرد رو سوی خرابات دلم
پرتو ماه به دیوار فتاد
شعلة وصل شرربار رسید
آتش اندر کره نار فتاد
دل به پیش قدمش جام به کف
مست بر پا شد و هشیار فتاد
زین طرب ساغر الماس تراش
از کف ثابت و سیّار فتاد
بر در میکده زد سر بنگر
دختر رز که چه سرشار فتاد
داخل میکده شد با دف و نی
شورش اندر خُم و خمّار فتاد
گشت چون عطر فشان از گیسوی
نافهٔ مشک به تاتار فتاد
این می و میکدهٔ مستان نیست
مستِ این میکده هوشیار فتاد
بانک افسوس به ناقوس بجاست
نار در رشتۀ زنار فتاد
گشت مفتون جنون کشور دل
لشکر عقل به زنهار فتاد
کام دل جست فدائی ز لبش
راه طوطی به شکر زار فتاد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
123 خبر دلپذیر
مژده کز مصر عبیر می آید
جامه بر کف بشیر می آید
چشم یعقوب روشن از یوسف
خبر دلپذیر می آید
خوش شو ای دل که یار مه سیما
با رخی مستنیر می آید
بر رخ افکند طرّة مشکین
همچو ماه منیر می آید
وز بُن طرّة سخن سایش
بوی مشک و عبیر می آید
حسن تو کرده اهل دل غارت
دل به سویش اسیر می آید
داردم دیر و زود یار نزار
می رود زود و دیر می آید
آنکه در دولت است و در عشرت
کی به یاد فقیر می آید
شکم سیر از مزعفر کی
یاد نان و پنیر می آید
از پی صید موش در مطبخ
گربه مانند شیر می آید
لیک بیند اگر سگی به کمین
بس ملول و حقیر می آید
چون ز یاد خدا شود غافل
طیر در دم به تیر می آید
آنکه در روزگار بر مردم
یک دو روزی امیر می آید
چون شود روز سه به گردن غل
در عقوبت بگیر می آید
هر که بالا رود فدائی زود
زود هم او به زیر می آید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲۴ ابن لبون
دل که جویای رخت دهری بود
کی ز دیدار تواش بهری بود
از غریبی هر که او دلگیر شد
طالب دیدار همشهری بود
می رود بالا و پائین هر دو سنگ
این طبیعی لیک آن قهری بود
باش اندر فتنه چون ابن لبون
که نه او را ضرع و نه ظهری بود
نیست علمش را بهای یک فلوس
مفلس ار علّامۀ دهری بود
می کند القصه چون شیران شکار
روبهان را نیز از آن بهری بود
از کف شیرین لبان یاران دلا
می توانی خورد اگر زهری بود
شهر عشق است عشق و باب عشق عشق
این نه هر باب و نه هر شهری بود
ابلۀ صنعا است اسمش شهر عشق
گر چه در هر سرزمین شهری بود
ذکر مستی به فدائی یاد دوست
کش نه اخفاتی و نه جهری بود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲۵ یوسف ثانی
یوسف وشی آورده برون قدرت ایزد
بس کرد عزیزش به جهان عزّت ایزد
در عقل و کمال و ادب و حسن و صباحت
مجموعۀ حسن و صفت و صنعت ایزد
شد یوسف صدّیق دویّم در همه آفاق
تا کرد عزیزش به جهان حضرت ایزد
شد دولت جاوید خداوندیش اقبال
در وی چو تداول نمود دولت ایزد
با فرّ و سپهداری و تمکین ز همه عیش
عیشش نه به جز شرع حق و طاعت ایزد
از وجد رخ خرّم آن یوسف ایّام
شد مصر جهان منتهج از بهجت ایزد
لطفش بِه رعیّت ز رعایت پدری کرد
شد ماصَدَق مرحمت و رأفت ایزد
در عین جوانی ز جهان عزم جنان کرد
پوشید به بر بهر سفر خلعت ایزد
دلها همه چون لاله شد از دوری او داغ
تا کرد چو گل رو بسوی جنّت ایزد
تاریخ فدائی شد از آن یوسف ثانی
با یوسف صدیّق برو رحمت ایزد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲۶ خاطر افسرده
هر که از جور بتان آزرده شد
کی به کوی عاشقان ره برده شد
گردم از غم شاد و گیرم داد دل
گر دل دلبر به دست آورده شد
تو جهان خوردی و من دیدم جهان
دیده بر جا ماند و خورده خورده شد
شد گر آلایش پذیر از غیر دل
شسته شد این جامه و افشرده شد
در گلستان مجلسی خوش داشتیم
یاد آن مجلس که بر هم خورده شد
این زمان گر خار خواهی رو به باغ
فصل گلشن رفت و گل پژمرده شد
گفتم ای گل زود رفتی از چه، گفت
از فدائی خاطرم افسرده شد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
127 حب دنیا
نشد بر کسی جمع مال ای سعید
نشد تا در او پنج خصلت پدید
به ایثار دنیا علی الآخره
به حرص زیاد و به بخل شدید
به قطع رحم نیز و طول امل
چنین از علی بن موسی رسید
شنیدم که از حاجئ نیک شد
برِ عارفی حرف عارف شنید
بگفتا به ذمش بود بس همین
که شد حاجی و راه کعبه برید
نمی کرد اگر جمع مال جهان
باین نیل مقصد کجا می رسید
نبودش اگر حبّ دنیا به دل
کجا این زر و مال بر هم تنید
ولی کش دهد حبّ دنیا فریب
نشاید ز وصفش شنیدن نوید
ز پیوند الفت کسی بهره یافت
که از حبّ دنیای دون دل برید
چو طیر قفس در فضای بدن
به رنج محن مدتی آرمید
چو بشکست روزی قفس ناگهان
شد آزاد و بگشود بال و پرید
بِبُر دل ز دنیا و بربند دل
به آن کاقرب آمد ز حبل الورید
ندارد نه حرص انتها، نه جحیم
در او دائماً بانگ هل من مزید
به یوم تغابن شدی سودمند
بر آن دل که پندم فدائی خرید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
128 داغ هجران
داغم ز هجرت تازه شد غم بی تو بی اندازه شد
دل تا شنید آواز تو خوش خوان و خوش آوازه شد
شد آنکه در غم همدمت یکدم نشد دور از غمت
دید آنکه ابروی خمت تا حشر در خمیازه شد
مشّاطه آرایش چسان، کردن به روی گل توان
هر گونۀ چون ارغوان کی احتیاج غازه شد
من نی زن صحرائیم نامت نی و من نائیم
افسانة رسوائیم یاران بلند آوازه شد
پاشید در بازار دل، گنج و دُر شهوار دل
گنجینه ی اسرار دل چون کوچه و دروازه شد
هر یک ورق در هر طرف افتاد یک کس را به کف
این مصحف صاحب شرف بی جلد و بی شیرازه شد
رنج جدائی از غمت شد بی دوائی ازغمت
درد فدائی از غمت آخر که بی اندازه شد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲۹ ضعف ایمان
دم زنم ز آیه ی وصل تو اگر با شد و مَد
مَدّ و تشدید کند وصل ازل را به ابد
با تو ما راست یکی نسبت و او هم نه یک است
ما موحد ز توئیم و تو خود، فرد و اَحَد
از چه رابع به ثلاث است ونه ثالث به ثلاث
زانکه ذات احدش را نسزد سنج عدد
نعتش آرد که امین است و قوی دخت شعیب
ماء مدین چو بر او موسی عمران گذرد
به نشابور شرف معدن فیروزه شود
تل خاک ار کندش طالع فیروز مدد
ابجدی خوان که بود سود تو آن بر تو چه سود
خواند اگر گفتة هفتاد و دو ملّت اَب و جد
نقص فضل تو نباشد به جهان ای استاد
که دهد طفل چو عیسی به تو درس ابجد
کی مقابل شود آ ن کش خرد آمد به بلوغ
آنکه را نطفه او ممتزج آمد به خرد
آتش پر شرر و آدم پر شر دو بَدَند
نکند در دو جهان چارة بد الاّ بد
بگذشتی به من و بر تو همان لحظه گذشت
نگذرد تا به قیامت ز من ای رعناقد
چاره کو گریه مرا دین وجع مانع عین
زانکه آمد به خبر همّ و وجع دین و رمد
ضعف نفس است فدائی به سعادت مانع
ز آنکه مستضعف ایمان نبود مستسعد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۳۰ غم دل
بی تو خرم دلم از غم نشود
غم دل بی تو دمی کم نشود
نشود گل به شعف شاهد باغ
تا که شاداب به شبنم نشود
نتوان کرد کم اسمی به غلط
تا منادای مرخّم نشود
شرط ملّا شدن آدم شدن است
هر که ملّا شود آدم نشود
هست در جنب حرم چَه بسیار
لیک هر چَه، چَهِ زمزم نشود
هر سَبُع را که بود مِْخلب ناب
در هنر همسر ضیغم نشود
ذات ابلیس بود گر نه خبیث
منکر سجدة آدم نشود
با خلیفه نکند جنگ، زنی
تا به زوج عاصی و مجرم نشود
این خلافت به حقّ، آن جنگ به حق
جمع این محکمه با هم نشود
عذر تو به که شود رفع به اصل
احتمالی که مسلم نشود
تا که زایل نکند خال سیه
آنکه مجرم شده محرم نشود
نشود آدمی از دنیا سیر
موطن جوع، به خور کم نشود
می شود مشتعل آتش به حَطَب
عطش تشنه کم از یَم نشود
دین به دنیا نتوان کرد قرین
مرد دین طالب درهم نشود
کار ما محکم اگر گشت چه سود
کار تو دوست که محکم نشود
همه بشکسته دلِ کارِ توایم
این درست ار نشد آن هم نشود
نشود دل به فدائی خرّم
تا که از روی تو خرّم نشود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۳1 خبر فتح
از دلبرِ نخوانده خَطَم تا خبر رسید
دل کرد ترک مدرس ما پشت در رسید
گفتا درآ به رقص که باز است شهر علم
در قیل و قال مدرسه عمرت به سر رسید
مشکل کند هوای فضای دگر اگر
طوطی به معدنی که بود نی شکر رسید
ترسم ز شرمساری رخسار وَرد زر
بی زارم از زری که از آن زر ضرر رسید
ای گونه لاله گون که بسی دل شد از تو خون
تا آنکه نوبت من خونین جگر رسید
دردت به جان جملة جانان رسید اگر
لیکن به جان ما ز همه بیشتر رسید
گفتی نکرد تیر غمت کار بر دلم
از دل گذشت تیر تو و تا جگر رسید
بنشین که گشت فتح علی شامل از کرم
تیغ از کمر بر آر که وقت ظفر رسید
بس فتنه سر زد از سپه روس روسیاه
تا نوبت جهان به شاه قجر رسید
بر پا ز بسکه کرد ز سرها مناره ها
قبر رئوس روس به قرب قمر رسید
فتح علی بفتحعلی شاه شد چو یار
فتحی تمام ناشده فتح دگر رسید
الیاس و خضر شکر نمودند و بحر و بر
آواز مدح فتح چو بر بحر و بر رسید
فتح علی است منجز میعاد نام شاه
با آنکه وعدۀ خَلَف منتظر رسید
سرباز شد به جنگل روسیه هر یکی
چون ارة دو سر که به پای شجر رسید
با آنکه هر یکی چو درخت افکن و قوی
در جستجوی تیشه و بر کف تبر رسید
بگشود از خزانه صندوق سینه در
هر تیغ چون کلید به قفل کمر رسید
این المفر چو از لب روسیّه شد بلند
هل من مزیدشان سوی گوش از مقر رسید
ثالث و اربعین چو ز بعد صد و دویم
از بعد الف اول هجرت چو در رسید
شد مه ز نو فدائی و هم فتح شد ز نو
چون مژدة ظفر به غرور صفر رسید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
132 حرم خدا
خاری که ترا به پا نشیند
بر مردم چشم ما نشیند
بخشید به هر که سایه ات تاج
در سایة او هما نشیند
خواهد به تو هر که همنشینی
باید که ز خود جدا نشیند
آن کس که به هر دل است جایش
در کلبهٔ ما کجا نشیند
بر خوان وجود جود فیاض
بیگانه و آشنا نشیند
مرغی که گشود بال همّت
در گوشه انزوا نشیند
هر کس به نوا ز کوی خود خاست
در کوی تو بینوا نشیند
دل کرده هجوم بس به کویش
ره نیست که کس ز پا نشیند
آن مُهر نبوت است در فقر
بر جسم چو بوریا نشیند
در خلوت دل شد آنکه محرم
او در حرم خدا نشیند
دل را نه پی هواست آرام
مرغی نه که بر هوا نشیند
آن کس که ز کوی کفر شد راست
پیش از تو چو پیشوا نشیند
کفر این نه هنر ز تیر نمرود
گر بر سمک و سما نشیند
ننگ است به مسند سلیمان
کش اهرمن از جفا نشیند
دردا که به دعوی خدائی
گوسالهٔ چارپا نشیند
گوساله به نردبان که سهل است
بر منبر مصطفی نشیند
باز است به آشیان نشستن
دردش که به جان ما نشیند
جان را به فداش کن فدائی
حیف است که بی فدا نشیند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
133 هم چشمی
تا که هم چشمی نباشد کی حسد
ببر را کی دشمنی جز با اسد
گر نباشد صولت اسکندری
آنکه بر یاجوج بندد کیست سد
بار گردن، منّت دونان مکن
انّه فی جید حبل من مسد
کشتی ای پیدا کن ای دریا نشین
غوطه خوردن چیست بر روی سبد
نقطة هر دل بود جای الف
گر چه از رفعت نگنجد در عدد
اسم اعظم را چه می پرسی رفیق
من کجا و قل هو الله اَحَد
دارم امیّدی ز فیّاض کریم
تا ز درگاهی مگر فیضی رسد
باقر علم آنکه سازد آشکار
شرع دین را جمله از لفظ صمد
خود تو می دان چشم ما بر دست توست
گر نهی بر سینه ما دست رد
بس فدائی از وصال دوستان
آرزوی تو ندارد حصر و حد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
134 غم دل
گر دلم را آن رخ سیم آب کرد
لیک آخر عِقد این سیماب کرد
کیمیای حل و عقد دل چو داشت
روی سیمین دل چو سیم ناب کرد
بی رخت کرد از پشیمانی دلم
آنچه رستم از غم سهراب کرد
کاتب وحی لدُنی شد دلم
تا کتاب عشقت استکتاب کرد
از غم آن ابروی خَم رفت دل
چون دعا جا در خم محراب کرد
می نشد صیّاد ماهی در بحار
هر که در دریا دمی قلّاب کرد
می نشد بیدار تا صبح نشور
هر که یک شب در دل ما خواب کرد
آنکه بی احباب خود را می ندید
بی سبب قطع نظر ز احباب کرد
نیست بر وی در نمد پوشیدن عار
آنکه عار از پوشش سنجاب کرد
ابر هجرانش شبم را تیره داشت
رخ نمود و ناگهان مهتاب کرد
شد خنک ز اشک شب این پژمرده دل
گلشنی را شبنمی شاداب کرد
یک سر مو کار آن مژگان به دل
کی فدائی ضرب صد مضراب کرد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
135 کشف حقیقت
تا روی تو دوستْ دیده ام دید
شد دشمن دیده ماه و خورشید
دل عکس نما نگشت در وی
تا پرتوی از رخت نتابید
دیوانۀ شهر را دو عاقل
کردند حَکم به یأس و امیّد
گفتند علیست یا عمر حق
در گفتن و آفتاب تابید
گفت از چه کنید پرسش از من
زین نیّر آفتاب پرسید
برگشتِ کدام را به حق اوست
برگشت ز بهر هر که خورشید
بنگر به سؤال بوحنیفه
گر مؤمن طاق تاق پرسید
گفتش ز چه کرد امیر بیعت
سعدبن عباده گفت چون دید
بر تیر مغیرة بن شعبه
از کشتن جنّ به خویش ترسید
هم گفت بر او که مُرد امامت
مؤمن به جواب وی رسانید
تا آنکه به یوم وقت معلوم
مهلت به امام تواست امیّد
این وصف تو یا دل است، قاری
تو مصحف و کرده مشق تجوید
با آنکه سواد خطّ سبزت
کرده به بیاض دیده تسوید
روزم همه باد گر چه نوروز
شامم همه گر بود شب عید
دور از تو نه یک شب و نه یک روز
دارم نه دماغ دید و وادید
خرّم نشد از بهار گلزار
تا گل به رخ چمن نخندید
کمتر سگ درگهت فدائی
دارد به تو دوست چشم امیّد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
136 حال دنیا
مال دنیا به دنیا مانَد
زحمتی مفت به ما می مانَد
غم ز بیش و کم این غمکده چند
بیش یا کم همه بر جا ماند
عاشقان خانه خرابند همه
خانة عشق به صحرا ماند
بس عبث نفس دوَد راه هوس
ترسم از راه خدا وا ماند
بی تو روزم شب و از طول غمت
همه شامم شب یلدا ماند
ندهد جان به نفس غیر تو کس
کم طبیبی به مسیحا ماند
عشق مشهور و ز عالم مستور
شهرت عشق به عنقا ماند
می برد بیع نگاهی دل و دین
این نه تاراج و نه سودا ماند
این شتابم همه از آنکه مباد
کار امروز به فردا ماند
رود از پیش فدائی پس از این
آرزویش به دل ما ماند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
137 خیانت
گر ذئب اباجعده مکنّا گردید
کی دختر او جعده مسمّا گردید
گرگیم به جلد میش، ای وای اگر
ظاهر به گله، باطنی از ما گردید
رسوا شدۀ توایم و یوسف، من و گرگ
آن گرگ یکی بود و مثنا گردید
آوازه حسن لیلی از دشت فتاد
مجنونِ تو تا روی به صحرا گردید
دیدت دل و کرد ترک هر کار، چه خوب
لیکن کور به کار خویش بینا گردید
دارد غم ستر پوشیت دل که چرا
رسوای تو نزد غیر رسوا گردید
بیرون دل ما و بوذر و هم عبّاس
از بزم تو و طیبه شورا گردید
کوی تو دو کون و هر که شد محرومش
محروم ز دنیی و ز عقبا گردید
نقص از تو فدائیست، چه تقصیر طبیب
گر درد نه قابل به مداوا گردید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
138 جفای دوست
صرفه ما گر به ما، از تو جفا می رسد
ای که اذیّت ز تو مفت به ما می رسد
حسن ترا کو زکات، رحم به مسکین دلان
مال خدا شد چو ترک قحط و غلا می رسد
گو که به گوشت رسد نالهٔ الغوث ما
در سر کویت صدا کی به صدا می رسد
صد ز تو صاحب نوا ز اوج نوا می فتد
از تو یکی بینوا تا به نوا می رسد
احمق اگر جست کس راحت از این غم فزا
صد ز یکی راحتش رنج و عنا می رسد
از غم یوسف وَشان، ثانی یعقوب ما
دیده سفید و ز لب وا اَسَفا می رسد
دیدن روی حبیب هست به علت مزید
درد فدائی ز دوست کی به دوا می رسد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
139 امام زمان
شبم کز در صدای پای یار مه جبین آمد
صدای شهپر جبریل از عرش برین آمد
چو وحی آسمانی کز فلک آرد مَلَک او را
بگوش جان صدای پای یار نازنین آمد
شکایت ها ز دست دوریت ای آشنا دارم
ز دستم رفتی و اشک از پیت تا آستین آمد
به تو وابسته بود این جان و من دانستم آن روزی
که رفتی و به من غم هم چو روز واپسین آمد
نوازد گه به ناز و گه گدازد آتش هجرم
که رسم دلبری گاهی چنان، گاهی چنین آمد
نباشد کار ما ایدل به دست کس جز آن دستی
که از دست آفرین بر ضرب دستش آفرین آمد
نئی گر چاکر موسی، برهمن، نه سلیمانی
چو هارون، هفت کشور گر ترا زیر نگین آمد
چو ماه چهارده جو شهسواری، عیسی اعجازی
که عیسی در رکاب او ز چرخ چارمین آمد
به راهش در کمین ساکت نشینم کی بسا کاخر
نیامد یار و مرگ بی مروت در کمین آمد
هزاران نیش اغیار ار خورم خرم از این نوشم
که نام یار در کامم چو شهد و انگبین آمد
فدائی، مجتهد یا عام او را این فضیلت بس
که سر خط نام شهر علمش از روح الامین آمد
1۴۰ تار الفت
دردم ز غمت دوا ندارد
دل طاقت این بلا ندارد
دل آینه حبّ تو است زیبق
بی حبّ تو دل صفا ندارد
بی تو چه کند به دل غریبی
کو غیر تو آشنا ندارد
رفت و به قفا نظر نینداخت
این ظلمْ، خدا روا ندارد
تار موی تو چو تار الفت
تاری است که انتها ندارد
مه هر چه شود چو روی تو باز
زلفین تو ار قفا ندارد
پُر غم چو شد از نوا فِتَد دل
پر جام چو شد صدا ندارد
رفتن چو به روی چم ره عشق
راهی است که نقش پا ندارد
کو چاره جز آنکه بوسمش پا
یارم چو سر وفا ندارد
کس بی تو نیافت مغز معنی
چون دانه که آسیا ندارد
آئین گدا برهنه پائی است
آسوده گدا که پا ندارد
بی تو چه کند به گل فدائی
بی روی تو گل صفا ندارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۴۰ تار الفت
دردم ز غمت دوا ندارد
دل طاقت این بلا ندارد
دل آینه حبّ تو است زیبق
بی حبّ تو دل صفا ندارد
بی تو چه کند به دل غریبی
کو غیر تو آشنا ندارد
رفت و به قفا نظر نینداخت
این ظلمْ، خدا روا ندارد
تار موی تو چو تار الفت
تاری است که انتها ندارد
مه هر چه شود چو روی تو باز
زلفین تو ار قفا ندارد
پُر غم چو شد از نوا فِتَد دل
پر جام چو شد صدا ندارد
رفتن چو به روی چم ره عشق
راهی است که نقش پا ندارد
کو چاره جز آنکه بوسمش پا
یارم چو سر وفا ندارد
کس بی تو نیافت مغز معنی
چون دانه که آسیا ندارد
آئین گدا برهنه پائی است
آسوده گدا که پا ندارد
بی تو چه کند به گل فدائی
بی روی تو گل صفا ندارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
141 حسرت صد ساله
ریختم اشک امشب از سوز درون تا روز شد
عاقبت ای همرهان این چوب من ترسوز شد
رهروان عشق را شد توشة ره اشک و آه
چون گداز و سوز دارد دل که غم اندوزشد
آتش افروز درون شد دل ز غم شب تا صباح
تا شب از چشمم نهان مهر جهان افروز شد
رفتی ای رخساره آتش بار و دور از روی تو
آتش هجرت به یاران عاقبت جانسوز شد
کرد پروازی به سویم وحشی چشمش به ناز
من همین شهباز را نازم که دست آموز شد
کی ز تو عهد جوانی آیدم فصل بهار
گیرم آمد سال نو، یا روز تو نوروز شد
بر می آوردم ز دل این حسرت صد ساله را
امشبی گر یار بر من طالع فیروز شد
اندک اندک فکر کشور می رود از یاد او
شه که در فکر شکار صید و باز و یوز شد
کن فدائی عبرت امروزی که بر تو بدگذشت
کوی عمرت اول و آخر همین یک روز شد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
142 حیدر صفدر
هرچه عقل افزون شود عُجب و ریا کمتر شود
بشکند برهم درخت ایدل که بارآور شود
کودک دل می زند هر دم به پیری طعنة
من نمی دانم چرا طفل اینقدر خودسر شود
کی به نزد خاصه فهمان است بر رشدش دلیل
هر چه اندر بار بردن بهتر اسب از خر شود
خویش فرمانبرکن ایدل بنده بگرفتن چه سود
خون جگر مولا شود تا بنده فرمانبر شود
ای پسر گر عاقلی کن خدمت صاحب دلی
شد چو خادم اهل خدمت عاقبت مهتر شود
نیست رسم محرمان در وی ره دید و شنید
باید آنکس را که محرم گشت کور و کر شود
کوثریّت را سزد نسل شریفش ز افتخار
آن شهنشاهی که باید شانئش ابتر شود
سیل غم ها گونهٔ گلگونه را نقص است کی
رخ که نیلی از اَلَم گردد چو نیلوفر شود
قحط شادی شد ز هجرت، دیده ها تر،آه سرد
نرخ ها ارزان شود عالم چو سرد و تر شود
گر دهند اندر گلستان سروری هر شاخ را
من نپندارم که غیر از سرو کس سرور شود
جبّه بر حیدر سزد با حیدریش صفدری
صد صف دشمن دَرَد حیدر که تا صفدر شود
مردی و مردانگی اندرخور هر مرد نیست
خواجه محرم درحرم حاشا که چون شوهر شود
هست ذوالنوری به قتل بنت و یا تزویج بنت
با علی یا با عمر پس این شرف اظهر شود
ظاهر و حاضر سزد اعجاز بین تزویر و لبس
کی حدیث اشتر ساری جبل باور شود
قصه یونانی و سعد این دو به آن دو قرین
کن جدا اعجاز و الحادت ز یکدیگر شود
حرف الفت میزنی گر بشنود گردد هلاک
دم مزن ترسم فدائی را که مستحضر شود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
143 دلبر و دلدار
عجم بر مرغ آبی گاه ماهی خوار می گوید
سبیطر را عرب گاهی ابوالعیزار می گوید
روا نبود عجب از اصطلاح عاشق بیدل
که او محبوب خود را دلبر و دلدار می گوید
ز هر مأوا نوا خوانی زند چهچه به الحانی
زگلشن عندلیب و کبک از کهسار می گوید
حدیث عاشق نالان به غیر از تار الفت کی
مسلمان سبحه و ترسا گر از زنّار می گوید
سزد هر نکته دان را هم زبانی آشنا ور نه
چه حاصل بیدلی کز یار دل اسرار می گوید
بود جای رُشَیْد هجریش خالی سخن گر با
حبیب ابن مظاهر میثم تمار می گوید
نگفت از یار روحانی سخن بیخود نشد تا دل
که کم رویای هر خوابیده را بیدار می گوید
اثر در پیشگاه خیر شاهان پند نیک آرد
اگر شاپور ذوالاکتاف را نزّار می گوید
نه جز بیگانگی کردن بیان متن الفت دان
که این "شرح اشارت""ایدل"،آن"اسفار"می گوید
بود اجرش مگر کمتر ز بحث گوشهٔ مدرس
فقیهان،مادحی مدحی که در بازار می گوید
بیا و تازه کن از وی حدیث عهد مشتاقان
سخن سنجی که او حرف از زبان یار می گوید
خوش آن صاحب سخن،چاوش همایون، همتِ سرخوش
که شرح و بسط رفت و آمد زوّار می گوید
به صاحب غارم ایدل صحبتی نه صاحب غارم
که حق هم ثانی اثنین اذ هما فی الغار می گوید
مرا مذهب سه چار ای دل نیم ترسا نیم مسلم
گرآن ترسا سه و گر این مسلمان چار می گوید
کشیشان نو مسلمان دلبری دارم که از وصفش
به زیبائی سخن رهبان و هم احبار می گوید
بگو در پیش مویش مشک و بشنو پس کنایتها
که هر تاریش بر صد نافهٔ تاتار می گوید
کند نامهربانی های یار از شکوه خاموشم
بلی حرف بد از خود آدمی دشوار می گوید
فدائی گفت بی حد شکوه از یار و عجب دارم
غلط صاحب کمال از چه به این اصرار می گوید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۴۴ آتش شعله ور
مرا از وصل آن رخساره دل پر سوزتر گردد
چو بیند روی گرمی چوب از آتش شعله ور گردد
عجب شد رو برویم یار و بخت آورد رو امّا
ندارد پایۀ این بخت من ترسم که بر گردد
شبم چون روز در بیداری و روزمن سیه چون شب
غرض روز و شبم ازهجر تو چون یکدگر گردد
کجا گیرم سراغت را که جا در هر دلی داری
دل غمدیده تا چند از قفایت در به در گردد
به دود آه عالم گیرم ای بی رحم دل، رحمی
که ترسم بیش از این آه ار کشم آهم شرر گردد
چنان اجزای عالم راست تعطیلی که در چشمم
فلک چون آسیای کهنۀ افتاده برگردد
نهالی پر ثمر آورده ام یا رب تو شو یارش
که این نخل بلند آوازه نیکو بارور گردد
به کام بی کمالان آسمان گردید یک چندی
بسا باشد که یک چندی دگر نوع دگر گردد
پس از عمری ز حرفش بوی دلجوئی شنیدستم
مکن مخبر فدائی را که ترسم منتشر گردد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۴۵ صدیقه اطهر
از گل و سنبل دماغی تر کنید
عطر ریحان عطر سوسن عنبر کنید
گونه را گلگون کنید از یاد یار
اشک را چون لالهٔ احمر کنید
خوبرویان، دل نه بدخواه شماست
خویش را بر ما از این بهتر کنید
ای ستمکاران خدا خوش آیدش
گر به ما جور جفا کمتر کنید
کرده فیلم یاد هندوستانِ دوست
دوستان را جمله مستحضر کنید
از وطن حرفی زنید ای هندیان
یا لکناهور و پیشاور کنید
از جهان آباد پیغامی دهید
قصۀ از آن دیارم سر کنید
حیدرآباد دل از غم شد خراب
بازش آباد از دم حیدر کنید
خوش کنید از باد بنگاله دلم
یا ز لاهورم دلی خوشتر کنید
از "نظیری" شعر آریدم نظر
مدحتی از هند و "شاه اکبر" کنید
بسکه فیلم می بُرد رنجیر صبر
گر ز هندستان سخن دیگر کنید
گر ز ما جوئید راه و رسم عشق
فرض خاک و فرض خاکستر کنید
وانگهی با صد سلام و عطر و طیب
ذکر نام پاک پیغمبر کنید
زین دو چون بگذشت جان خود نثار
بهر ذکر حیدر صفدر کنید
عالم عالم از ستایش دمبدم
باز بر صدّیقة اطهر کنید
پس ثنا را با گلاب و مشک ناب
ختم نام یازده سرور کنید
با فدائی چون از آن صبح و مسا
نام ایشان، نظم و نثر از بر کنید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۴۶ صبح عید
صد رنگ بی تو بخت سیاهم پدید کرد
تا آخر از فراق تو چشمم سفید کرد
شد کفر و دین و میکده و کعبه محو دل
تا مرشد رخ تو دلم را مرید کرد
شد ماه و سال و روز و شبم نو، شبی که یار
از وصل خویشتن به منش صبح عید کرد
باری هزار شکر که آن صانع قوی
ما را ضعیف و محنت ما را شدید کرد
زد کیمیای صنع چو هر جنس را به قدر
فردی طلای احمر و فردی حدید کرد
گنجی به گنج مخزن دل یافت خسروی
با قفل عقل هر که در دل کلید کرد
بر شاخ زرد نخل تن از گردش فراق
گردون قبای سبز مرا برگ بید کرد
یک دیدن است واسطة زیرک و سفیه
آن هرچه کرد دید و این هرچه دید کرد
غافل ز کار طبع سلیم و لئیم مباش
آن ساخت چون حسینی و آن چون یزید کرد
باری بکن به نعش فدائی تو رو که هجر
بی قبلهٔ رخت به حرامش شهید کرد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
147 شکرپاشی
آب شعرم، فضل پنهان کی کند
قطره پنهان بحر عمّان کی کند
موج شعرم برد طوفان را ز یاد
آنچه من کردم چو طوفان کی کند
آنچه مژگان تو کرد از یک نگاه
صد هزاران تیر و پیکان کی کند
آنچه از یک خنده لب گل بر شکفت
در بهاران صد گلستان کی کند
آنچه اشک چشم یاران بی تو کرد
در بهاران سیل و باران کی کند
دل که شد بحرین کند باران گهر
این عمل هر بحر و باران کی کند
بیش از هجر است اشکال وصال
وصل ِمشکل، مشکل آسان کی کند
این شکر پاشی فدائی در سخن
طوطی اندر شکرستان کی کند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
148 هجران تو
شان زنم بر شان چرخ لاجورد
گَر به گِرد کوی تو گرَدم چو گرد
حسن کلی بُود چون روی تو دید
منحصر گردید این کلی به فرد
کی قمارم را ضرورت آلتی است
نرد بازیها کنم بی تخته نرد
طبع زن داریم و مشکل مرد ما
نه زنیم القصه ما ها و نه مرد
میرم از ضعف دل ار یادت کنم
بسکه هجران تو بر دل کار کرد
چند می جوئی دوایم ای طبیب
کو به نزد تو دوائی به ز درد
الفتت شد گرم آخر با رقیب
ما کشیدیم از فراقت آه سرد
سرخ رویان بین که بر ما داده اند
چون نهال بی ثمر رخسار زرد
با تل خاکی کند کی گرد باد
بر فدائی آنچه هجران تو کرد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
149 کارمسیحا
گلرخان گر قتل دل ها می کنند
هم گهی کار مسیحا می کنند
می کشند و زنده می سازند هم
هر چه می خواهند بر ما می کنند
چون زنان از حسن یوسف غافلند
لاجرم منع زلیخا می کنند
چون ببینند و نبینند دست رس
پاره پاره دست خود را می کنند
هست از آن معشوق خوبان آینه
عارض خود را تماشا می کنند
گر دهند الفت بها جان می خرند
خوب رویان خوب سودا می کنند
واعظان کز هر سخن پویند دام
از برای صید دل ها می کنند
این همه در منبر و محراب ناز
دین فروشی بهر دنیا می کنند
می کنند از فهم و تکفیر و ریا
خویش را غافل که رسوا می کنند
کن نصیحتشان فدائی چون بخویش
این فضیحت را گوارا می کنند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
150 عهد دل
دل به تار موی زلف خوبرویان بسته عهد
بستهٔ زلفم که با روی نکویان بسته عهد
عهد و الفت بسته نه تنها همین زلفش به دل
ناز عهد عقد گیسویش که با جان بسته عهد
دل شده هم عهد قمری اندر الحان روز و شب
تا که آن قدّ نکو با سرو بُستان بسته عهد
خارپیش وی بود هرگونه چون گل یا چو خار
گوئیا آن گونۀ گل با گلستان بسته عهد
کی رود بیرون ز درگاه کریمان ناامید
از تَوَکل آنکه با امیّدواران بسته عهد
یاد یاران کرده ای دل اشک باران چشم ما
یا بیاض چشم ما با ابر و باران بسته عهد
کرده خوار هر دیارم از دیار آن درد یار
زان رخ چون گل که او با لاله زاران بسته عهد
بسته با هر تار مویش عهد جان با صدق دل
ای بنازم عاشق صادق که آسان بسته عهد
هر که با حبل المتینِ قدر خود بست عهدِ دل
تا عراق و یثرب و هم با خراسان بسته عهد
کو بیار عبّاس زر ستین الف از بهر خرج
کان ز مهمانی به "عبدالله جزعان" بسته عهد
گر امامت باشد ای اهل خدا عهد خدا
کی خداداران خدا با ظلم کاران بسته عهد
بسته با شاه ولایت عهد ذر خیر البشر
یا که با هارون ز نو موسی بن عمران بسته عهد
در حریم کعبهٔ دل حجر اسمعیل جوی
از فدائی کان به اسمعیل قربان بسته عهد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۵1 آل عبا
بی تو به صد غم، دل مبتلا شد
زود از تو دردم، خوش بی دوا شد
تا کرد رایت در دل سَرایَت
این دیر حسرت عشرت سرا شد
تا مزرع حسن سبز از خطت گشت
بی سبزه باغ و گل کم صفا شد
رو صفحه و خط شد خط قرآن
یا جای واللیل در والضحی شد
بیگانه شد دل از آشنایان
ذکر تو بر لب تا آشنا شد
دوزخ ابا دارد از عذابش
هر دل پناهش آل عبا شد
پشمینه پوشی وان دین فروشی
زاهد نه سودت گر با خدا شد
بوی ریا کی دور است از دین
مسجد که فرشش از بوریا شد
جان را نمایم در دم فدایش
یارم فدائی گر بی فدا شد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۵۲ جلوه لیلی
رفتی از دیده و حاشا رَوی ای دوست ز یاد
آنچنانم ز فراق تو که بدخواه تو باد
بی گل روی تو چون لاله به دل داغم داغ
رفتی و هجر رخت بر دل ما داغ نهاد
ماندم ای یار منم بی رخ تو زاری زار
رفتی ای دوست به عیش از بر من شادی شاد
کنم افغان، خرم جور نکویان بر جان
حاش لله که کنم شکوه ز نیکان بیداد
هٔکی کند ناله سر از جلوة لیلی مجنون
کی شود شکوه گر از عشوهٔ شیرین فرهاد
گاهِ آن شد که دهد وصل توام استخلاص
وقت آن شد که دهد لطف توام استمداد
یک الف خواندم و الفت ز الف فهمیدم
غیر یک حرف مرا یاد ندادم استاد
گر شدی مظهر اسرار الف باش الف
زانکه سرّ الف است عالم ایجاد، ایجاد
بارالها مبر از یاد دل ما یادش
زانکه کرد از همه او یاد و نکرد از ما یاد
زند از بندگیش فعل خداوندی سر
نقش ایشان نگر و مرتبۀ استعداد
صنع صانع کند از قدرت صانع مصنوع
فعل آتش کند از گرمی آتش فولاد
می کشم گاه ز هجران جمالت افغان
می کنم گاه ز بیداد فراقت فریاد
رفتی و باز نگشتی شب دیگر سوی دل
دارد این شکوه فدائی به تو تا روز معاد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
153 علاج درد
حاذقی کو تا علاج درد هجرانم کند
صاحب دردی که بیند درد و درمانم کند
یا بجانانم رساند جسم محنت کیش را
یا ز قید جسم محنت کش رها جانم کند
نقد ایمانم برد یکباره یا بیرون ز کف
یا ستاند جنس جان و تازه ایمانم کند
یا کند یکباره مشکل کار آسان جمله ام
کار مشکل سر به سر یا جمله آسانم کند
یا ز خار غم کند یکسر دلم را خوار و زار
یا زند بر سر گل عیش و گلستانم کند
دیده ام از دیده و دل بارها این هر دو من
خواه آتش خانه سازد خواه طوفانم کند
از خرابی نیست باکی خانهٔ ویرانه را
خواه آبادم نماید خواه ویرانم کند
جان و دل دادم بر او دل برد و جان پس داد و رفت
ترسم آخر جان از این سودا پشیمانم کند
لطف قهرش را فدائی هر دو از جان شاکرم
خواه خنداند به لطف و خواه گریانم کند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۵۴ ماه کنعان
مانده بر جا جان و جانان می رود
یا به جان تن مانده و جان می رود
رفتن جان، رفتن جانان یکی است
می کشد گر این و گر آن می رود
لشکر دل ها ز دنبالش روان
هرکجا آن شاه خوبان می رود
بعد عمری گر به دشوار آیدم
هر چه دشوار آید آسان می رود
یار می آید که روشن شد دلم
یا که در چَه ماه کنعان می رود
از سرم رفت آخر آن ابر کرم
وز پِیَش اشکم چو باران می رود
سر درآر از گلشن ای سرو و ببین
کز گذر سرو خرامان می رود
در گذر بگذر که بازار گل است
گل به بازار از خیابان می رود
خرمن گل باشد این یا رب روان
یا سوی میدان گلستان می رود
گر فدائی تاره ایمان می کنی
زین گذر بگذر که ایمان می رود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
155 شه بطحا
گه مسیحا رود و به ز مسیحا آید
این به ره چون رود فارقلیطا آید
شاهبازی که فرشته به ادب صف در صف
در رکابش ز ثرَی تا به ثریا آید
بهر تشریف قدومش ز حریم لاهوت
قدسیان جمله به دربار معلّا آید
نه سرا پردة زر پیشکشْ آورد سپهر
که سوی بارگه حق شه بطحا آید
صاحب تاج و کلاه آنکه به تکریم کمش
از لعمرک کلَه و تاج ز طاها آید
با براق آمده جبریل پی نقل مکان
تا ز مکه به سوی مسجد اقصی آید
آرد ار موسی عمران ید و بیضا لیک او
حکم بیضا کند و با رخ بیضا آید
ماه اگر بگذرد و ظلمت دل تنگی شب
صبح روشن رسد و مهر دل آرا آید
قاصدا دیدی اگر دلبر شیدا دل ما
مژده ده مژده که هان دلبر شیدا آید
وحش چشمش نه همین رام کند آهوی دشت
سوی چشمش به امان نرگس شهلا آید
میل عشاق کجا رغبت معشوق کجا
گو که یوسف به سر عهد زلیخا آید
حق پرستی به جهان از تو شود مستحکم
گر چه بشکسته ز تو گنبد مینا آید
مست می با دف و نی تاخت به خلوتگه دوست
کو گدائی چو فدائی که به هرجا آید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۵۶ آتش انتظار
هر کسی را روزگارش می کشد
لیک عاشق درد یارش می کشد
هر که دردش را نهان در دل نمود
دردِ پنهان آشکارش می کشد
هر که را کرد این غم از اوطان به در
در دیار از درد یارش می کشد
آسمان با عاشق آب و آتش است
هم به آب و هم به نارش می کشد
یا به آب هجر بندش می دهد
یا به نار انتظارش می کشد
خو مکن با همنشین بد سرشت
مارگیر آخر که مارش می کشد
سینۀ گرگش شفا گر گلّه است
گرگ را کی این غبارش می کشد
گر اجل جوید بهانه شوخ باغ
در چمن باد بهارش می کشد
در نراق این باد اگر یکدم وزد
خفته را شاخ چنارش می کشد
طمعة طیر پران زان مور را
چون نماید بال دارش می کشد
می کشد بر راه پشه عنکبوت
بر دلش زنده به دارش می کشد
کی بود قتل نهنگ از دل هنر
لیک سگ آبی هزارش می کشد
فیل با این هیبت و همت همه
بین که نیش پشه خوارش می کشد
هر که را دوران فدائی کرد عزیز
خود در آخر در مزارش می کشد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
157 غم کشان بلا
به یارِ جانی خود کس وفا چرا نکند
چرا به دلبر جانی کسی وفا نکند
خدا نکرده مگر کردهٔ خیال جدائی
اگر کنی تو به ما این جفا خدا نکند
تو در شکست من از جنگ و صلح و من نالان
که کس به کافر حربی چنین جفا نکند
به غم کشان بلا رحم کن، مسلمان نیست
کسی که یاد شهیدان کربلا نکند
چسان به زهد شود آشنا به قبله کویت
کسی که سوی تواش عشق آشنا نکند
بگو طبیب تو خود اینقدر میازارم
که درد هجر مرا جز خدا دوا نکند
چه می کشی به عبث زینهار ای مرتاض
ریاضتی که دل از ماسوا سوا نکند
بهِ نازبالش پر کم اثر کند تعلیم
به جسم تا اثری نقش بوریا نکند
امیدواری یک ذرّه روشنائی نیست
به دیدهٔ که غبار تو توتیا نکند
کجا ز وصل تو خندان شود به خرسندی
کسی که از غم هجر تو گریه ها نکند
خوشا به حال فدائی که جان نثار رهت کرد
به راه دوست چرا جان کسی فدا نکند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۵۸ یقین
دلا فکر دنیای بیهوده چند
بیا ای دل و بشنو از بنده پند
نه اورنگ شاهی نه خرگاه شاه
نه ملک فرنگ، نه لبس پرند
نه تخت مُذّهب، نه تاج طلا
نه زین مطلا، نه اسب سمند
نه سرکش دلیر و نه ترکش ز تیر
نه این درکمان و نه آن در کمند
نه تازی تاز و نه یوز و نه باز
نه چوگان زر نه شکار زرند
نه گامیش و گاو، و نه فیل و شتر
نه استر، نه خر، نه بز و گوسفند
نه جام زجاج و نه سرپوش عاج
نه طبخ مزعفر نه دوشاب قند
نه زلف سیاه و نه روی چو ماه
نه ابرو کمان و نه گیسو کمند
نه دامان کوته نگار نکو
نه این دلنشین و نه آن دل پسند
معطل چه خود را به هر تل کنی
بکن خاک بر سر ز کوهی بلند
به فکر انتباه و به عبرت نگاه
خیال صحیح و دل هوشمند
چه کردند شاهان گیتی فروز
فلک قدر و سرافسر و ارجمند
که ما و تو دیگر چه اکنون کنیم
به حال تباه و دل مستمند
فدائی کجا میل حظّ جهان
کند دل چو شد از یقین بهره مند
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
159 ماه بی نقاب
درآ ز خانهٔ زین تا که آفتاب در آید
قمر به موکب رکب تو هم رکاب درآید
درآید از سر شب تا به صبحدم خورشید
شبی ز خانه گر آن ماه بی نقاب درآید
به پرس حال دلم ز اشک شور خون آلود
چو قطره های پر از سوز کز کباب درآید
سه ربع روز شود ربع شب در آن شب و روز
که آفتاب رخش نیم شب ز خواب درآید
به وقت گل نکند جمع باغبان هر گل
مگر گلی که ازو فصل دی گلاب درآید
به ابر هجر نهان تا به کی، خوش آن روزی
که آفتاب جمال تو از سحاب درآید
بود چه واهمهٔ شب تو را ز تاریکی
که تا ز خانه در آئی تو، ماهتاب درآید
ندیدم آهوی چین لیک آفرین صد بار
به نافهٔ که از آن نافه مشک ناب درآید
9 به نهر نطق مزن طرف لب فدائی زود
درست کوزه همیشه عجب کز آب درآید
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶۰ محنت عشق
هر کس شبی ز وصل تو محروم می شود
تا صبح روز حشر شبش شوم می شود
رمزیست در میان تو و عاشقان تو
حاشا که از تو سّر ِتو مکتوم می شود
یک ره به عاشقان نظری کن به التفات
دارد هر آنکه عشق تو معلوم می شود
کردی جفایم از همه و گفتمش وفا
کاین نکته از جفای تو معلوم می شود
عاشق کشَد چو محنت معشوق لاجرم
با محنت عشق لازم و ملزوم می شود
ممدوح در تلافی مدحت مدیح را
ندهد اگر که جایزه مذموم می شود
افعال خود بدان به مشیت ولیک عزم
حاشا که بر مشیت محتوم می شود
شاید به اسم خاص اگر یابد اختصاص
آنرا که ذکر لب، حی قیوم می شود
در گیر و دار حادثه مرد دلیر را
گاه از شجاعت است که مظلوم می شود
دشمن اگر که دوست شود باز دشمن است
سنگ ار چه نرم گشت نه چون موم می شود
11 مژده سوی عراق فدائی به صبحگاه
با کاروان روانهٔ جهروم می شود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶1 کشتی نوح
شمیمِ عنبرِ بوی تو مشک ناب ندارد
نسیم گلبن رویت گل گلاب ندارد
عذاب بنده عذبی ز لعل خندانت
لبی که عذب لبانت مکید عذاب ندارد
زلال وصل تو جویم به ره که راحت نیست
به منزلی که در آن کاروان آب ندارد
مکن ز عشق ملامت تو شیخ صنعان را
که این معامله دخلی به شیخ و شاب ندارد
بزن به سر گل فقر و بِکش ز پادشهی دل
که برگ گل سر سودای آفتاب ندارد
ولای آل علی جو که کشتی نوح است
غریق اوست که جائی در این قراب ندارد
نظیف باش نه قازوره زانکه گردد خوار
به کف اگر که ز گل گلستان خضاب ندارد
ز شرح درد فراق تو ساکتم به ضرورت
چرا که شرح غم هجر تو حساب ندارد
مده زیاده از این تاب زلف چوگان را
که مرغ دل به چنین دام و حلقه تاب ندارد
کسی که طایف کویت نشد چه می کند او صبح
که هر که طالب رویت نشد ثواب ندارد
تنی که وجه تو بیدار دید دار نخواهد
رخی که روی تو در خواب دیده خواب ندارد
دلم ز شعلهٔ روی تو گشته خرمن آتش
ترحمی که دگر تاب التهاب ندارد
13 مسلمی به فنون جنون، کنون تو فدائی
بیا که مثل تو علامه فاریاب ندارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶۲ مشکل
کارم نشد به کام که کارم به کام شد
عیشم نشد مدام که عیشم مدام شد
همت بلند بود ز مطلب گرفت اوج
مطلب نشد تمام که مطلب تمام شد
ساقی دلم شکست و لیکن درست کرد
جامم نکرد پر که پر از نشئه جام شد
بُد خسرو زمان شکر افشان که نام یار
شیرین به کام آمد و بیحد کلام شد
گردید وحشیم دل و چشمم سفید شد
تا بر من آن غزال سیه چشم رام شد
ناپخته طبع بُود همه کار پخته ام
چون طبع پخته گشت همه پخته خام شد
بغداد دل سرشته به نیک ار بدی چه سود
دارالفساد گشت که دارالسلام شد
در صدر خاص محفل قربش دهند جای
چون لطف خاص شامل رسوای عام شد
9 بگذر به راه دوست فدائی ز ننگ و نام
آن ننگ و نام یافت که بی ننگ و نام شد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
163 صاحب ادراک
دل چو نازک ز اَلَم گشت در او چاک افتاد
قطرهٔ خون شد و از دیدهٔ نمناک افتاد
نظری گر بود از دوست شود گوهر پاک
قطره آبی اگر از دیدهٔ افلاک افتاد
بارش مزبله و بحر گهر هر دو یکی است
ابر رحمت چه کند ظرف چو ناپاک افتاد
بگذرد از فلک و از ملک و از ملکوت
آدمی اندک اگر صاحب ادراک افتاد
یاد هرگز نکند سنبلی از باغ بهشت
چشم هرکس که بر آن زلف فرحناک افتاد
هوش رندان برد و خنده زند بر پاکان
ای پسر دختر رز بین که چه ناپاک افتاد
7 کی فدائی بودش یکسر مو آسایش
دل که در پیچ و خم طره فرحناک افتاد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶۴ آزاده
هر جا که نقل نُقل و می و باده می رود
کی حرف زهد و سبحه و سجاده می رود
بنهاده ایم تا به ره الفت تو پا
ما میرویم هر طرف این جاده می رود
کی از پی نگاه غزالان شوخ چشم
آن کش نظر به چشم تو افتاده می رود
طفل خرد رود به تکدی به کوی عشق
کی سوی قصر شاه و ملک زاده می رود
بی حیف و میل بَرده آزادگان چرا
جز اصلمندزاده و آزاده می رود
از هر محرکی حرکت کی کند قبول
کی سنگ سهمگین به جز ارّاده می رود
امید تو به خلق همه بذل و جود تو
تارک نه دولتی که خدا داده می رود
آماده بهر خدمتت آمد دل و کنون
دور از درت به جنت آماده می رود
غافل شوند ز عمر که چون کشتی اندر آب
خوابیده می نماید و استاده می رود
باشد اگر عناد به مولا گه غدیر
کی احتمال ناصر و عم زاده می رود
ناز سر فدائی دل را که جان به کف
دل را به کوی دوست ز کف داده می رود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
165 صورت مهتاب
چون ماه من به پیرهن خواب می رود
در زیر ابر نیّر مهتاب می رود
ساعد اگر ز بستر ناز افکند برون
گوئی زجوی چشمۀ جان آب می رود
خال ذقن ز موجۀ غب غب نمایدش
چون کشتی که جانب گرداب می رود
در خواب ناز خفته تو و بی رخت مرا
حاشا اگر به دیده دمی خواب می رود
تا می دهی تو تاب بر آن زلف مشک فام
از این دل فسرده مرا تاب می رود
رفتی ز پیش دیده یاران و یاد تو
یک دم کجا ز خاطر احباب می رود
از رفتنت فسرده چنانم که گوئیا
پیغمبر از میانهٔ اصحاب می رود
تا روشن است مهلتی ای کاروان بکن
انفال خویش جمع که مهتاب می رود
از هجر روی یار بیابانِ رخ مرا
از گریه شد چو دجله و سیلاب می رود
خوش باش کهنه دلق فدائی که عزتش
زود از طمع به صد رش سنجاب می رود
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶۶ ابنای دوران
غمت در عالم بی همدمی خوش عالمی دارد
خوشا حال کسی کز هجر تو درد و غمی دارد
صفای روی خوبان باشد اندر پرده افزونتر
بود شاداب و خندان برگ گل تا شبنمی دارد
غمت گردیده دمسازم چنان شب ها که در هر شب
رقیبان پیش خود گویند که امشب همدمی دارد
مکن هر صبحگاهی خور بدین خوبی خود آرائی
که هر صبحِ سروری از قفا شام غمی دارد
فدائی داد از ابنای این دوران که از قلبی
نهد پا بر سر دین هر که در کف درهمی دارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶۷ ویرانهٔ دل
ویرانهٔ دل قابل تجدید نباشد
تعمیر چو شد قابل خورشید نباشد
در سایة زلفین تو دل در خم و پیچ است
حیف است گلستان که در آن بید نباشد
تاثیر سخن کی کند اندر دل نااهل
قابل چو عقیم از پی تولید نباشد
فارغ ز علایق شو و جو کشور جاوید
کس را به جهان دولت جاوید نباشد
آن دولت و حشمت که به هر عاریت آمد
در رهن به قارون و به جمشید نباشد
روزی که به دیدار تو روشن شودم چشم
گر عید نباشد، کم از عید نباشد
هر روز به دیوانه شود عید چه خوش عید
عیدی که در آن دیدی و وادید نباشد
مستان نگاهت همگی مجتهدانند
در شرع تماشای تو تقلید نباشد
قربان کلامت به فدائی سخنی گو
لال است گرش نطق تو تائید نباشد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶۸ فخر احمد
روا بهر زر اینقدر کدّ نباشد
خود آید اگر شاید او بد نباشد
تو گوئی که البته بایست دولت
ز من گر کنی گوش با ید نباشد
نباشد روا ای فقیر این شکایت
نه فقری که جز فخر احمد نباشد
مشو گرد هر دَد که گِردِ تو گردد
که گر دَد نباشد کم از دَد نباشد
نباشد اگر خلطهٔ هر سیه دل
حجر در حرم باید اسود نباشد
حیات جهان علم دان خاصه علمی
که اندر ولایات سرحد نباشد
اگر در دهی، مرده دان علم خود را
که ده علم را کم ز الحد نباشد
نشاید عیان کرد اسرار دانش
اگر چند شاگرد ارشد نباشد
ز خواب فدائی عیان شد که علمش
به جز نقش نام محمّد نباشد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
169 جلوهٔ ماه
ز ننگ رنگ خود آهنگ ماهتاب ندارد
کسی که از غم هجر رخ تو خواب ندارد
زخون دیده گل ره حنای رود این است
بیا به راه وفا پایت ار خضاب ندارد
دو کس به مدرس قدر تو مانده ناقابل
یکی که تاب ندارد یکی کتاب ندارد
تو گفتهٔ که ز روی تو شکوه کرده ام آری
فدای روی تو گر بشنوی جواب ندارد
رخ آفتاب عیان سازد و نهان تو بمانی
رخی که جلوه او صد چو آفتاب ندارد
غم خرابی ما از چه می خوری تو دگر
که غیر روی تو ما را کسی خراب ندارد
به قال و قیل فضیلت نمی شود تحصیل
ز رعد و برق چه سود آب اگر سحاب ندارد
کجا شود به بهاران عیان علامت باران
گر ابر، آب و گر آب از مطر حباب ندارد
بکار بردن او ناخدا چه چاره نماید
کسی که طاقت بنشستن قراب ندارد
ببین به سوز درون دل فدائی محزون
که پیش شعله او مشعل التهاب ندارد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۰ نامراد
رفتگان و ماندگان از هم نمی آرند یاد
می روند ازیاد هم آن یک به خاک این یک به باد
هرکسی کردی مراد خویش حاصل زین جهان
روز آخر زین جهانش رفت باید نامراد
مهر گرم دوستان را باد وخاک از هم برید
الفت یاران جانی کرد دور آن خاک و باد
حاصل دنیا به دنیا هرکسی پس داد و رفت
حاصل خود را به کس دنیا دَمِ رفتن نداد
از نسیم توده خاکی می زنند الفت به هم
دوستان این جهان را نیست رسم اتحاد
رسم نیکی کن زیاد، از اسم نیکویت چه سود
نحس چون سگ زاد سعد و کم ز سگ ابن زیاد
رد کند آیا مرا بر کعبۀ کوی تو یار
آنکه شد او بر حبیب خویشتن زاد معاد
دست بر نبضم نه و در هر رگم بین درد هجر
بهتر از دست طبیبم نیست رادع با ضماد
رانده از دار السلام ومانده از وادی السلام
بین فدائی را فدایت اندر این دارالفساد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷1 دیده گلگون
نمی پرسی زاحوال دلم کز هجر تو چون شد
دلم شد قطرهٔ خون بی تو و از دیده بیرون شد
نمودم گر چه ترک گلستان دور از گل رویت
ولیکن جیب و دامانم ز خون دیده گلگون شد
دل و چشم و بر و دامانْ پر از لعل و عقیق و گل
بدخشان شد، یمن شد، گلستان شد، خوب شد خون شد
دُر چشمم چنان از ریشهٔ مرجان ِ دل خورد آب
که آخر لعل گون اندر صدف این دُر مکنون شد
دل و چشمم ز لعل و دُر پر است از دولت هجرت
نکرد آن جوهری سودا به من اما که مغبون شد
دلم دریای خون شد از غمت آنروز دانستم
که از خون دلم هردیده جاری همچو جیحون شد
در دولت ز فیض حزن او واشد به روی دل
فدائی دور از آن رخسار سیمین به که محزون شد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۲ دل بیچاره
خیالت هر زمان افزون دلم را پاره می سازد
کجا هجر جمالت با دل بیچاره می سازد
نباشد شیشهٔ دل را توان با خارهٔ هجران
چه حاصل شیشه گر، گر شیشه را از خاره می سازد
به تنگم زین دل ناقابل و بی‌شبهه می‌دانم
که ما را آخر این دل موردِ نظّاره می‌سازد
خدایا ناخدایم را نگهبان شو دراین کشتی
که این باد مخالف کشتیم آواره می سازد
برت روی رخ خوبان کند کی جلوه در خوبی
نهان خورشید تابان ثابت و سیاره می سازد
به بالینم بیا یکبار و بنشین ای طبیب ار نه
هلاکم درد هجرانِ رخت صد باره می سازد
عروس هر که شد زال جهان کشت عاقبت او را
کجا با شوهر این مکارۀ قدّاره می سازد
برو ازخویش آویزد به زلفین تو دل امشب
که از بهر نشیمن گاه تو گهواره می سازد
بیاور دیده و بنگر ز مژگان اشک افشان را
که حوض دیده ام از هر مژه فوّاره می سازد
نه تاب درد دارم دیگر و نه طاقت درمان
طبیب بی مروت کی ز دردم چاره می سازد
فدائی هست هر جنسی به سوی جنس خود مایل
دل سوزان به یار آتشین رخساره می سازد
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۳ کتاب غم
آید یک اگر ز یار کاغذ
من عرضه کنم هزار کاغذ
باری بفرست کاغذی تا
ارسال کنم به یار کاغذ
دوش از غم دوری تو دیده
بنوشت به آبِ نار کاغذ
چون باد ز گل به بلبل
آرد مگر این سوار کاغذ
حاشا که کزو به قصد جان کس
سازی همه گرچو مار کاغذ
از طول کلام کن دلم شاد
منویس به اختصار کاغذ
پیک غم دوریت ز یاران
برد از تو به هر دیار کاغذ
گر چه ننوشت کاغذم لیک
قول تو به از هزار کاغذ
بنویس کتاب غم فدائی
بگذار به یادگار کاغذ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۴ شکار دل
تیرت به دل فکار نافذ
جور تو به جان زار نافذ
مژگان تو تیر و دل شکارت
تیر تو به این شکار نافذ
تنها نه دیار دل به حُکمت
حُکم تو به هر دیار نافذ
فرمان تو بی سپاه و لشکر
از قدرت کردگار نافذ
خَم بهر تو مسجد حنانه
ای حکم تو بر جدار نافذ
جان بخشی و همرهی چو هم نیست
یاریست به یار غار نافذ
نفت غمت از درون دواند اشک
چون آب که شد ز دار نافذ
چون شاخ تر کنار پرسوز
آتش زده گر کنار نافذ
مژگان تو یار لاله رخسار
بر این دل داغدار نافذ
چون سیخ کباب تیر هجرت
بر این دل پر شرار نافذ
شد خار غم تو گلشن حسن
در دیدهٔ اشکبار نافذ
کی خار غم دل فدائی
بر دلبر گلعذار نافذ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۵ سیب ذقن
کن زان شکنج کنج لبت کام من لذیذ
زان تُنگ شکرم شکری در دهان لذیذ
باشد کجا چو شهد لبانت به کام جان
شکر به کام طوطی شکر شکن لذیذ
در کام اهل عشق نباشد در التذاذ
سیبی به روزگار چو سیب ذقن لذیذ
بر خون دل بود همه آغشته خون عشق
طبخی کسی نخورده از این انجمن لذیذ
نیش مگس کجا و مزاج عسل کجا
کی از گزانگبین شده خارگون لذیذ
پرورده دل به حبّ توام چون کنم که نیست
در کام شیرخواره به جز از لبن لذیذ
گل گشت گلستان ارم اندر التذاذ
کی چون کنار دلبر گل پیرهن لذیذ
کی التذاذ باغ بهشت و لقای حور
همچون وصال دلبر سیمین بدن لذیذ
فیض کلام یار فدائی مرا به کام
خوشتر ز شعر فیضی اهل دکن لذیذ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۶ دولت افلاس
آنکه کردش دولت افلاس میر
با غم و تاراج کم گردد اسیر
آنکه گیرد هرچه بیند هر که را
فقر را حاشا که گیرد از فقیر
بینوائی کرده والا حشمتم
ای نوا سنجان نوائی دلپذیر
چون نسازم تازه ایمان روز وصل
بگذرد سالی که آید یک غدیر
هر که را سرخط به کاری داده اند
خواندن خط نیست در کار ضریر
نیست کردن کار روبه شیر را
هم ز روبه نیست کردن کار شیر
این چه لطف است و چه آزادی که من
خود شوم آزاد و دل مانَد اسیر
در ضمیر دوست نبود غیر دوست
این ترا بس علم از ما فی الضمیر
کن نصیحت قدری ای ناصح به خویش
این نصیحت از فدائی یادگیر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۷ وادی دو در
زان تیرها که بی تو به دل گشته کارگر
باشد روا اگر چکدم خون ز چشمِ تر
جا دِه به کنج دامن خود طفل گریه ام
کز دل به شوق وصل تو کرده است این سفر
مَنعم مکن ز گریه که با صد نوید وصل
کردی نهیبم آخر و گفتی برو ز در
کردن سؤال آتش وصل این چه جرأت است
کوی وصال سوزد از این شعله الحذر
گفتا که ممکن است نظر بر جمال دوست
گفتم مرا خیال محال است در نظر
آید برون فراخور خود ظرف هر دیار
چینی ز چین آید و دیگ آید از طجر
شد نقد عمر و غیر مذلّت نداد سود
بی مایه رفت باید از این وادی دو در
از مهر نیست پرورش چار مادرم
باشد برای آنکه کشم جور نُه پدر
طول آرزوست گر شوم آباد وصل تو
اکنون خراب هجر توام، قصه مختصر
طفل دلم به مدرسة عشق جسته راه
گویا شنیده است که الدّرس فی الصغر
عمری است سر نهاده فدائی به پای دوست
کن پای مال و ز سر تقصیر او گذر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۸ قافله سالار
نیست نوری به درون دل ما غیر از یار
نیست خورشید و مهی در دل ما غیر از یار
بر در دوست دلم آمده سائل به کف است
که کند شاد دل سائل ما غیر از یار
ناز آن یار که حبّش به دلم اعجاز است
که کند مصحف حُب نازل ما غیر از یار
یار باشد که کند میل شکست دل ما
نشود کس به جفا مایل ما غیر از یار
نه غم قافله جز قافله سالار خورد
که کند یاد ز سرمنزل ما غیر از یار
کشد از زلف سیاه و کشد از تیر نگاه
کیست دیگر به جهان قاتل ما غیر از یار
به خطا کشته دلم را و دیت عاقله راست
ای فدائی که بود عاقل ما غیر از یار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷۹ کلام ناطق
ای جان به فدای اسمت ای میر
ای اسم خوشت سمّی تسمیر
در معنی‌ات ای کلام ناطق
قرآن آمد به جای تفسیر
در بین تو و نبی خدا کی
در َانفُسَنا گذاشت توفیر
وجه تو کجا و سجدة بت
ترضیل؟ کجا و لا و تکمیر؟
آرم چو به یاد کبریائیت
لب وا نکنم مگر به تکبیر
لبیک شبان زنیم تا روز
تا کرده به ما غم تو شبگیر
ای وصل تو اصل و فرع هر شرع
دل کرده جدایم از تو تکفیر
هفتاد و دو ملت ار بگردی
جز پیرو پیر ما کجا پیر
چو موسی کاظم از مواسی
یا جعفر صادق از جعافیر
تا حشر که گویم و نویسم
در مدرس قدر تو به تکریر
درک از تو نیایدم به تدریس
قدر تو نگنجدم به تقریر
طفل غم تو گرفت تا پا
دل پر ز غم و شده زمین گیر
از بس که غم تو دوست خوردم
جانِ تو که گشته ام ز جان سیر
جان بر لب و دیده بی تو بر در
دیر آمدی ای فدای تو دیر
ای نام سگ درت فدائی
بر آخر نامه همچو قطمیر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۰ لیلة القدر
جمالت جلوه در دل کرد چون بدر
شبم شد از خیالت لیلة القدر
باذن ربهم من کلّ امرٍ
سلام هی حتی مطلعِ الفجر
شبم را کرد رویت نور باران
زهی شام فرح افزا زهی اجر
کند حق با زبانت با نبی راز
تعالی الله از این راز و از این قدر
برد بالا نبی بر صدر کتفت
به زیرت آورد جبریل با صدر
حنین و خندق از بهرت دو شاهد
دو دیگر با خبر چون خیبر و بدر
بود بعد از نبی بوبکر برتر
که آن قولش حق این قولش بود هجر
جهان مار است و تو چون اشتر مست
مخور آن را و کن دور از خودت زجر
در این دیر دو در خوشدل میاسای
که این ویرانه ماوائی است بیقدر
ندارند عاشقان پروائی از جان
فدائی عاشقان را خون بود قدر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸1 الجارثم الدار
هر که شد شسته شد کنار ز نار
بر کنار تو ز آب و برگ کنار
هر که حبت شماره کرد نکرد
حق گناهش شماره روز شمار
روز بازار حشر زار بماند
آنکه از غیر تو نشد بیزار
گو ز جانان بعد از آن ز جنان
زانکه الجار گفت ثم الدار
شرط هشت باب و شرح چار کتاب
سرور هشتمین ز هشت و ز چهار
گر ممثل شود عمل ترسم
که ز طومار ما در آید مار
سر و دل کم در الفت آید گرم
کم شود گرم خانة شنقار
طرفه بازار پر خری است جهان
کرده شیطان تمام را افسار
نگذراند ز وی جمل آن کس
که به سوفار نگذراند فار
10 رند و سالوس این فدائی کیست
شده رسوا به کوچه و بازار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۲ صید گیر
رو به تو چشم و دل بینا و کور
چشم بد از روی نیکوی تو دور
می کشدم تیر نگاه تو زار
می کشدم زلف سیاه تو زور
در دل و ده ز آتش آشوب تو
گشته قیامت ز شرار و شرور
نور قمر بی رخ ماه تو نار
نار سقر با مَهِ روی تو نور
بی تو سزاوار جحیمم اگر
یاد بهشت آورم و وصل حور
شعر چو صید است و توئی صیدگیر
شعر چو گور است و تو بهرام گور
شعر «زلالی» همه آب زلال
شعر "ظهوری" همه عین ظهور
شعر ستودن نه مرا این شعار
شعر ستودن نه مرا این شعور
9 روی مپوشان نه توئی بی نمک
هم نه فدائی است مرا چشم شور
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۳ خلق یار
آسمان امشب نگاهی سوی یار
نیست روی ماه تو چون روی یار
این همه خم گشته محراب دعا
تا کند تعظیمی از ابروی یار
نصف عالم روز و نصفش گشته شب
عکسی از رو، عکسی از گیسوی یار
گشته وحشی در بیابان ها غزال
بلکه بیند دیدۀ آهوی یار
گشت اِرم پنهان به عالم کو به کوه
تا مگر یابد نسیم کوی یار
کبک در کهسار نالد روز و شب
یاد گیرد بلکه گفت وگوی یار
طاعت جنّ و بشر یکسر تمام
وجه بازوبندی از بازوی یار
علم اخلاق کتب یکسر بود
معنی حرفی ز خُلق و خوی یار
با گدا درویش و با شه تاج بخش
بین به حسرت خصلت نیکوی یار
10 می شود لاغر فدائی همچو مو
هر که چشمش اوفتد بر روی یار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۴ نثار
رفتی و از هجرت ای نادیده یار
شرمسارم شرمسارم شرمسار
از فراق تو به آتش چون سپند
بیقرارم بیقرارم بیقرار
با تو در اقلیم غم ای شاه حُسن
شهسوارم شهسوارم شهسوار
لشکر غم بی تو در هر سو بود
صد هزارم صد هزارم صد هزار
از فراق رویت ای گلزار حُسن
خوارزارم خوارزارم خوارزار
رفت چون خورشید و دل رفتش ز پی
سایه دارم سایه دارم سایه دار
بر سر خاک غمش بنشاند و کرد
خاکسارم خاکسارم خاکسار
از کنارم رفت و رفت آرام و صبر
از کنارم از کنارم از کنار
جان خورم جانا اگر بی تو که هست
ناگوارم ناگوارم ناگوار
بی لبت شهد و عسل باشد به کام
زهرمارم زهرمارم زهرمار
رخ نما چون شمع و چون پروانه سوز
از شرارم از شرارم از شرار
از فراق رویت ای گل لاله سان
داغدارم داغدارم داغدار
در بهاران همچو باران از غمت
اشکبارم اشکبارم اشکبار
رفتی ای ماه و چو شب کردی سیاه
روزگارم روزگارم روزگار
بی تو ترسم میرم و ننهی تو پای
بر مزارم بر مزارم بر مزار
با سگانت در نمی آری ز چیست
در شمارم در شمارم در شمار
17 چون فدائی در ره صدق و صفا
جان نثارم جان نثارم جان نثار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۵ امام منتظر
ای لب تو خوب و دندان خوبتر
ای لب و دندان تو لعل و گهر
دیدهٔ بحرین و از وی پر قراب
بندر صورت ز مروارید تر
خوانده ام عمری الف با، باز من
نشناسم پیش و نه زیر و زَبَر
جلوه ها دارد میانش با سرین
چون فراز کوه را باید کمر
تا چو مژگان تو شد روزم سیاه
گشته در چشمم یکی شام و سحر
من از این مدرس نشینان خائفم
الحذر زین قوم نادان الحذر
خوب آوردی به یادم ذکر دوست
من فدای صوتت ای مرغ سحر
این زمان باز آ که همدستان شویم
سر کنیم افغان دمی با یکدگر
رحمی ای رخ کرده پنهان تا به کی
چشم امیدم بود بی تو به در
صحتم کو مرگ حق است ای طبیب
گر ببالینم رسی بار دگر
نه گلو کردیم تر، نه دیده خشک
بی تو لب داریم خشک و دیده تر
نیّری روشن چو رویت کس ندید
کی بود چون روی تو شمس و قمر
تا به کی در انتظارت سر برم
قم فعجّل یا امام المنتظر
عمرها دارم به تو چشم امید
بر فدائی یک نظر کن یک نظر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۶ جلال سلیمان
در کوی یار آرزو شد یکی هزار
گوئی کز آرزوست گِل و خشت این دیار
پیش رخ تو یاد گل لاله کی کنم
گل، خار پیش روی تو و لاله داغدار
کی همچو شهد و رنگ لبت قند یا که لعل
این سر به جیب مانده به کان اوست شرمسار
خال لبت به دیدهٔ یاران وسیع تر
باشد ز کشور حبش و ملک زنگبار
گر همچو آفتاب ترا سایه نیست لیک
دل باشد از قفای تو پیوسته سایه وار
بس کن در انتظار که یکدم غنمیت است
بسیار بی تو یار کشم ترسم انتظار
باد بهار و باده گلگون به طرف باغ
این باد سام بر من و آن بی تو زهر مار
عشاق گه به آب سوارند و گه به باد
گه بر حمار، گه به شتر در دیار یار
تصحیف خر به ضم بنماید اگر مرا
به زانکه بر جبینت زینم کند سوار
انباز عالمند و برون ما ز عالمیم
ما را دگر چه کار به ابنای روزگار
همسایه سایهٔ تو به تیر ار زند رواست
ای نابکار تا به کی زین انزجار جار
هر آفریده زاده فقر است و احتیاج
آن کس غنی بُوَد که بُوَد آفریدگار
خواهی اگر دلیل ملوکانه ای فقیر
کن عبرت از جلال سلیمان در اقتدار
ترک رکون نفس بد ای دل که ظالم است
پاداش این رکون نبود جز به مسّ نار
خیاط از خیاطت ظالم سوال کرد
کین هم اعانت است به ظالم در اعتبار؟
گفتش جواب بعضی اکابر که این بود
خود عین ظلم و نیست در او جای گیر و دار
باشد ولی اعانت ظالم از آنکه او
بر تو فروخت رشته و سوزن به روزگار
چون عنکبوت بر سر راه وفای تو
عمری بود که می کشم ایدوست پود و تار
19 گفتم نظر کمت به فدائی ز چیست گفت
ترسم کنم نگاهی و او جان کند نثار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۷ گنج دنیا
دهی شیر بز طفل بوزینه گر
نه بوزینه آن، نه تو بوزینه گر
به بازار بافندگان کی رواست
کنی پود کرباس پودینه گر
دهد کی به کنج لحد بر تو سود
نهی گنج دنیا به گنجینه گر
به هر دل تجلّی کن نور فیض
گرفت از قساوت نه دل پینه گر
نه دجّال را شاهی و نه خدای
نشیند به جز با دو صد کینه گر
کند از یهودّیهٔ اصفهان
کند منتشر کفر دیرینه گر
بود پیش اتباع او از قصور
یهودّی و اعراب مادینه گر
فتد در عقیبة افیق؟ به شام
سه ساعت شد از یوم آدینه گر
از آن مقتدا کش یک عیسی است خواست
صف از مقتدیهای دیرینه گر
ز نو شخص دین را دهد پوش و نوش
خورد جشب و پوشد ز پشمینه گر
فدائی رخش جو ز آئینه دل
دل آئینه اوست آئینه گر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۸ هذیان
شده از خرد دور نور نظر
گرفته سَبَق چشم عبرت نگر
بکامم ز غم زهر و خون نقل و می
که من می خورم غم به خون جگر
خردمند چون ابن عبّاس کو
که روی زمین سازد از گریه تر
ابوبکر سازد عمر را وصّی
به شورا وصیّت نماید عمر
به نزدیک این صاحبان خرد
صحیح است این هر دو و معتبر
ولی چونکه خواهد دوات و قلم
نبی تا نویسد وصیّت مگر
نشاید برو کرد هیچ اعتبار
که هذیان بود قول خیرالبشر
مگر داده در شان ایشان خدا
بما ینطق و ما اتاکم خبر؟
نه آن شاه دین کز گدائی او
کنند این دو را اعتبار آنقدر
فدائی پَرَد هوشم از سر که چون
همه عاقلان کور گشتند و کر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸۹ هجر حبیب
ای نعمت حسنت فزون از ناخن پا تا به سر
زین خوان احسان طعمهٔ در اشتهایم تا کمر
گفتم به پایت سرنهم آنجا سر من کی رسد
عمری اگر باشد مگر گویم سر و پائی دگر
پیکان رستم کی کند در دیدهٔ اسفندیار
کاری که مژگان تو کرد از یک نگاهم در جگر
گریم سر شب چون غریب نالم سحر چون عندلیب
القصه با هجر حبیب صحبت کنم شب تا سحر
کردیم طی راه هوس لیکن زیان دیدیم و بس
کافی سلامت هم اگر باشد بما سود سفر
صد بار اگر خود را رساند بر دامن کهسارتند
حاشا که من باورکنم چیزی بَرَد باد از کمر
نه لالۀ از گلستان نه نالۀ از بلبلان
تا کی کند تاب و توان اندر قفس این مشت پر
پرسند اگر مردم ز هم ساکت نشینْ لا و نعم
شاید ز تو بهتر کسی باشد ز مطلب با خبر
حق عقل و بر حق عاقل است حق آنکه بر حق قائل است
اهل تعصب باطل است نه از علی نه از عمر
دارد فدائی تازه ای حرف بلند آوازه ای
لیکن سکوتی کرده تا گردد ز غیر این منتشر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۰ یار جفاکار
دل شیشهٔ غم شد بی تو دلدار
این شیشه مشکن زنهار زنهار
بر رو چو زلفت شد تار الفت
کم کرده کلفت بادا ازین خار
تا چند نالیم از بیش و از کم
غم بیش و کم شد غمخوار غمخوار
شد خانۀ دل علاف خانه
غم غلّه در وی خروار خروار
آرد برو مو چون مو بر آتش
چینش دل از چین تارش ز تاتار
کم ساز پنهان از من گل رو
مشکن از این بیش اندر دلم خار
جز یار نیکو در کوی دل کو
کو اندرین دیر جز یار و دیّار
عرض سلامی ای پیک نیکو
از من رسانش بسیار بسیار
گر بی تو گشتیم با خاک یکسان
باز آ و ما را از خاک بردار
جز غم چه باشد کارم که باشد
کارش جفا یار، یارِ جفا کار
از رنج و راحت ما و تو همکار
سوزان من و نار خندان تو و نار
از جان فدائی شد بی تو بی تو
ای یار جانی بی زار بی زار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹1 عاقبت اندیش
لب ز عسل تر چو شد می شود از نیش تر
هست در این نوش و نیش از پی او نیش تر
جز به کفاف از جهان تر مکن القصه لب
هر چه خوری آب بحر تشنه شوی بیش تر
کی دهم از کف به مفت دامن جرّاح دل
می شود از دوریش زخم دلم ریش تر
بندة درویش را عشق توام کرده شاد
کرده نه درویش را عشق تو درویش تر
بیش شود در جهان عاقبت اندیشه اش
هر که بود در جهان عاقبت اندیش تر
دوریم از خویشتن جز ز محبت مدان
طالب بیگانه کیست خویش چو شد خویش تر
کی شود از گریه خشک چشم فدائی دمی
بی تو شود دم به دم گریهٔ او بیش تر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۲ دلبر نامهربان
بحمدالله به طاق عرش بستم آشیان آخر
بود این کمترین پرواز عالی همتان آخر
زمین بعد از هزاران خواست در وی یک مَهِ کنعان
به چاه افکند او را هم قضای آسمان آخر
ندارم دست تا دامنت را گیرم و آیم
نظر بر زیر پای خود کن ای سرو روان آخر
به هم زد عهد بلبل زود گل رفت از چمن یعنی
که از این سست تر بین عهد وصل گلرخان آخر
به مستی کار صد فرهاد کردم اوّل از هجرت
که تا گشتم ز وصلت سرخوش ای شیرین زبان آخر
بهای زهد رسمی دادم اوّل نقد عشق ایدل
در این سودای بی حاصل نمودم من زیان آخر
فدائی ما ز بن کندیم بنیان شکیب امشب
ز سیلاب غمِ آن دلبر نامهربان آخر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۳ بنده ترحم
من نه زر دارم نه دارم میل زر
خاک و زر یکسان مرا اندر نظر
با همه کم وُسعی و بی دولتی
دیده پُر دارم ز مروارید تر
هر مزاجی را غذائی در خور است
قند، افعی جوید و طوطی شکر
دیده ام اقبال و بخت از روی یار
قبله گاهی می توان جست از قمر
چون رسد وقت تجلیگاه قرب
نور حق یابد کلیم اندر شجر
آه گرمم را ترحّم کن که شد
آهم آخر دود و دود آخر شرر
از درت هر جا فرستی بنده ام
می روم از پا و می آیم به سر
سوزی ار آباد و گر سازی خراب
کی فدائی از تو باشد شکوه گر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۴ تل امتحان
دَیْر دلْ تنگ و غمش دیّار دیر
نیست اندر کلبهٔ ما جای غیر
پر گشاید دیر و زود آید به تیر
غافل از یاد خدا چون گشت طیر
توأم و یکبار مردن بر دو سن
قدرتش بین در عزیز و در عُزَیر
قاتل و مقتول را نار است جای
از زبیر اندیش و وز قتل زبیر
هست تل امتحان این خاکدان
بگذر از تل چون یزید بن نمیر
مزج علییّن و سجیّن شد بهم
تا به شّر قادر شدیم و هم به خیر
تا محبّت کاروان سالار گشت
می کنم اندر ره عشق تو سیر
شد عمر پیش از امیرالمومنین
انکه بد پیش از عمر چندی عمیر
دارم از سود و زیان آسایشی
در کسادی نیست ما را نفع و خیر
گر فدائی در محبت راسخی
نه «نصیری» باش و نه کم از «نصیر»
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۵ گذر باد خزان
شب فتادی به سرم سایهٔ خورشیدی اگر
در دل شب ز درم نور تو تابیدی اگر
ساکنانی که به چرخنده برید از همه تاب
چرخ تاری ز نخ زلف تو تابیدی اگر
پای نازت چو ملک جان به جماد آرد سهل
خاک در زیر سم اسب تو جنبیدی اگر
ای به قربان وفای تو همان بود درست
در شکست دل این غمزده کوشیدی اگر
کی شدی خارَ نظر در گذرِ باد خزان
گلبن باغ به خود فاش نخندیدی اگر
دود قز را که بخود پیچد و میرد چه عجب
تو عجب دیدی و بر خویش نه پیچیدی اگر
گنج قارون چه ثمر حشمت جمشید چه سود
جفت قارونی اگر ثانی جمشیدی اگر
تا نگریم نشوم شاد ز وصلت چکنم
نکنم بهر تمنای تو تمهیدی اگر
خون هر زندهٔ جنبنده چکد از دم و شاخ
کژدم ار چشم و خر ار شاخ به خود دیدی اگر
دائم ای شوخ فدائی نبود چشمش شور
گر تواش دیدی و رخسار نپوشیدی اگر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۶ ز جان سیر
به کامم کی گوارا شکر و شیر
که کرده هجر جانانم ز جان سیر
به بالینم رسیدی در دم نزع
به قربان سرت دیر آمدی دیر
کند کی ترک یار از تیر اغیار
شود گر پیکر عاشق چو کفگیر
کجا عاشق کشد پا از در دوست
که عشق است عاشقان را پا به ز زنجیر
ز هجر روی تو بیجا چه نالم
که هجرانت نمی گنجد به تقریر
نیاید کار مخمل هرگز از پوست
اگر چرم است اگر تیماج اگر جیر
عصایم گشتی اندر پیری و غم
به شادی ای جوان یا رب شوی پیر
نَبُّرد کارد گر گردن ز انصاف
به اسمعیل قربانت چه تقصیر
دلم می سوزد از این غم فدائی
که بینم حق شناسی را به تزویر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۷ رسوای جهان
آمدی تنها و با خود بردی از من چیز چار
قوت پا، طاقت دل، هوش سر، صبر کنار
بگذرد هم دل برد هم دین چو باشد مصلحت
بنده را در جلوه دادن اینقدر ای کردگار
دست دامان تو گشتن بود دائم کار ما
رفت کار ما ز دست و رفت دست ما ز کار
بارالها پرده دارش باش در هر دو جهان
آنکه ما را کرد رسوای جهان در هر دیار
دست حسرت بر دل امیّد ما بگذاشت دوست
ما ز دست چرخ می نالیم و دست روزگار
زار شد گلزار ما و شد گل ما خار، حیف
خوار و زار گلرخان گشتیم آخر خوار و زار
گر به زیر تیغ جلّادت رقیبان افکنند
ای فدائی دست از دامان یاران بر ندار
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۸ سرو روان
عارض است این یا بود ماه منیر
هاله است این یا که نوری مستدیر
صورت است این یا قمر یا آفتاب
صبح صادق یا که مرآت ضمیر
ابرو است این یا که محراب است یا
سر خط جان و سر برنا و پیر
غنچه است این یا دهانِ پسته یا
نقطهٔ موهوم و شد قسمت پذیر
گیسو است یا تار جان یا طول عمر
یا کمند دلکش عشاق گیر
زلف این جادوست یا این سنبل است
یا که دام صید دل های کثیر
غب غب است این، نقره است این یا بلور
یا که نجم صبح گشته مستنیر
قامت است این یا بود سرو روان
یا بود این نخل عمر دلپذیر
این پری باشد فرشته یا ملک
یا بشر صنع خداوند قدیر
این شب وصل است یا صبح امید
شام نوروز است یا روز غدیر
کوی اَعراف است این یا کوی یار
سنگ است این یا مخمل است این یا حریر
خاک است این اکسیر است این یا توتیا
سرمهٔ چشم است یا مشک و عبیر
صید است این یا نوجوانی گشته زار
یا ز مژگانش فدائی خورده تیر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹۹ حدیث حسن
رویم بگفت چیست بگفتم قمر قمر
لیک آن قمر که در شب رابع عشر عشر
گفتا کشد ز بام فلک سر چرا قمر
گفتم که تا کند به جمالت نظر نظر
گفتا کشید زیر فلک سر چرا دگر
گفتم فکند پیش جمالت سپر سپر
گفت از حدیث حسن منت هست بهره ای
گفتم کتاب حسن تو دارم ز بَر ز بَر
گفت عهد زلف و چشم و رخم چیست؟ گفتمش
تو کوه حسن و آرزوی من کمر کمر
گفتا که نوش هر دو لبم چیست گفتمش
باشد خدا گواه که باشد شکر شکر
گفت از چه رسته نار دو پستانِ نورسم
گفتم که داده سرو خرامان ثمر ثمر
گفت از چه باشدم لب و دندان گران بها
گفتم که لعل این بود و آن گهر گهر
گفتا وصال چیست بگفتم بهشت و حور
گفتا بگو فراق چه؟ گفتم سقر سقر
گفتا که چیست حال دل نازکم بگو
گفتم گمان من که به سختی حجر حجر
مانند آن کسی که به قهرش گزَیده مار
نالم ز هجر روی تو شب تا سحر سحر
ار سنگ خاره اخذ کند بانگ ناله ام
و اندر دل تو هیچ ندارد اثر اثر
پیکان حسن روی تو صیاد تیر زن
از دل گذشت و کرد اثر در جگر جگر
کارم به جان چو کارد که بر استخوان رسید
باری به نعش کشتة خود کن گذر گذر
گفتا فدائی این همه از کیست شکوه ات
گفتم اگر دروغ نگویم هنر هنر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۰ چشمه حیوان
ای گشته گرفتار قدت سرو و صنوبر
خونْ دل شده از رنگ رخت لالة احمر
ای رشحهٔ از نوش لبت چشمه حیوان
ای پرتوی از عکس رخت شعلة آذر
دید این همه دریا دلیت را که ز ماهی
ج دریا به دل از شوق درونت زده خنجر
ناز لب و دندان نکوی تو که از فیض
این معدن شکر شد و آن مخزن گوهر
ای تشنهٔ نوشی ز لبت چشمة زمزم
ای تر لب حرفی ز لبت رشحهٔ کوثر
چون سنبل موی تو و چون نیّر رویت
کی مشک معطر خوش و کی بدر منور
مانند گدائی به درت ای شه خوبان
کی دولت قیصر بود و شاهی سنجر
گفتی بتر از بهر فدائی ز جفا چیست
قربان جفا جوئیت این از همه بهتر
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
201 جنة الماوا
می کند غم بر سرم غوغا هنوز
کار دارد عشق تو با ما هنوز
کرده سودای تو سودائی سرم
باشد این سود اول سودا هنوز
رخوهٔ عضو دلم کن چاره زود
تا نگشته فالج استرخا هنوز
مانده حیف از شبه باد آبله
درد چشمِ کودک معنا هنوز
عالمی در رعشه از سرما و ما
در غش و ضعفیم از گرما هنوز
شرق و غرب از لذّت دنیا و باز
کس ندیده لذّت دنیا هنوز
قصرها زرگون نگون کو تا کند
آن مقرنس گنبد مینا هنوز
خنده زد خُم زود در پاداش او
گریه دارد در گلو مینا هنوز
خورد اگر صد تیر غم حاشا اگر
زین مبارز دل کند پروا هنوز
طفل دانا گشت و گر نادان بزرگ
هست خوی دایهٔ دانا هنوز
حکم حور العین فدائی بر تو کرد
او ندیده جنّت الماوا هنوز
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۲ همدم غم
دارم از هجر رخت غم همه روز
بی توام غم شده همدم همه روز
به سَمَک ره به بری یا به فلک
سهل هر یک به تو هر دم همه روز
هم سخن گشته به موسی همه شب
همدم عیسی مریم همه روز
زهر باروی تو شهدم همه شب
شهد بی روی توام سم همه روز
بی تو هر یک به مثل قند و عسل
تلخ گشته به مزاجم همه روز
آن به کامم شده چون سم همه شب
این به حلقم شده علقم همه روز
کی شود اجنبی از غیر تو کس
تا نگردد به تو محرم همه روز
شد الم بی تو ز یادم همه شب
غم نشد بی تو دمی کم همه روز
بر دل غم زده ام تیر جفا
می زند هجر تو محکم همه روز
بر تنم راست شود مو همه شب
قامت از غم شودم خم همه روز
کی فدائی دهدت راز بروز
تا نگردد ز تو ملهَم همه روز
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۳ ناکام
به التماسْ کسی بر کسی دهد کم چیز
به هر دری تو عبث آبروی خویش مریز
عجب دماغ به بوی گلم بود مشتاق
صبا ز باغ نسیمی رسان عبیرآمیز
به سکه قلب خود اول چو فضّه کن قابل
که کار نقره نیاید ز هر مس و ارزیز
ز بهر عشق و هوس شاهدی بود شیرین
که عشق کوه کن است و هوس بود پرویز
چو من ز خاک عراق آمدم برون ناکام
یکی است گنجه و تفلیس و شیشه و تبریز
که بود از بد و نیک آنکه روزگار آخر
نکرد خنجر عدوان به قصد جانش تیز
مکن عروس عبوس جهان به دل مأیوس
که این سلیطه بدخو است خونِ شوهر ریز
به آسمان نظری کن به دیدهٔ عبرت
که باطن تو دهد نور چشم ظاهر نیز
ز چشم خویش عیان چشمه سار کن زنهار
چه سود ماند اگر خشک منبع کاریز
شها فدائی ناکام خویش را دریاب
که خوار گشته پس از دوری تو یارِ عزیز
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۴ رحل اقامت
گردیده مرا تنگ دگر حوصله امروز
دارم زغم روی تو بی حد گله امروز
ترسم که کند هجر تو ای دوست خرابم
افتاده به معمورهٔ دل زلزله امروز
افواج دل است اینکه رود از پی دلبر
یا می گذرد از ره دل قافله امروز
افکنده ام اندر ره تو رحل اقامت
حاشا گذرم دیگر از این مرحله امروز
خوش دار دل ای دوست که سویت به سر آیم
گر پا کند اندر ره تو آبله امروز
چون سعی صفا ای به صفا قبلهٔ امیّد
دل می کند اندر ره تو هروله امروز
گردیده به پیچ و خم زلفین تو مشغول
دارد دل محنت زده پر مشغله امروز
اسب خِردم بسته به افسار کسان نیست
گردد به چراگاه معانی یله امروز
آن بدعملان را به خدا کی بود اقرار
اتباع اساف این همه و نائله امروز
دیگر نزند مفتی ما طعنه به عشاق
برگشته مگر رأیش از این مسئله امروز
شد قافله سالار و خوش از قافله ماندیم
بی زاد در این منزل بی راحله امروز
گِرد رخ تو گرد و ز غم دیده چو ابرم
یا ابر شد و شمس به بست عاقله امروز
کن عرض سلامم به شبان شرح بگو گفت
گرگ دغلی دیده ام اندر گله امروز
پوشی چه از او زلف، فدائی شده راضی
ای خرمن حسن از تو به یک سنبله امروز
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۵ نار هجر
از فراغ شمع روی شعله سوز
همچو شمع اندر گدازم یا که سوز
شمع دارد روز اگر آسایشی
من نه آسایش به شب دارم نه روز
ای کلام الله ناطق کی کند
کشفی از سّر تو صد کشف الرّموز
وصف دلبر کی تمام آید به حرف
آب دریا کی شود آخر به کوز
آنکه در دشت خیالت کرده صید
کی کند قصد شکار باز و یوز
کی کند یاد گل و گلزار گل
آنکه چید از گونه ات گل دل فروز
از زمستان آنکه او پروا نکرد
کی کند اندیشۀ از بردالعجوز
تازه داغم را مکن ای لاله رخ
کم نگشته داغ تو بر دل هنوز
دل ز نار هجر دارد التهاب
کی خنک گردد به ایّام تموز
کنز دل، نه کنز زر باید تو را
وا شود زین کنزت ابواب کنوز
دل به زال دهر بستن ابلهیست
سر برد حاشا که با کس این عجوز
کی به شوهر سر بَرَد این ناشزه
کار او دایم فجور است و نشوز
هر که در اعجاز چون من شک کند
یا به شب می میرد آخر یا به روز
کم کن این عُجب و ریا، ترسم کند
ای فدائی باطنت روزی بُروز
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۶ بیدل
ای طبیب از علت جانم مپرس
ای حبیب از رنج هجرانم مپرس
مُردم از غم، دشمن جانی مگر
بیش از این احوال جانانم مپرس
می کشد این درد فاش آخر مرا
از طبیب آهسته درمانم مپرس
میشوم از یاد گل چون لاله داغ
از تمنّای گلستانم مپرس
حکمت من باشد از ایمانیان
ای حکیم از اهل یونانم مپرس
از یقین تو کثیر الشک شدم
ای فقیه از سهو و نسیانم مپرس
یاد مثل آن لبم سازد هلاک
دیگر از لعل بدخشانم مپرس
خط سبز دوست دارد سرخوشم
از شمیم شاخ ریحانم مپرس
عمر جاوید آن لب از نوشیم داد
بعد از این از آب حیوانم مپرس
از سکوتم داده درس استاد عشق
صحبت مَدْرَس نشینانم مپرس
گر ز ملک وصل می پرسی بگو
ور نه از ملک سلیمانم مپرس
چاه حسن آورده بالا آب ناز
معنی چاه زنخدانم مپرس
طوطی طبعم شکر جست از لبش
طعم شهد شکرستانم مپرس
دین و دل رفت از کفم این هم، هم آن
دیگر از این، دیگر از آنم مپرس
بیدلم بیدل سخن از دل مگو
کافرم کافر ز ایمانم مپرس
در دلم ای بس فدائی آرزوست
از تغافل های یارانم مپرس
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۷ دامان دوست
گر محرک شد مرا گویم سخن بر یک نفس
گر محرک می نشد ساکت نشینم چون جرس
در قفس آهنگ الحان مرغ محزون کی کند
تا نیاید از برون بادی که جنباند قفس
با تکاپو کی کشد دام تمنّا عنکبوت
بر گذر گاهی که ناید از وی آواز مگس
کو فرس تازی که رانم رخش در جولان گهش
تا کنم ظاهر هنر از فارِس و هم از فرس
دل که از جا شد برد آرام از جسم خلال
سیل چون از کوه کند آواره سازد خار و خس
گر کنم فکرت ز دل جویم رخت چون مه در آب
نیست ما را جز به دامان خیالت دسترس
هرکسی را جز به کوی آرزویت خانه راست
خانه ویران گشتۀ کویت همین مائیم و بس
کار هر دل نیست آوردن به کف دامان دوست
گر چه هست این آرزو اندر دل بسیار کس
رحمی ای نادیده رخ شرط ترحّم نیست این
بر فدائی دیدن روی ترا دارد هوس
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۸ نامه دوست
نامهٔ دوست به صلْوات و ثنائی بنویس
بشو این نامه و با آب طلائی بنویس
گر نویسی صفت هر سر مو زلفش را
با هزاران چم و خم دام بلائی بنویس
سوی دلبر که بود شرح و شعف پا تا سر
عرضۀ غمزدۀ بی سر و پائی بنویس
کهنه شد نامه و عهدش به دلم طول کشید
تازه کن عهد و ز نو عهد ولائی بنویس
بنویس عرض سلام اندک دیگر بسیار
بعد از آن شکوهٔ ایام جدائی بنویس
علم رسمی چه کنی رسم سلوکی از عشق
سر کن و نسخهٔ آئین وفائی بنویس
ناز دست قلمت، سهل مگیر این نامه
نامهٔ نامی با صدق و صفائی بنویس
لاف دانش چقدر نسخهٔ از کم یا بیش
گر تو هم داخل جمع فضلائی بنویس
از نویسندگی مدت عمرت چه اباست
مدتی مدحتی از آل عبائی بنویس
ای که در دفتر حسن تو بود نسخه وصل
بهر هجران دل خسته دوائی بنویس
من ندانم به کجا نامه نویسم سویت
ای فدای همه جایت به کجائی بنویس
خلف وعد ار کنِیَم بی تو شوم دشمن کام
مژدة وصل خود ای دوست به آنی بنویس
هست هر کلک تو و هم نفست هر دو شفا
یا به لب آر دعا یا که دعائی بنویس
هر چه تعویذ مرا گر چه نویسی دشنام
هر چه خواهی به فدایت به فدائی بنویس
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰۹ قبله هفتم
هست عالم حجلهٔ تخت عروس
نیک بنگر نیک در این قوس موس
ز انجم و اختر چراغان کرد چرخ
هر شب اندر این رواق آبنوس
بال و پرها کنده گردد هر دو سو
گر کند جنگی خروسی با خروس
بهر داغ جبهه و جنب اینقدر
می کنی جمع از چه ای نادان فلوس
سازد این زالت ذلیل و اشک ریز
گر چه رستم باشی و گر اشکبوس
کن تجسس کو بکو کی دهر کو
کوس کیکاوس و کیکاوس و کوس
لاف الفت با چنین زن بر مزن
کین عروس دهر عبوس باشد عنوس
سرور دین خاصف نعل آنکه اوست
لابس لیف، آکل کعک سبوس
رو ز دل پوشید و ترک روم کرد
این نه کیش روم و نه آئین روس
سر نهم بر پاش و جان سازم فداش
گر رَسَم بر پای بوسش پای بوس
در حرم جویم غری و نینوا
کاظمین و سامراء و آنگاه طوس
زین فدائی قبلهٔ هفتم بود
مشهد شاه رضا شمس الشموس
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
210 ریاض عشق
کف زدن کم بلکه باید کوفت کوس
رقص کن داماد و خنیاگر عروس
در ریاض عشق هر برگی گل است
کرده کار سوسن اینجا برگ سوس
از تو حاشا گر جدایم یک نفس
گر روم تا هند و سند و روم و روس
مشکل آمد چارهٔ بیمار عشق
کس نه تاب خواب نه حال جلوس
کرد بر یک نفسْ کی دوران بقا
زین همه کثرت که آمد در نفوس
منصب اسکندری نبود ولا
زاد ذوالقرنین و زاد فیلقوس
هر مریضی را فلوسی در خور است
می دهند از کیسه مفلس را فلوس
از شبت روزم به تاری کم مدان
کم ز آبی نیست رنگ آبنوس
کرد دیدارت به چشم عاشقان
کار صد ماءالعسل با سندروس
برده دینم یار رخسار آتشین
این نه کیش هندو است و نه مجوس
گفت طوطی وش فدائی نکته ها
نا شنیده هیچ کس بانگ خروس
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
211 اکسیر وجود
هر کس به تو شد شبی هم آغوش
تا صبح قیامت است مدهوش
رغبت نکند به نقل یا قند
هر کس شکر از لبت کند نوش
جان چیست بهای بوسهٔ تو
قربان سرت به مفت مفروش
تنها نگهش نه هوش ما برد
برد از همه هوش، چشم آهوش
اشکم درِ دل نهاده نگذاشت
زد جوش و فکند دیگ و سرپوش
صورتگر نقش بند امکان
نقشی چو رخش نکرد منقوش
کی مانی و نقش رستم زال
این هر دو کشند کمانِ ابروش
دل بی هش و یار خوش به بالین
آمد چو به هوش و رفت از هوش
در پیش غم تو آهنین کوه
باشد به مثابه عهن منفوش
کن مشهد دل شبی زیارت
زوّار نه حاجت و نه چاووش
ای خوش سر و بر! تبارک الله
از این سر و رو و زین بر و دوش
ای صاحب کیمیای دل رحم
اکسیر وجود خویش مفروش
گوید چو ز جور تو فدائی
چون تو سخنش نمی کنی گوش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
212 جام عشق
غوره شد انگور چون آید به جوش
باغبان خواهد شدن حلوا فروش
گر نباشد جای گربه در سرای
تنگ سازد کار در گنجینه موش
سود تو می خواهم از سودا به خویش
بی بهایم خر، بها گیر و قروش
کن دلم از نیش غم ریش ای صنم
زانکه در نیش تو ما داریم نوش
از چه من حرف از چمن پنهان زنید
می شود بی خود دلم از گفت وگوش
قصهٔ بیهوشیم از سر مگیر
برده از سر جام شوقت عقل و هوش
دست و گردن کی شود ساقی به دل
جای می گر جان کند در دل گلوش
رفت مرغ و شادیم از دل پرید
چون کسی کو را پرد از دست قوش
زخم دل چون بخیه سازم بی تو من
ای رفوگر چاک دل خود کن رفوش
سوز عکسش چون به دل زد چون بلور
گر شود خورشید تابان روبروش
نکتهٔ خواهد فدائی از لبت
عمر ها باشد که دارد بر تو گوش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
213 تیغ زبان
جهان چون عروسی است داماد کش
و یا پیره زالی است فرهاد کش
رعایت کند کی حق مادری
شد آن مادر ای دل که اولادکش
چه حاصل ز تعلیم استاد اهل
به شاگرد نا اهل استادکش
چه حاصل که شد خانهٔ دل چو کوه
از آن سنگ خارای فولاد کش
به تیرم زد آهووشی شوخ چشم
به نازم از آن صید صیاد کش
ز بدخو بُری گرچه باشد پری
چه حاصل بری شد چو همزاد کش
کشد قرب و بعد توأم بی دریغ
بود هجر و وصل تو بیداد کش
کند کنج هجرت مرا غصه مرگ
کند گنج وصلت مرا شاد کش
فدائی ز تیغ زبان الحذر
که این تیغ، تیغی است جلاد کش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
214 سینه ریش
چه خواهد کرد با من چرخ از این بیش
که سازد جامه ام چون جامه خویش
بود تشویش درویشی به شاهی
چو درویشی پدید آید چه تشویش
به صحت نیش و در سقم است نشتر
غرض یا نیشتر بایست یا نیش
توان درویش سلطان خواند و شه لیک
چو نیکو بنگری شاه است درویش
بود زنبور این بی عاقبت عشق
که هر شیرین زبانی خورده زو نیش
کند گر پنبهٔ داغ از دل زار
زند گاهی نمک بر سینهٔ ریش
به کیش عاشقان ملت حرام است
نباشد عاشقان را ملّت و کیش
نفهمیدن مرادِ غیر سهل است
نمی فهمد فدائی گفتهٔ خویش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
215 پیوند الفت
دلی دارم چو زلفینت مشوش
بسان عارضینت پر ز آتش
به یاد عارضت دارد گهی سوز
گهی باشد به زلفت در کشاکش
گذشته کار دل بی نور چاره
که هر دم بی تو در ضعف است و در غش
بُرد پیوند الفت کی دل آسان
از آن روی خوش و آن موی دلکش
به هر دون پند دانش کی دهد سود
بز اخفش شود حاشا که اخفش
به نازم عزّ شأنه آسمان صنع
تعالی الله زهی سقف منقش
زهی خلاق رحمان جهان جود
که بحر از رشحهٔ جودش بود رش
چه جوئی کیمیا در تو است اکسیر
طلای بیغشی والله بیغش
نپندارم که سوزد با همه جرم
کریم عادلم ای دل بر آتش
روا باشد به عدلش بخشش و جود
روا نبود نه بخشایش به جودش
نماید چاره دردم را فدائی
مگر زین جرم فاحش، جور افحش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
216 حال زار
حال دلش بپرس ز رخسار و دیده اش
وز اشک های جاری و رنگ پریده اش
عشق ار چه در دل است ولی زهر قاتل است
باشد اثر به جملهٔ اعضا و دیده اش
صد بار غم اگر که کشم باز کم که من
یک بار بینم ابرو و قدّ کشیده اش
دارد همین امید دل داغدار من
کارد مگر به کف دل از ما رمیده اش
با محرمان ترا به میان هفت حاجت است
قربان محرمی که ترا دیده دیده اش
نامت نمی برم که نیم ایمن از قلم
ترسم دهد بروز، زبان بریده اش
خاری که در ره تو بپایم رود گُل است
بوسم هزار بار گذارم به دیده اش
بنگر به حال زار فدائی و چشم تر
رحمی به اشک های ز مژگان چکیده اش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
217 ولی الله
نمایم کفش کن چشم از برایش
حریم دل کنم صحن و سرایش
اگر گاهی کند بر دل گذاری
اگر وقتی رسد بر دیده پایش
شوم تا صبح حشر از گریه خاموش
شبی آید به گوشم گر صدایش
برایش جان کنم قربان رضایم
اگر دانم در آن باشد رضایش
ببُر ای دل تولای وفا را
از این دوران و اهل بی وفایش
ولیکن والیی را جو ولائی
که خواند از خود ولی الله خدایش
شود جاوید و نومید از دو عالم
به هر دل هست امید ولایش
گدائی کن به کوی شهریاری
که شاهانند محتاج و گدایش
بزن گامی سوی دارالسلامی
که باشد صّفه دل از صفایش
خدایا ده بلاکیشان غم را
بلایش را و کن دور از بلایش
جوانی را چنین بایست کردن
که نبود جای مرگی از قفایش
مکن دل رنجه هرگز از فقیری
که دل در فقر می باشد غنایش
به هر جا باشد آن یار خودآرا
به حفظ خود نگهدارد خدایش
اگر پرسد چه کردی با فدائی
بگو اسمعیل را کردم فدایش
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
218 رقص
می کند از زلف تو هر تار رقص
می کند حسن تو بر رخسار رقص
دل کند رقص ار به شوقت کی عجب
می کند بر تو در و دیوار رقص
با وقار از شهر بگذر همچو شیر
کار میمون است در بازار رقص
وجد باید دشت و از آن می کند
کبک از رفتار در کهسار رقص
دیده چون شبه رخت در دایره
زان کند در دایره پرگار رقص
خوش بنای طرح الفت کش کنند
بانی و مزدور و هم معمار رقص
خواند در قصه همه بر روی گل
کی کند بلبل به شوق خار رقص
مرغ بسمل بین که وقت مرگ خویش
می کند بال و پر خونبار رقص
در نظر صد گلشن آرد تا کند
عندلیبی بر سر دیوار رقص
مسلم اَر گردانْد تسبیح ریا
کافری دان کرده با زّنار رقص
ریختند اشک عالمان از بهر زر
گر فدائی کرد با دستار رقص
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
219 خلاص
گشته امشب یا دلم از محنت هجران خلاص
یا که گشته یوسف مصر امشب از زندان خلاص
سازش گردون به بند افتاده در زندان مصر
از چَهِ کنعان اَگر گردد مَهِ کنعان خلاص
دوخت با تیر نگاهش بر هم آن صیاد چشم
گر دلِ مجروح شد زان ناوک مژگان خلاص
کی شود از حسرت آن زلفِ خطِّ مشک فام
سنبل مشکین خلاص و شاخهٔ ریحان خلاص
خندهٔ تا لؤلؤ و مرجان شود غلطان بهم
این دل لبریز غم کن زان لب خندان خلاص
تا دهد هر دل ز خون لؤلؤ مکنون نجات
تا کند مرجان ز غم این شاخة مرجان خلاص
چاره ای کو، چاره ام زان آتشین رخساره ام
کی سمندر را کند کس ز آتش سوزان خلاص
رفته ناکام و بود آینده زان ناکام تر
نیست کس از حادثات عالم امکان خلاص
هر دم از پیمانهٔ غم دورهٔ آخر کند
نیست کام کس ز جام ساقی دوران خلاص
دل اگر شیر است گردد معدن قیر از گنه
کم ز تیغ قیر گردد پنجه شیران خلاص
گر رود بر فوق کوه و گر بود فرزند نوح
نیست بی ایمانی نجات و نیست از طوفان خلاص
شد فدائی بر سر ما ننگ آبادی مگر
کی شود یا رب شوم چون جغد ازین ویران خلاص
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲۰ نقص چمن
ای ترک رخ تو بر چمن نقص
دوری ز رخت به یاسمن نقص
دیبا به تنت چه جلوه دارد
بر پیکر لاله پیرهن نقص
جان باز تو کرد ترک هر چیز
باشد به شهید تو کفن نقص
پیچم به هم اطلس دل از شرم
کین ثوب به یار سیمتن نقص
دست عسلی به کام بردن
بی نیش مکن سوی دهن نقص
نبود به زمانه نوش بی نیش
کی شد به گزانگبین گَوَن نقص
فرهاد تو دهر و بیستون عشق
کی کوه کنی به کوه کن نقص
پیش رخ ماه و چشم مستت
بر نرگس باغ و نسترن نقص
قربان رخ تو یار جانی
جان بی تو بود مرا به تن نقص
ای نام تو شهد کام هر جان
جز نام خوش تو بر دهن نقص
ای گلرخ گونه آبگون کی
در آب ز یار گل فکن نقص
باشد ز نشانِ دل شدن رد
بر تیر نگاه تیر زن نقص
بر ناف تو حسن ناف بُر کی
در نافهٔ آهوی ختن نقص
عار است دیار بی تو ای یار
باشد به غریب تو وطن نقص
فخر ار سگ یار خواندش اغیار
نبود به فدائی این سخن نقص
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
221 گلشن فیض
ای به سویت نگران گلشن فیض
پر ز گلچین رخت دامن فیض
از ازل دوخته خیاط قضا
بر قد حسن تو پیراهن فیض
طالب فیضم و رویت طلبم
حسن تو فیض و رخت معدن فیض
دل نه ساکن شود از خار غمی
نه گلی سر زند از مسکن فیض
چوب گل خار چو گردد گردد
قابل سوختن گلخن فیض
نیست از زخم زبانش پروای
دل که شد ریش سر سوزن فیض
پا گذاری ز چه در مهلک عشق
تو که ترسیدهٔ از مأمن فیض
از میان گوی سعادت زد و برد
راکب آن گشت که بر توسن فیض
ساز تحقیق فدائی در گوش
کامده گوهری از مخزن فیض
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲۲ غرض
شد سیاهم بی تو ایام الغرض
گشت هر روزم ز غم شام الغرض
در دلم بسیار از گل آرزوست
رفتم از گلزار ناکام الغرض
طفل دل بر هر دری الفت مده
طفل هر جائی است بدنام الغرض
نیست رنجش در مقام دوستی
گر بگوید دوست دشنام الغرض
دور از آن لب گر چَشَم شهد عسل
باشدم چون زهر در کام الغرض
کیست کز سودای یوسف طلعتان
نیست اندر گردنش دام الغرض
عقد الفت تا به تو پیوست دل
شد بریده از من آرام الغرض
برد لطفت همچو تن زور؟ خطا
غم کزو دل داشت رام او الغرض
اندرین درگاه اعجاز آفرین
عاجزند ادراک و افهام الغرض
هر چه شد معلوم عالم شد همه
ماسوی برتر ز اوهام الغرض
من نمی دانم که محبوبی چرا
گشته حبّت بر دل الهام الغرض
جان فدای نامت ای آرام جان
این مرا با تواست پیغام الغرض
کی فدایت بُد فدائی نیکنام
داد او را نام تو نام الغرض
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲۳ الفت دوست
ای حبّ تو گل به گلُسِتان فرض
عشق رخ تو به گلرخان فرض
هر جَور بود حرام و باشد
جور تو به جانِ ناتوان فرض
جان چیست مکیدن لب تو
ای قند لب تو بر دهان فرض
بنما رخ و خار کن گلِ باغ
دیدار تو گل به باغبان فرض
چون بنده به درگهت شهان را
بوسیدن خاک آستان فرض
مگذر ز جهاد نفس کافر
نحر است به اهل نهروان فرض
نطقم همه شرحی از لب توست
ای شرح لب تو در بیان فرض
جورش چکنم که کرده بر خود
مهتاب اذیّت کتان فرض
ذکر خوش تو چو وحی مُنزَل
بر اهل زمین ز آسمان فرض
هستی چو نماز را تو تأویل
زان ذکر تو نیست در اذان فرض
باشد همه شرح الفت دوست
تکلیف که شد به انس و جان فرض
ای یار فدای تو فدائی
قربان شدنت مرا به جان فرض
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲۴ دلبر
طیر نگهش باز به دل گشته مسلّط
پرّنده چو شهباز که در صیدگه بّطّ
هجرش چو مقنّی چَهِ غم بسکه به دل کند
هر دیده ز روداب درونم شده چون شطّ
زین مدرس و این درسِ ریا کس چه کند کسب
جز لا و نَعَم گفتن و جز اظهر و احوط
از خلطۀ رندان خرابات چه حاصل
جز صحبت سنتور و حدیث نی و بربط
غافل مشو از خویش که غافل شود عاقل
یک نقطه چُو شد پیش و پس از حرف منقّط
قدّ و رخت این هر دو بود شعبده یا سحر
کی همچو رخت دیدم و کی همچو قدت قطّ
چون شعلۀ جوالّه و چون قطرة نازل
کان دایره در دیده نمایان شود این خط
از هر که شدی مسقط رأس از چه زمینی
دل وقت تولد شدی از رأس تو مسقط
ناز سر تو دلبر و وحی تو که دل بر
تنزیل کریم تو بود منزل و مهبط
بگذر به فدائی گذرد تا سرش از اوج
پر از غم تو مرتبۀ او شده منحط
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲۵ شوق
گر بیاید من بمیرم از نشاط
لیک هذا دونه خرط القطاط
ما تهی دستیم و عالی همتیّم
لیس فی رتبتنا مِن الخطاط
بر نیاید آرزوئی از تو لیک
یَلِجُ الجمَلَ فی سَمِّ اِلخیاط
ضبط خود از گریه دور از عاشقی است
لَیس اَمرُ الصَّعبِ فیه الانضباط
پیروی کن راه و رسم گلرخان
بس تو را زین قول حق، هذا صراط
دست خود از خوان هر خون شسته دار
گر چه فی الاکل ادسم هذَه السماط
هیچ کار از قایمی عیبی نکرد
اِعمَلوا فی کلِّ اَمرٍ احتیاط
با فدائی پند ما بیهوده بود
عاشقی را با صبوری لا ارتباط
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ خطا
جان ندادم مژدۀ جانان غلط کردم غلط
کردم از جانان دریغ از جان غلط کردم غلط
دل به چشمش در کمین کش زد مژه صد تیر کین
بودم ای دل غافل از مژگان غلط کردم غلط
تا که دادم دل ز کف شد خانۀ صبرم خراب
کردم این معموره را ویران، غلط کردم غلط
تیره روزی های این بخت سیاه خویش را
دیدم از چشم سیه چشمان غلط کردم غلط
کرد چشمِ گریه آلود عاقبت رسوا مرا
دیده کردم از غمت گریان غلط کردم غلط
من ندانستم که باشد محرم راز تو دل
کردم از دل راز تو پنهان غلط کردم غلط
سوی حق کردم جزع دور از تو از جور رقیب
دیدۀ گریان، دلِ بریان غلط کردم غلط
تو به من کردی جفا خندان، نکو کردی نکو
من ز غم از تو شدم نالان غلط کردم غلط
نیست شرط محرّمیت اینکه کردم آشکار
راز مستان را به هشیاران غلط کردم غلط
همتت گفتم اگر هامون خطا گفتم خطا
رفعتت خواندم اگر کیوان غلط کردم غلط
بار دانش را به شهر دانش آوردم چه سود
زیره بردم جانب کرمان غلط کردم غلط
دوش کردم با فدائی در مقام درد دل
شکوه اش از محنت هجران غلط کردم غلط
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ نایب پیغمبر
درعی نکو کو تا کند پیکان مژگان تو حفظ
سازد خدا از چشم بد چشمان غزالان تو حفظ
مویت بر او آویخته سنبل به گل آمیخته
یارب شود از چشم بد این سنبلستان تو حفظ
ای سرخ رویت گلستان سنبل شقایق ارغوان
حق سازد از باد خزان یا رب گلستان تو حفظ
قربانت ای عالیجناب کسب غنم را با کلاب
بهر خراج آری علاج باشد چو درمان تو حفظ
بو هاشم آید ره برآن هفتاد و سه گوید زبان
چون دعوتت ریگ دهان باشد به غلمان تو حفظ
بر وی دهی ریگ ار کفی گردد طلای اشرفی
اکسیر و ز اکسیر اشرفی اکسیر ز احسان تو حفظ
نه حنفی نه شافعی نه مالکی نه حنبلی
نبود ز کفران یا علی جز آنکه بر جان تو حفظ
کی از بهشت جاودان در آن جهان یابد نشان
ناکرده کس در این جهان اوصافی از شأن تو حفظ
پیر خرد بر درگهت دفتر نویسی تازه خط
هم از خطا هم از غلط طفل دبستان تو حفظ
تو نایب پیغمبری هفت آسمان را سروری
داروغۀ هفت دفتری از حفظ قرآن تو حفظ
جنّ و فرشته هم ملک هم در زمین هم در فلک
کردند از بر یک به یک توقیع فرمان تو حفظ
ای مهروجه و مه جبین وصف تو انزع البطین
از سجده بر بت کرده حق روی درخشان تو حفظ
آید به شأنت لافتی خوابی به جای مصطفی
جنگش دهد فتح تو فتح جانش کند جان تو حفظ
بله و فدائی ابله است صد گر فقیه و افقه است
باید کند گر آگه است مدح مدیحان تو حفظ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ واعظ
جوید دُرِ گوش آنکه ز گفتار تو واعظ
سازد غنیش لعل گهر بار تو واعظ
کرده به حقیقت به خداوند تو انکار
هرکس ز جهالت کند انکار تو واعظ
دادی خبری را ز خدائی خبری را
یا رب که خدا باد نگهدار تو واعظ
چون دل که شدی روشنم از نور کلامت
روشن شودم چشم ز دیدار تو واعظ
پندی که بیک عمر نشاید ز کتب خواند
خواندیم به یک لحظه ز رخسار تو واعظ
اندام ضعیف، اشک روان، زردی رخسار
وعظ است و نصیحت همه آثار تو واعظ
باشی تو مسیحای زمان کیست که باشد
به از تو شفا بخش به بیمار تو واعظ
جا کن به دل و پند فدائی مده از دست
جز منزل دل نیست سزاوار تو واعظ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ خطر
ای خوش لب و دندان، لب و دندان تو محفوظ
از رنج کدورت لب خندان تو محفوظ
خوشحالی دل بسته به زلفین تو ای دوست
از گَردِ اَلَم زلف پریشان تو محفوظ
ما از غم هجرت همه بیزار ز جانیم
ای جان جهان، باد ز غم جان تو محفوظ
ای خار گلستان عذارت گل گلزار
از باد خزان باد، گلستان تو محفوظ
ای بر دلم از ترکش مژگان تو صد تیر
باد از اَلَم ناوک مژگان تو محفوظ
در مصحف تعریف تو کی حاجت تجوید
باشد ز خطا طفل دبستان تو محفوظ
ای قامت موزون تو سرو چمن حُسن
از دیدهٔ بَد قّد خرامان تو محفوظ
پیکان نگاه تو دَرَد دِرع چُو داود
ماند زِرِهی کو که ز پیکان تو محفوظ
مگذار شوم بی تو به غم، دست گریبان
از دست غم ای دوست گریبان تو محفوظ
بی شبهه که باشد به جهان یوسف صدیّق
هر کس بود از چاه زنخدان تو محفوظ
در اطعمۀ حسن توام بیم هلاک است
حاشا بود از خوان تو مهمان تو محفوظ
گر قاضی و گر واعظ و گر پیش نمازی
مشکل که فدائی بود ایمان تو محفوظ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ شمع
ای گرفتار به رخسار تو شمع
آرزومند به دیدار تو شمع
دود مشعل مو و رو مشعل حسن
کی کند جلوه به بازار تو شمع
بوی آن گل که بود خار نگاه
در بر گونهٔ گلنار تو شمع
باشد از جان دل سوزان شب و روز
همچو پروانه خریدار تو شمع
بخود از شرم تو پیچد شب و روز
دیده تا روی شرربار تو شمع
گشته کارش همه شب سوز و گداز
بس که گردیده گرفتار تو شمع
کردم از تار تو روشن شب تار
من به قربان همه تار تو شمع
دوست را شعلة جواّله چه روست
ناقصی نیست به پرگار تو شمع
چیست شب ها همه این سوز و گداز
بشوم کشته همه شبکار تو شمع
کردی از بس که به پروانه جفا
آتش افتاد به هر تار تو شمع
نعش پروانه زدی پا که وزد
بوی کافور ز شلوار تو شمع
کرد از دود به سر شال سیاه
تا شد ای یار عزادار تو شمع
شب هجران کشدت، ظلمت غم
گر فدائی نبود یار تو شمع
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 التجا
تا صبح محشر است سعادت به دل ضجیع
اِن بَتُّ لَیلَۀً و تَکوُنَ لِیَ المنیع
خالی سرای دل ز برایت نموده جان
جئنی و ضع رحالَک فی داری الوسیع
سه طوس و کربلا و نجف چون سه سامره
من کوفه اثنتین و اَربَع من البقیع
ای دو شهید خنجر و یک غایب از نظر
یا تسع سادَۀٍ قُتِلوا بالسّم النقیع
سخت است بی ولای شما کار عالمی
فی ساعۀِ الصُعوبَتِ اَنتُم لَنَا شفیع
نبود امیدواری ما غیر تو به کس
یا من بِک الشراّفه شریفٌ بلا وضیع
آگه ز حال مایی و از خلق و رزق ما
یا خالِقَ البصیرُ و یا رازِقَ السمیع
آنی تو کز عدم به وجود آوری دو کون
من فَضلِک العَمیم وَ من صنعک البدیع
بر درگه تو سوده فدائی رخ نیاز
لا تمنَع عَبدَ بابک من فضلک المنیع
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲ طاحونه دل
مویت چُو شب، روز افکنده برقع
روی تو چون شمع شبها مشعشع
تو شمس و تو شمع و ز نور تو دل
وز آن مشمس شامان مشمع
هجرت چو جوخاب آرد ز دل آب
چشمم چُو دلو و دل چاه منبع
گردانم ار چشم آید چو روداب
قید است و چشم دل بی تو مصنع
عشق مجازی مَستیّ و بازی
خوردن شراب و آنهم سقرقع
ای شعر دل را انجام و آغاز
هم بر تو مقطع هم از تو مطلع
در صدر و قدرت هم شرح و هم رفع
صدر تو اشرح قدر تو ارفع
طاحونۀ دل گرد تو گردد
از گریه اش آب وز ناله جعجع
جز سوی کویت ما را نه راهی
سوی تو مرجع کوی تو مربع
میل تو یار است با دل چو یوسف
ارسله معنا یلعب و یرتع
گردون تو شه را آرد شب و روز
تخت مکلّل تاج مرصّع
یادش به دل کرد سیلان فدائی
خرم شد از آب این خشک مزرع
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ تبعیض
یاران مَکنیدم ز قد سروْقَدان منع
از جسم نکویان که کند قمری جان منع؟
شاید که شود شامل ما عطف نگهشان
ما را مکنید از در صاحب نظران منع
گر بیّنه در شرع نبی مدعیان راست
کردند فدک پس ز چه بر خیر زنان منع؟
گر بیت نبوّت به خلافت نشود جمع
پس کرد عمر از چه به شورا نه از آن منع؟
گر مال نبی راست نه میراث، شد عباس
پس ز استر و عمامّه و میراث چسان منع
در سّب علی باشد اگر مجتهدی عذر
پس لعن عمر شد ز چه بر رافضیان منع؟
در متعه سزد کی به عمر رد به پیمبر
پس رد علی را به عمر از چه توان منع؟
هر دل که شهی یافت در اقلیم گدائی
کی می کندش شاهیِ شاهانِ کیان منع
ای اهل تنعّم که دهد حق به شما بیش
سایل به کفی را مکنید از لب نان منع
بر کهنه گدا رسم نُوی نیست گدائی
تا کهنه خریدن بود از گیوه کشان منع
بفروش فدائی که بود خیر خریدار
باشد نه به بازار کسادم ز زیان منع
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
بیقرار
زان روی چو خور بگیر برقع
تا نو کنم از رخ تو مطلع
ای تاج ولای تو مکلّل
وی طرّهٔ تاج تو مرصّع
دلدار من از میان خوبان
رمزی است که اصفر است و اصلع
تا آنکه کند ز روی زرفام
روز و شب دوستان مشعشع
زان عارض ماهتاب سایه
زان تارک آفتاب مطلع
دل یاد مرا نداد ز اعداد
جز چار ثلاث و جز سه اربع
کن ضرب سه و چهار در هم
نه آن سه نه آن چهار مرجع
کن حاصل ضرب ضبط در شرع
می دان که سه اربع است مربع
از علم بطین و انزع از کفر
قربان چو تو بطین انزع
بی برگ و بریم بی تو ای دوست
چون راه صلنقع و یلنقع
شد هر مژه ام فواره بی تو
هر دیده چه حوض و دل چو منبع
در راه وفا بنا فدائی
کردیم ز آب دیده مصنع
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ دریغ
نامده وعدهٔ دیدار دریغ
منتظر دیدهٔ خونبار دریغ
تا کی از دوری تو زار و نزار
کشم این محنت و آزار دریغ
که سر و همسری خورشیدم
بر سرم سایهٔ دیوار دریغ
که ز غم چاک دلم بخیه زند
کند این نخ که به سوفار دریغ
فصل گل رفت و نچیدیم گلی
از فراق گل گلزار دریغ
ما ندیدیم به جز مستی چند
ای دل از مردم هشیار دریغ
جمله چون بخت هنرمند به خواب
نیست بیدار در این دار دریغ
ریخت روهای همه دُر خوش آب
آبروی همه یکبار دریغ
چون نبود الفت بیچاره تو را
رفتم از کوی تو ناچار دریغ
حسرتی در دل ما نیست که نیست
ای دل از حسرت بسیار دریغ
کو مرا مهره کشی ماهر تا
کاغذ دل دهم آهار دریغ
بی تو جان را چه کنم کامده از
دست جان بی تو به زنهار دریغ
چرخ گردون مه کنعان پی بیع
برد از مصر به بازار دریغ
خوش فدائی تو و در چشم خسان
پی گل روی تو شد خار دریغ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ باغ
ای جمال تو گل و گلشن باغ
پر گل از روی گلت دامن باغ
باغ جایت بود ای خرمن گل
غیر گل نیست روا بر من و باغ
تا ابد داغ شود لاله ز غم
بیند ار روی تو از روزن باغ
سوسن روی تو یک سو چو شکفت
زیر پا شد همه سو سوسن باغ
باغبان را غم تاراج کجاست
نبرد غیر گلی رهزن باغ
گل فشان کن ز معانی در دشت
دشت خاطر همه کن معدن باغ
رو تصانیف فدائی بنگر
ای که داری هوس دیدنِ باغ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ ساقی کوثر
بی دریغ از درم دریغ دریغ
برد دل دلبرم دریغ دریغ
شعلهٔ روی آتش افروزش
سوخت پا تا سرم دریغ دریغ
داد بر گردباد هجر آخر
مشت خاکسترم دریغ دریغ
کرد هجرانش ای خداداران
کافرم کافرم دریغ دریغ
زده صد جا خدنگ مژگانش
ضربت خنجرم دریغ دریغ
حُبّش آید برون، برون آید
پیکر از پیکرم دریغ دریغ
جان دهم گر شبی برون آرد
سر چو مه از دَرَم دریغ دریغ
کرده ویران بنای طاقت را
سیل چشم ترم دریغ دریغ
داد از زخم ناوک صیّاد
خون چکد از پرم دریغ دریغ
مژده ایدل که باز آمده باز
کی شود باورم دریغ دریغ
برد آب حیات بر ظلمات
همچو اسکندرم دریغ دریغ
کی کند رفع احتیاج ز اول
دولت قیصرم دریغ دریغ
کی کند لایق گدائی دوست
شاهی سنجرم دریغ دریغ
تشنه ام تشنه کو فدائی کو
ساقی کوثرم دریغ دریغ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ عزادار
ای غریب بی مددکارم دریغ
ای به میدان مانده بی یارم دریغ
تیره شد عالم بچشمم بی رخت
ای ضیاء دیدۀ تارم دریغ
می روی گر بر چمن، آهسته رو
یک زمان ای سرو گلزارم دریغ
می رود از دیده ام آرام جان
یا رود جان از تن زارم دریغ
رحمی ای دوشیزگان مصرِ غم
می رود یوسف ز بازارم دریغ
تا ز پیشم رفتی ای جانِ جهان
هجرت از جان کرده بیزارم دریغ
بر قفا بنگر که دل آزرده است
دیدن رویت دگر بارم دریغ
ترسم ای فصل بهارِ باغِ دل
بر رخت سازد خزان خارم دریغ
چون به این حالت کنم سویت نظر
ای ضیاء چشم خون بارم دریغ
رفتی و روزم چو شب کردی سیاه
ای انیس هر شب تارم دریغ
غمگسارم در غمت اشک است و آه
ای به غمها جمله غمخوارم دریغ
گر فدائی چاکر مائی بزن
دست بر سر شو عزادارم دریغ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ بزم ویران
ای طبیب از درد هجرانم دریغ
ای حبیب از هجر یارانم دریغ
رفتی و از آرزویت تا شهاب
رفت آه آتش افشانم دریغ
چشم پوشیدی ز من رفتی و ماند
بی تو بر در چشم گریانم دریغ
از برم رفتی تو و آمد به لب
چون تو رفتی بی رخت جانم دریغ
چون ندادم جان بهای وصل یار
من در این سودا پشیمانم دریغ
بی تو چون یوسف به کنعان یا به مصر
یا به چاهم یا به زندانم دریغ
کرده ام خود را فراموش از غمش
ای فقیه از سهو و نسیانم دریغ
الغرض با خاک یکسانم سایه وار
کرده آن خورشید تابانم دریغ
چون پَر گل می رود هوشم به باد
آید ار یاد گلستانم دریغ
دل بر کافردلم دل برد و دین
شد ز کف هم دین و ایمانم دریغ
بی دریغ آن خانه ویران ساز دل
خانهٔ دل کرد ویرانم دریغ
هم زبانی کو دهم تا شرح عشق
از رفیقان دبستانم دریغ
یاد آن چشم اشکبارم دارد آه
ذکر آن لب کرده نالانم دریغ
شمع روی شعله سوزی کرده دل
چون پر پروانه سوزانم دریغ
از غمت ایمن نیم گر آه هم
می زند هجرت به سوهانم دریغ
نیست از دشمن فدائی شکوه مند
از جفای دوستدارانم دریغ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ زبان
کی شوم قول تو را شکوه کنان حرف به حرف
دل کند راز تو پنهان ز زبان حرف به حرف
سخنانی که شود از لب چون لعل تو فاش
دُرّ مکنون شدۀ دُرج دهان حرف به حرف
تنگ کنجیده به کنج لبت از معنی حُسن
نکته هائی که نگنجد به بیان حرف به حرف
قصّه حسن رخت داشت چه حاجت به کتاب
کش نوشت از سر بازار تو آن حرف به حرف
کی کند خسرو دل تلخ ز حرفیشان کام
تا کند شکوه ز شیرین سخنان حرف به حرف
بیع زد بر هم و گردید به رسوائی فاش
راز ما بر سر بازار بتان حرف به حرف
مردمانشان همه دان چیز و بس این لفظ وجیز
که بود یار و دیارم همه دان حرف به حرف
حلو و شیرینی و سیمین نمکین عضو به عضو
رمزی از حسن تو سازم گر عیان حرف به حرف
زخم دل را به لِسان، لطفت اثر بخشد زود
روغن لفظ تو باشد بَلسان حرف به حرف
نکتۀ تازه فدائی که ز غم مرده دلیم
سخنان تو دهد معنی جان حرف به حرف
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 چهارده انوار
مفتاح سُوَر چارده آمد ز حقت حرف
هم ختم سور چاردهت شد بگشا طرف
یعنی که به جز چارده انوار حق ای دل
رو اوّل و آخر بکن اندر دو جهان صرف
با خون دل از هجر رخت نامه نوشتم
بی روی تو گردیده مداوم همه سنجرف
حاشا خر اگر داخل دریای مراد است
کو یال مراد از چو توئی دابۀ بی حرف
دیگر نکنم شکوه ز رویت گهِ امیّد
کاندر هوس روی تو عمرم همه شد صرف
حاشا شود از الفتش ار سرد دمی دل
روئی که در او الفت آتش شده با برف
سحر است دلا گر نگرد بر طرف ما
چشمی که کند جادوی دلها به یکی طرف
دیگر به چه رو دل بدرت رو کند ایدوست
روی تو ز دل منحرف و رأی تو منحرف
جا داده دو عالم به دل از هجر رخت یار
قربان تو گوئی که فدائی است تَُُنگ ظرف
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲ عیش جوانی
شد تمام عیش جوانی حیف حیف
گشت آخر زندگانی حیف حیف
دوستان رفتند و بر ما تلخ شد
دور از ایشان زندگانی حیف حیف
ماه کنعان در ته چاه اوفتاد
از قضای آسمانی حیف حیف
کام دل نادیده رفت از گلستان
ای ندیده کامرانی حیف حیف
عاقبت گردید در نزد رقیب
ظاهر آن راز نهانی حیف حیف
شد بهار و ما نرفته بر چمن
می وزد باد خزانی حیف حیف
در دم مردن نیامد بر سرم
از ره نامهربانی حیف حیف
رفتم از کوی تو ای بی رحم دل
با هزاران ناتوانی حیف حیف
شد فدائی بی تو رسوای جهان
عاقبت ای یار جانی حیف حیف
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ اکرام
حیف است در حکم ای حکمران حیف
زان گفت الحیف یدعو الی السیف
دارم نه ای دوست شتوی نه صیفی
بی حاصلم چون فصل شتا صیف
در جنگ هجرت نبود سلاحم
غیر از دعائی چون جوشن سیف
بی روی یارم کیفی ندارم
رفت و به هم زد هجرش مرا کیف
رفتی تو بی ما ای بی وفا آه
ما بی تو ماندیم ای آشنا حیف
دل گشته امشب مهمانت ای دوست
هست ار چه کافر، اکرام کن ضیف
جَستن ز کویت بر قاصدان عیب
تمثال رویت بر عاشقان ذیف
خارج ز اَین است من اَیّن الاَین
بیرون ز کیف است من کیّف الکیف
یادش بخیر آن دلبر فدائی
خوش رفت و ماندیم ما دور از آن حیف
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۴ دریای نجف
رفتی و رفت مرا صبر از کف
آمد اندوه و ز کف رفت شعف
شد شکسته سپه صبرم صبر
لشگر هجر تو تا صف زد صف
بی تو تا چند کنم یا اَسَفا
یوسفم رفتی و ماندم به اَسَف
دل که پرواز نمود از هر دام
کرد بر دانۀ خالت رف رف
دین آنکس که ز جز تو نَبُرَد
نیست مقبول چو حج اغلف
کی شود رهبر ایمان، کافر
پوشد ار جامه بتن از مصحف
آن امام است که در اَنفُسناست
هست یک شاهد رویش اثقف
صدفت باطن و علمت گهر است
دِه صفا باطن خود را ز کلَف
چو گهر باطن خود تا که کند
به گهر حامله گردد نه صدف
منزلی کن به لب دریایی
سود دریا نبود بی مصرف
جوف دریا دهد از دل گوهر
موج دریا دهد ادویّه ز کف
غیر نی نی به فدائی دریا
تشنه ام تشنه به دریای نجف
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ حقیقت
ایمان تو و وصل تو است بر حق
هجران تو کفر و کفرِ مطلق
گردید به خویش دشمن جان
هر کس بتو دوست گشت ملحق
غیر از تو و دعوی نکوئی است
منصور و فسانۀ انا الحق
جز حُب تو کی کند دلم چاک
سازد نه مسیلمه قمر شق
رو گرمی خلق و رنجش ما
چون گرمی شعله است و زیبق
گفتا به فقیه، خود فروشی
بازار مرا به از تو رونق
در منبر شرع پند نا اهل
بر فوق مناره بانگ لق لق
باور نکنم که غیر ابله
کس گوش دهد به پند احمق
دلها همه همچو بید مجنون
بر لیلی زلف تو معلّق
گفتی بگذر ز ما فدائی
کی شرط وفاست مگذر از حق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۶ جمال
ای جمال تو در جهان فایق
گل رویت به گلستان فایق
ماه رویت به ماه چرخ بلند
از زمین تا به آسمان فایق
با گلت کرد دل برابر و گفت
هست رخسار گلرخان فایق
هر که را پایه است نتوان گفت
بر زمین نیست آسمان فایق
فوق هر دست هست دست دگر
نیست یکدست در جهان فایق
آه، از این زمانِ دون که در او
بر کسانند ناکسان فایق
فایقِ اسم نیست فایقِ رسم
هست ایران به ایروان فایق
شهرِ اوجّی و غیر تو ده نیست
اصفهانک به اصفهان فایق
حسنِ تو ای جهان حسن، بُوَد
بر جهان و جهانیان فایق
حسن تو در بیان کجا گنجد
هست حسن تو در بیان فایق
نکتۀ حسنت ای فدای رُخت
بر فدائی نکته دان فایق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ حدیث فراق
شدم روانه سواره شبیه قلب براق
روان ز جانب بطحا به اشتیاق عراق
دل از زیارت صاحب براق شد محروم
ولی نوشت بر او نامه های المشتاق
وزید باد غم و دفترم ز هم پاشید
صحیفه دلم از هجر دوست کرد اوراق
جدا شدم به ضرورت اگر چه از کویت
ولی فراق تو بسیار گشت بر دل شاق
به کام کس دم شیری نمی کند بی درد
مگر کسی خورد از دست آسمان تریاق
اسیر کافر هجرم که نیست همچون وی
نه ترکمان و یموت و نه اُزبک و ایماق
سراغ از تو نمودم هر آنکه را جُستم
اگر رَوی تو، کرا گیرم از تو دوست سراق
به مسند شهی اندر تمامی عالم
به تخت آگهی اندر تمامی آفاق
کجا بود چو تو شاهنشهی به استقبال
کجا بود چه تو فرماندهی ب استحقاق
به ناز رفتی و بردی قرار از دل زارم
بیا بیا که شده بی تو طاقت دل طاق
مدار تنگدل از تنگدستی دوران
که کرده قسمتِ روزی به مصلحت رزاّق
دهد به پیر و جوان هر که هر چه می خواهد
تبارک الله ازین خلقت و زهی خلّاق
چنانکه داد به هاجر ز لطف اسمعیل
چنانکه داد ز رأفت به ساره او اسحاق
بیا بیا که دلم همچو مجمر آتش
در آرزوی تو باشد همیشه در احراق
مکن زیاده دل داغدار ما پرسوز
که پر شرارۀ آتش بود حدیث فراق
به وصف یار فدائی مکن کسی داخل
که قول خلق به قرآن نمی شود الحاق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ اشتیاق
ای به خورشید رخت ماه منوّر مشتاق
به تماشای قدت سرو و صنوبر مشتاق
دورۀ ماه فلک گردهٔ از گرد رُخت
ای به دور رخ تو چرخ مدوّر مشتاق
خضر را عذب لبت برده ز یاد آب حیات
ای به آئینۀ روی تو سکندر مشتاق
سرخ روئی ز تو باشد گل و گلچین همه را
ای گلستان به جمال تو سراسر مشتاق
شد سمک، دید ز بس شعلۀ دل گرمیت آب
آتش روی تو را همچو سمندر مشتاق
چشم بر هم نگذارند دمی شب تا صبح
بسکه بر روی تو اند انجم و اختر مشتاق
می دود تا که به دامان تو آویزد دل
طفل خُرد است و به دامان تو مادر مشتاق
تا نفس هست به دامان تو می آرم دست
در تَهِ بحر چو غواصّ به گوهر مشتاق
رنگ و شهد لب تو لعل شکر داده رواج
ای به لعل لب تو قند مکررّ مشتاق
بی تو بر دل نکند پندِ فدائی تأثیر
بسکه بر سوی تو بود این دل خودسر مشتاق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۹ تب فراق
ساقی بیار جام که دارم تب فراق
طبع دلم ز آتش تب دارد احتراق
فرصت غنیمت است حریفان باده نوش
ساقی کجاست تا کندم لب به لب ایَاق
طالع نشد ز کلبهٔ من نیّری شبی
گویا که ماه طالعم افتاده در محاق
از ما دگر نه ذائقه شیرین شود نه تلخ
ما راست بی تو شهد و شکر زهر، در مذاق
بیمار دل چه چاره کند عهدهٔ طبیب
گیرد نه یار تا که ز بیمار خود سراق
مائیم و راه محنت عشاقِ داده دل
ما را بود چه کار به زهاد با فساق
ابروی طاق نکند طاق طاقتم
ای دل مرا چه کار به طاق است یا رواق
قطر زمین کمین تل خاکسترین مراست
کی در کمین ملک خراسانم و عراق
دل غرفه ای ز خلوت دولت سرای توست
باز آ دمی به راحت و بنشین در این اتاق
باشد سر از برای نثار در تو دوست
ور نه چه بر جسد سر و چه بهر سر قباق
شد بار دست بارگهت هر سر ستون
سنگین چوکوه بادی و نازک چوشیشه ساق
آرم دو عدل مسجد شمس و فضیح بیش
برگشتِ شمس بر تو کند گر کسی سراق
آدم به این ندم نبد از دوری بهشت
ما را فراق کوی تو از بسکه گشته شاق
ای دل هزار وای به ما و فعال ما
روزی کز انتقام خداوند نیست واق
بی خیر کس به یاد الهی چو من که من
خیرات کرده ترکم و مأمور استباق
روزی تو میدهی ، و من اندیشه می کنم
کافر اگر نیم ز چه اندیشه با رزاق
در وقت ارتحال کشم حسرت دو چیز
از انّه الفراق و هم از التفات ساق
غافل مشو ز دغدغة حشر خویش و گوش
کن و الی ربک یومئذ المساق
ای دستگیر جملهٔ افتاده گان امان
کارش ز دست رفت فدائی ز اشتیاق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ عشق
هر که بیند نرگس آهوی عشق کوهی و وحشی شود در کوی عشق
هست عالم خال حسن رو اگر حسن عالم خالی اندر روی عشق
یاد آب زندگانی کی کند هر که نوشد جرعهٔ از جوی عشق
ناز آن مشاطه شیدا دل که زد شانهٔ مستانه بر گیسوی عشق
سنبل جادوی زیبا طلعتان جمله باشد پیچش یک‌موی عشق
فوق هر دست دست عشق نیست قوتی کان نیست در بازوی عشق
عالمی عشق است و باشد عالمی در سراغ عشق و جستجوی عشق
عشق را با کس نه حرف و نه به کس هیچ حرفی غیر گفتگوی عشق
هست سوی عشق رو هر سو کنی راه اگر خواهی که جوئی سوی عشق
طاق کسری منکسر گردد ز شرم تا که بوسد طاق یک ابروی عشق
دور صد فرسخ به صد فرسخ بود وسع کمتر منزل اردوی عشق
کعبه هم گردد پی تعظیم خم بهر طاقی ز ابروی نیکوی عشق
بی تفاوت هفت کشک زر طباق آفرین زین برج و زین باروی عشق
پاشد از خامه چو فاره مشک ناب بر فدائی تا دمیده بوی عشق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
51 اشک
گشت رویم بی رخت پامال اشک
دامنم گردید مالامال اشک
گریه رود و دیده شد زاینده رود
کو صفاهان تا زنم تمثال اشک
دیده بگشا بین به سیل دیده ام
چند می پرسی ز من احوال اشک
چیست دیده خانهٔ غسال غم
مرده ها شوید در او غسّال اشک
ابر کز غربال بارد کوه و دشت
صد چو او داریم ما غربال اشک
دیده و دل صاحبان گریه را
این یکی عمّ هست و آن یک خال اشک
خوش فدائی گر فراهم آوریم
دولتی از همّت اقبال اشک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۲ خاموشی
مپرس از من که دارم نکته ها لیک
خموشی بهتر است از گفتن نیک
سخن نیکت صفیر دل خراش است
سحرگه چون بر آید صیحه از دیک
سخن با دوست گر داری به دل گوی
که دل را سوی او راهی است نزدیک
ز آهی مشعل دل بر فروزان
به روشن دل چه باک ار خانه تاریک
نه در هر جایست جایش بلکه در دل
نه در هر دل دل خالی ز تشکیک
چو لبها از سخن گشتند خاموش
تو سر کن رازهای خُرد و باریک
بخوان بر هر زبان او را که خواهی
بود یکسان بر او هم تُرک و تاجیک
بخر از نقد اشکی ملک جاوید
که این دارالفَنا را نیست تملیک
شده دل دشمن جانم فدائی
غمش از بس دلم را کرده تحریک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۳ خانهٔ دل
آمد و تیری به دل زد خشمناک
رفت و دل رفت از قفایش سینه چاک
تیر دلدوزت زنم بر سر ز قهر
چون سر سنجاق کش گیری بلاک
چشم امیّدم به ره رفتی و ماند
یا رجائی لَیت عینی ما تراک
رفتی و با خاک یکسان کردیَم
این زمان باز آ و بردارم ز خاک
توشه از یاد تو کردم بار دل
لیس زادی فی فؤادی غیر ذاک
از عدالت دست پیش از سفره بشوی
یا مخور این خون ز خوانِ شبهه ناک
خانۀ دل گر کنی زیر و زَبَر
از خرابی نیست در ویرانه باک
از جفای دوست دل کی شکوه جوست
یا حبیبی لستُ اشکوا مِن جفاک
چون کند دریای رحمت جنبشی
غیر رحمت چون کند با مشتِ خاک
چون فدائی بندۀ سر بر خط است
از سر او پا مکش، روحی فداک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۴ حسن مقال
خوبان شه و یک، عبد تو یک یک
من کمترین عبد مالی و مالَک
گفتی بمیرم مردم ز داغت
مالی تحاشی مِن امتثالک
بیمار زاری دانی که داری
بر وی گذاری قل کیف حالک
تو خوشدل از خویش من بی تو دل ریش
انّی و بالی انت و بالک
بی رویت ای گل چون لاله داغم
ما طال حزنی لولا جمالک
دل را وصیّت گر از تو پرسد
قلبی وصالی قل بی وصالک
روزم نکو نی، بی تو سیاه است
ابتضّ یومی مثل لیالک
گر با کمالم پیش تو لالم
ما لی کمالٌ کامل کمالک
حرفت چو دُر در گوشم فدائی است
ما کنت اَنسی حسن مقالک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۵ کلام الفت انگیز
دلا لفظ شکر ریزت مبارک
کلام شکر آمیزت مبارک
ز وصل یار جانی گشت روشن
به شادی چشم خون ریزت مبارک
ز بهر سیل مشتاقان دیدار
کلام الفت انگیزت مبارک
دل یاران معلّق لعلگون رنگ
به هر موی دلاویزت مبارک
همه چیزت بهم آمد بخوبی
بود یا رب همه چیزت مبارک
شده دهلیز درگاه توام دل
همه درگاه و دهلیزت مبارک
صفاهان دلم ویرانه کردی
دگر تاراج تبریزت مبارک
ز آب وصل بستان کاری از تو
نمودی تازه جالیزت مبارک
به دشت و دامن گلزار و کهسار
خدا آباد گل خیزت مبارک
ز دل تاریخ جستم گفت ربی
فدائی ای که کاریزت مبارک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ طبایع
گاهی به باد و گاه به آبم دهد فلک
خاریم و گه مثابهٔ طیریم و گه سمک
ما در کمند ربقهٔ یک فرقه نیستیم
هستیم ما به زمرۀ هر سلک، منسلک
نه اُشتریم ما و نه گاویم و نه پلنگ
داریم چون زرافه شباهت به یک به یک
گه در حضیض طبعیم و گه در حریم قدس
ما را حضیض و اوج بود قدر مشترک
گه با بهیم سرشته و گه با فرشته ایم
هستیم گه به مرتبه حیوان و گه مَلک
یک جا مراست در شرف سمکۀ سما
یکجا مرا هبوط ته اسفل درک
بر ما و نفس خزرج و اوس است صلح زود
تا نگذرد به دوره صد و بیست از فلک
بَد بَد بود چه تُرک و چه تاجیک و چه عرب
معنا یکیست در سگ و در کلب و در کبک
شد رو به کوه مردمی مردم نکو
یا آنکه رفت نور بصیرت ز مردمک
از ما برید الفت خود دوست بی جهت
یا بر قدم برید فلک جامه بی جهک
ما رهروان آتش و آبیم و باد و خاک
همچون سمندر و سمک و صقر و هم چلک
اطوار خوب در خور هر سنگ و چوب نیست
کی هر شجر صنوبر و کی هر حجر محک
باشد به لبس جبّۀ جَشب آرزو مرا
کی در مقام قاقم و سنجابم و فنک
ایمن ز خود نه ایم به هر سو نهیم رو
گویا کشیده بر ره ما آسمان شبک
هیجده هزار دفتر عالم زنم به هم
خوانم اگر ز مصحف هجرت هزار یک
دیگر کجا فدائی و علم الیقین کجا
افکنده هجر یار مرا در هزار شک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ نصّ سفینه
بس شکوه که دارم به دل از دست فلک
انصاف مگر گشته ز عالم منفک
کافی است برو همین غلط کاری او
گیرد شهی از علی دهد بر بوبک
داد از همه یک مَرد طلاق این دنیا
سر مهر قطامه از همه کرد آن یک
مأمور اسامه والی آن را که بود
مأمور ولای او همه جنّ و ملک
کی در خور کوچک است اطوار بزرگ
بر جای بزرگ اگر نشیند کوچک
از نان جو و نمک کند قسمت رزق
بر قاسم رزق عادل است اسم نمک
بود آنکه زمین جمله صداقش او را
از جمله صداق او ندادند فدک
در جابِر و در جَریر شک نیست روا
در دعوی فاطمه روا باشد شک
مکتوب نبی محو نسازد کس تا
از دفتر امت نشود اسمش حک
بردن حرم نبیِّ خود شهر به شهر
جستن ز برای نکث خود مستمسک
کی کس کند این تا نشود مستلحد
کی کس کند این گر نبود مستشرک
با آنکه نبی مشورت ایشان کرد
تا آنکه کند خلف بر ایشان بی شک
از نصّ سفینه کرد دو فرقه یقین
ناجی که به دین و که بود مستهلک
این همّت دون کجا و آن طبع بلند
اعلای درج کجا و ادنای درک
قول من و تو ز هم فدائی دور است
گوئی ز سما سخن تو و من ز سمک
شمس روی تو
هر جا تو باشی خلد است نزدیک
باشد اگر چه خان صعالیک
قول تو قالون حکم تو قانون
در رُوم تا زنج در ترک و تاجیک
رویت زَبَرقان لفظ تو فرقان
قدر تو قرآن خالی ز تشکیک
در پیش رویت شمس است بی نور
در جنب نورت شمع است تاریک
از جسر معنی چون بگذرم تند
این شام تاریک این راه باریک
نه چون مؤذّن بانگی به تهلیل
افغان که در دین کم بودم از دیک
نه ملک و باغی بر وجه تجلیل
نه ملک باقی بر وضع تملیک
کن با سگانت همکارم ای دوست
در طاعت ار چه منع است تشریک
حرف از بَدان کم گویم اگر چه
دارم فراوان حرف از بدان نیک
نطقم فدائی باشد درائی
در گردن دل بسته به تحریک
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ ساحل ایران
باز آمده ز محنت گیتی دلم به تنگ
یا آمده به شیشهٔ صبرم ز آب سنگ
ای ناخدا به ساحل ایران رسان مرا
ور نه ز هجر یار کنم روی بر فرنگ
دل بی سبب به رقص بود روز و شب مگر
آمد بر او پیامی از یار شوخ و شنگ
بستیم دل به حبّ تو حبل المتین دین
در رشتهٔ ولای تو تا ما زدیم چنگ
مشتاق روی تو نکشد پا ز کوی تو
اعضایش ار کنند جدا از هم انگ انگ
باشد مرا به رنج جدا از در تو رنج
نا رنج با توام بود از تیر یا تفنگ
در جلوه گاه ناز به توقیر حسن خویش
دلبر درنگ کرد و دلم برد بی درنگ
شرمنده کرده با لب پر خنده پسته را
از آن لبان نازک و از آن دهان تنگ
بر دل هزار تیر سپه زد ز یک نگاه
ز ابروی چون کمانش و مژگان چون خدنگ
از نو کشیده تیغ غضبناک بهر چه؟
دارد مگر که حسن تو در جلوه میل جنگ
بر زه نهی به غمزه چو تیر نگاه را
قربان تو مزن که به چشمان توست تنگ
بین گفتة فدائی کزاز و ترک کن
اشعار فیضی دکن و سیف اسفرنگ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ مؤمن هشیار
شوخِ سیه مست من بهر قبا کرده رنگ
ابرهٔ آبی سجاف اطلس سرخ فرنگ
غرّش قمّاره ای کرده خراب ارک شهر
وز پی قمارّه شد شلّک توپ و تفنگ
در طلب اخذ قوت چون دهن خود گشود
ماهی دریا فرو برد تمامی نهنگ
دست و گریبان شدند بنده و مولا بهم
آن سپر از کف فکند، برد به زه این خدنگ
حاجی دریا نشین کرده ره کعبه گم
داد قلندر به آب کسوت پوست پلنگ
در خم می گشت غرق ساغر و مینا همه
بر صف بتخانه زد مومن هشیار سنگ
گیسوی خود کرد جمع دختر ترسا ز شرم
تا که بر آمد ز بام مغ بچۀ شوخ و شنگ
دید چو گرجی قرین شد خجل و بازگشت
گرچه پس از مدتی زنگی آمد ز زنگ
از کمر فیل مست گشت عیان فیلبان
تا که زند بر سرش همچو فدائی کلنگ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ حیله
گر پلنگ آماده آید بهر جنگ
شیر حاشا گر گریزد از پلنگ
در شکست شیشه نبود شبهه ای
شیشه گر محکم زند خود را به سنگ
ای دلاور یا ستیزی یا گریز
نیست وقت تنگ هنگام درنگ
گر نباشد حیلهٔ خصم ضعیف
کی سگِ آبی کند قتل نهنگ
ای فرنگی زاده بیرون شو ز دل
خانهٔ دین را مکن شهر فرنگ
پُر که تابد بر گلستان آفتاب
می برد از چهرهٔ گل آب و رنگ
فهم باید موقعِ هر نکته را
چون به پالانِ دهانِ بسته تنگ
چنگ زن نبود فدائی چنگ زن!
سنج و چنگ و پنجة گفتار چنگ
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 داعی حق
نه سر دارم نه سامان، نه زر و مال
که من افلاس هجرم کرده پامال
نه وجه تاری از موی تو دارم
نه بیع خالی از روی تو خلخال
معطّر کرده گیسوی مسلسل
و یا عنبر به بار آورده صلصال
شود در دم اسیر چنگ طفلان
پرد گنجشک چو نارسته پر و بال
کشد زال جهان بازور و بی زور
اگر زال است اگر چه رستم زال
به ناکامی در آخر رفت باید
اگر یک روز مانی ور دو صد سال
بسنج امروز عمل کآرند فردا
بَرِ هر کس فَمَن یعمَل به مثقال
طلب خورسندی آخر را، چه حاصل
در آن شادی که غم آرد به دنبال
به احوالم فدائی وای لبیک
کنم گر داعی حق را به این حال
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۲ ولای علی
اگر تراست ولای علی عالی و آل
ترا چه باک ز کید عدو، تعال تعال
اگر تو اهل شکاری به سمت طوس و نجف
بیا برای تو گویم حدیث فهد و غزال
علی علیّ و رضا مرتضی و طوس و نجف
بود شکار غزال اندرین محال محال
سزد ز روی رضا نور مرتضی جستن
که هست نو شدن ماه شرط استهلال
بر آنکه پیش ز تکلیف مسلم است قرین
کی آنکه بود پسِ تکلیف، اهل کفر و ضلال
کسی که سجده نکرد او به بت کجا و کجا
کسی که سجده بت کرده بود چندین سال
بود ز خصم تو انصاف جستنم جستن
زِ لال، لفظ فصیح و زِ کور آب زلال
به کعبه مصعد او مر رسول در اصعاد
ز کعبه منزل او جبرئیل در انزال
حدیث درد فراقم ز سر چه می گیری
بود کجا سر و سامان این جواب و سوال
مرا که کرده فراق جمال تو بی پا
مرا که کرده خیال وصال تو پامال
به غیر نام تو نامی دگر اگر که بَرَد
خدا کند که فدائی شود زبانش لال
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ رخ دلبر
نیست شب ها ز جدائی دگرم تاب ای دل
دوری یار برید از نظرم خواب ای دل
دل به گرد رخ دلبر به ضرورت گردد
چه کنم کشتیم افتاده به گرداب ای دل
سر فرو بر به ته آب که زود اندازد
ماهیان را طمع طعمه به قلاب ای دل
سه حیات از تو گذشته است بود این چارم
دگری هست ترا باقی از این باب ای دل
فیض قرآن طلبی تابع او باش، چه سود
خواندن مائده و زخرف و احزاب ای دل
جوئی ار نصب نبی، نفس نبی جوی که نیست
صاحب نفس نبی هر که شد اصحاب ای دل
کذب و رجس است بود طاهر از او اهل البیت
پس خلافت بود از عترت اطیاب ای دل
بین فدائی که بود خرمن علمش بی مثْل
خوشه چینِ در شاهی که بود باب ای دل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴ تار آرزو
کمان صد منی را می توان آسان کشید ای دل
کشیدن یک کف دلرا گمان باشد ولی مشکل
ز هر دریا سوی ساحل رسیدن می توان آسان
به جز این یک کف دلرا که دریائی است بی ساحل
بکش این محمل از این پیش چشم گریه آلودم
که مانَد ناقه ی محمل کش اینجا ترسم اندر گل
دل بیچارۀ چندی به این محمل نشین بسته
خدایا چارۀ کن از کشاکشهای این محمل
یکی ترک و یکی تاجیک، یکی کرد و یکی دیلم
غریبم، آشنائی همزبان کو اندرین منزل
وفا و الفت از زال جهان جستن بود جستن
عسل از حنظل و شهد از سم و خور ز اَبر و نور از ظل
امید بخشش از بخشنده ای دارم که می بخشد
گهر از آب، لعل ازخاک، شهد از نخل، و گُل ازگِل
به باران می نمودم تا ابد رسم وفا ظاهر
اگر یک روز بر من می شد آن دور از وفا مایل
ز مویت کی برم پیوند تار آرزو هرگز
که با بخت سیه بستم به هم هر تار این قرمل
حرامم بی تو شد دلبر همه شهد و همه شکر
مگر کرده به مشتاقان تو زهر هلاهل حِل
زر قلبش بنام تو چو شد سکه رواجش کن
فدائی هر چه باشد ای فدایت قلب ناقابل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۵ تردید
عجب صیدی به دامم گشته مشغول
ولا ادری اَ میَدّیٌ اَ مَرجول
سزد هر پشته پشتی را و باشد
زمین را کوه و کف را پشته مألول
قبولْ اعجاز موسی افتد آنگاه
که شد بر ساحران مقطوع و مقبول
چه داند سّر قصد عسگری کس
نیاید تا که صاحب دیر عاقول
کند ارهاص تو عام الولاده
همه فیل آوران چون عصف ماکول
هزار و پنجه و سه قبل هجرت
سپردی نامه ات تُبّع به شامول
چه داند مولدت کس تا نگردد
سطیحی بعدِ سی قرن از تو مسئول
کشد دیوار دل معمار کی راست
نَیَندازد ز حُبت تا که شاقول
به دل برکس مکن بی دل فدائی
تو گر ابدالی او بهر تو کشکول
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ خوف و رجا
نمی ماند به یک حالت، بود گر قرص ماه ای دل
نمی سوزد چراغ هیچکس تا صبحگاه ایدل
فراق روی دلبر کلبه ام را کرده ظلمانی
مگر روشن کنم امشب چراغ از دود آه ایدل
جنونم کرده تا مأمور کیش عاشقان دیگر
نیم در فکر اَمر آمر و نه نهی ناه ایدل
به سلطان خرد پیوند و جو اقلیم جاویدان
که این سلطان بود کش خوانده دینِ ظلّ الاه ایدل
ز چشمم رفت یار و تا ابد از دل نخواهد رفت
به هر جائیست باشد حق برو پشت و پناه ایدل
مرا این بس که رنگی از سیاهی نیست بالاتر
نخواهم شکوه کردن دیگر از بخت سیاه ایدل
ز لطف و قهر دلبر چند در خوف و رجا باشم
خوشا روزی که بیرون آیم از این اشتباه ایدل
بود کی از طریق رهروانِ راه عشق آگه
کسی را کو نباشد آگهی از چاه و راه ایدل
نکوئی خواهی ار بینی، نکو شو چون نکوکاران
که نبود نیکوئی پاداش کردار تباه ایدل
غنیمت دار تو هر ساعت و هر لحظهٔ او را
همین عمری که از تو می رود هر سال و ماه ایدل
هر آن روزی که بگذشت از برت دیگر نمی آید
ولیکن بر تو در روز جزا باشد گواه ایدل
بود از چار جانب بسته کی گردد رها حاشا
کسی کافتد به قید حلق و دلق و جاه و باه ایدل
خوشا روزی که بینم با گدایان من فدائی را
بگویی کاندرو نبود گدا محکوم شاه ایدل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ شرح اشتیاق
کجا رود چه کند از که ات سراغ کند دل
جز آن که طاقت خود از غم تو طاق کند دل
اطاق گر تو نباشی در او خدا نکند
که بی رخ تو دگر رغبت اطاق کند دل
ز دوریت به چه ساکن کند ز غم خود را
جز آن که ناله و افغان و اًلفراق کند دل
گمان کنم که به رحم آرد آستان درت را
اگر به درگه تو شرح اشتیاق کند دل
به گردنم بود از دل چُو حق حُبّ تو دوست
مرو که بی تو مرا ترسم آن که عاق کند دل
به مردن از غم تو میل اجتماع کند جان
ز هستی از غمت آهنگ افتراق کند دل
به دادی آن که طلاقش سه بار، مرد او بود
کجا ز زال جهان خواهش طلاق کند دل
چه جا بر عذب فراتی ز فیض پای تو نوشم
نمی ز پای تو گر چون چَهِ زِعاق کند دل
بیا بیا که چو پروانۀ بر آتش پر
به شمع روی تو آهنگ احتراق کند دل
دَه و دو چشمه برآید چو سنگ موسی از او
به یاد دوست اگر قصد انشقاق کند دل
شهاب قهر تو سوزد به نُه سپهرش اگر
به آسمان رود و قصد استراق کند دل
سپرده با حجرالاسود دل عهد تو دوست
بیا به کعبۀ دل تازه تا وثاق کند دل
به دل ترحمی ای موسی زمان از هجر
که بلکه چارۀ این عوج بن عناق کند دل
تو را که زیر بر اندام نازک آمد لُبس
دگر چرا هوس جامۀ رقاق کند دل
بیا در آر فدائی جواد طبع به جولان
که بلکه مدحتی از صاحب براق کند دل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ معجون وصال
گردیده ز اشکم ره درگاه تو مشکل
هر جا که بود آب و به هر جا نبود گِل
رسوا شده اسمش به جهان غمزده مجنون
ما ور نه ندیدیم یکی عاشق عاقل
عشقت به بیابانِ جنون کرده رَهَم گم
پیدا نتوان کرد درین بادیه منزل
حاصل شودم آخر عمر آرزوی دل
کاید دم مردن به کفم دامن قاتل
نه کبک خوراک و نه بود باز شکاری
از داشتن طایر چون رخمه چه حاصل؟
نه زاد نکویان بَد و نه زاد بدان نیک
زاده نه ضَبُع سخل وغنم زاده نه فرعل
از مسح لِحا کردن و از تیر عقیقه
معلوم بما شد که قَوَد نیست به قاتل
بِه از تو زبان باز، دوابّ و شترانند
هر زونی و بر زون سُخنت عاطل و باطل
عکس چو بلور افتد و دلها همه سوزد
آن رخ نتوان کرد به خورشید مقابل
هجر تو به هر بند ز بندم شده دردی
معجون وصالت برد این رنج مفاصِل
مجنون شده دل بی تو و فرهاد که دیده
با لیلی زلفین تو شیرین شمایل
با دلبر دریا دلم این شکوه فدائی است
کز ورطۀ هجرم نرسانیده به ساحل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۹ امامت
باشد ضرور رُکن رکینی به هر محل
خیمه عمود و خانه ستون و سُفُن دکل
محکم به جای خویش دکل باید ایستد
پَرمَل بلند و پست شود از ید عمل
رشک بهار گشته هوا از قدوم یار
یا آن که آفتاب شده داخل حَمَل
باشد تمام رفته و آینده آن که بود
دارد اَبَد به مرتبه تطبیق با ازل
هر جا که دید مرغ طرب بانگ غم کشید
افغان ز دست دل که خروسی است بی محل
رفت و گذشت وعده دیدار و دیر کرد
ترسم که یار ناید و آید مرا اجل
اکثر کجا به مدرسه در مدرک است او
آن کو بود به مرتبه در عقل خود اقّل
آید به یاد، قول نبی در حقِ سه قوم
صفین و نهروان ز پی غزوة جمل
افغان ز چرخ و آه که در قبل دفن شاه
معزول منتصب شد و منصوب معتزل
هنگامهٔ امامت و اجماع در مثال
همچون مثالِ زادهٔ عوجا است بر جُعَل
گفتم فدائی امشِ، به گوساله زد مثال
گفتا نعم مناقشۀ نیست در مثل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۰ ثقلین
حق راست گواهی چار بر وحدت خویش ای دل
نشناسی اگر این چار نبود به تو دین کامل
الفاظی و اعجازی، ارهاصی و احداثی
زاید نسزد شاهد هرگز ز چهار ایدل
در معرفت انّی کان مرحله ذات است
اقسام شهادت را باشد همه یک منزل
هم انّی و هم لمّی آن هر دو به فرقان راه
گاه از جهت عالی و گاه از طرف سافل
باشد دو ره عرفان راه سه ره نیران
سرّش همه این می دان در نسمع و او نعقل
باشد دو دگر حجّت، قرآن و دگر عترت
نصّ ثقلین آسان سازد به تو این مشکل
تفریق دو چون کردند هفتاد و سه شد ملّت
لن یفترقا گفتند آنان که بُدند عاقل
این شعر فدائی را هر کس که نکو فهمید
گردید به احوالش لطف ازلی شامل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 تحقیر
بی تو نبْود گریه ام را وزن و کیل
می رود اشکم ز دامان همچو سیل
بی تو از بیداریم هر شب چو روز
در سیه روزی همه روزم چو لیل
سرخ رو کرد اهل گلشن را و رفت
این ستاره از کجا زد چون سهیل
می توان کوهی به موئی در کشید
گر سر موئی بود از دوست میل
ما ز دنبال تو و او هم ز ما
او طفیل ما و ما خود هم طفیل
چند دزدی ای مطفّف، کیل و وزن
گاه گاهی یاد از ایعاد و ویل
سینه یا دامان همه بهر تو جاست
نیست اندر مجلس ما صدر و ذیل
اصل پاک و نسل آمد پاک تر
کام خود ضّحاک چون جست از نفیل
بود چون تحقیر ما مقصود یار
خواند هر کس را رجل ما را رجیل
نیل مقصودِ عاشقان را روی دوست
گو فدائی را از این مقصود نیل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۲ دامن گل
نیست لایق ز برای تن گل
جز قبای گل و پیراهن گل
ترک تاز این گل ما راست سزا
تیر و شمشیر گل و توسن گل
لایقش نیست به تن ز اسلحه جز
سپر و خُودِ گل و جوشن گل
سزدش ز آهن و فولاد سلاح
لیک فولاد گل و آهن گل
شاخ گل، برگ و بری دارد و تو
پای تا سر گلی ای خرمن گل
گشت دهقان همه گلزار و ندید
چون تو روید گلی از گلشن گل
گل چو اینگونه نشد رُسته مگر
تازه روید گلی از مسکن گل
گل سوسن همه سو رو به تواش
سوی گلشن روی ای سوسن گل
دامنش دید فدائی گل و گفت
بعد از این دست من و دامن گل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ عایشه
تا چند کنی بند به دنیای دغل
همچون شتر عایشه در جنگ جمل
حق را به نظر، همیشه دار ای دانا
گر دیدهٔ دانشت نیاورده سَبَل
تا ده خوش و پس رنج بود تا سی و پنج
پس پنج خوش از قول نبی مرسل
عثمان کش امیرمؤمنان خواند چو مرد
خواند عایشه بهر کشتن او را نعثل
دیدی به میان شئ و نفس آنکه دوئی
می دان به مثل چشم یقینش احول
این قول اقاله چیست در مجمع عام
بیرون نه ز صدق و کذب قول اوّل
نه عصمت و نه نصب و نه معجز چه دلیل
بهتر بود از زور سخن قلّ و دّل
بس دون که شد از گیتی دون مستغنی
بس شد که شد از چرخ نگون مستأصل
بی کار و فقیریم ولی امعه نه ئیم
ما را نبود کار به ارباب دُوَل
شد آنچه شد و آنچه شود خواهد شد
اندیشه چرا ز ماضی و مستقبل
سر میکندم درد ز بهر برهان
کافی نبود بهر صُداعم صندل
کی دلبر شیرین بفدائی مایل
راغب نبود طبع شکر با حنظل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۴ روسیاه
السلام ای سایۀ تو آفتاب لایزال
آفتاب زرنقاب از ظّل تو کمتر ظلال
روزی خلق جهان و خلقت نار و جنان
آن ز بذلت ابتذال و این ز عدلت اعتدال
بازوی اژدر دران و گردن زور آوران
آن ز دستت زیردست و این ز پایت پایمال
آفتاب اندر افول و کفر تار اندر شمول
این ز تو اندر زوال و آن ز تو اندر وبال
ای ز بهر مصطفی در رتبه نون و فا و سین
ای ز بهر حضرت عزّت به نسبت یا و دال
ای مه گردون مدار از صورت بدر هلال
گه ز مرکوبت رکاب و گه ز مثلولت مثال
فضل تو ظاهر شود کی در ظهور روز و شب
وصف تو آخر شود کی در به روز و ماه و سال
از جلالت تا سخن اندر میان آمد ز عجز
گوش دوران شد کر و نطق زبان گردید لال
گردن و روی عدویت روز و شب بادا مدام
منکسر آن چون زجاج و منکدر این چون ذغال
در مدیح ساقی کوثر فدائی بی گزاف
نظم باهِر چون جواهر ریز در آب زلال
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۵ ای دل غافل
نه طاعت و تقوی نه دعا ای دل غافل
تا کی نکنی یاد خدا ای دل غافل
گاهی که نمازی کنی آن هم چه نمازی
با صد خلل و عُجب و ریا ای دل غافل
کن فکر خطا پوشی آن روز که بر تو
پوشند کفن جای قبا ای دل غافل
باید که از این خاک کنی باز برون سر
چون دانه که آید به نما ای دل غافل
بدهد گل و برگ و ثمر و سایه پس از مرگ
باشیم کم از دانه نه ما ای دل غافل
پرورده به برزخ نشوی تا چو رحم چند
قابل نهٔ از دار بقا ای دل غافل
کی زلزلهٔ حشر به جز درد تولد
با غیر رحم قبر تو را ای دل غافل
دنیا به تو بی پایه تر از فئی نزال است
بر کن دل از این فئی فنا ای دل غافل
تا کی کنی اسباب تجمل تو به خود جمع
همچون امرا و وزرا ای دل غافل
زان پیش که نالی و برندت کف خالی
بگذار و برو این همه را ای دل غافل
آراستۀ حکمت و پیراستۀ علم
شو چون علما و حکما ای دل غافل
اظهار غنا وقت غنا قطع طمع کی
در فقر کن اظهار غنا ای دل غافل
پا از در دلدار و سر از خنجر اغیار
باشد نکشیدن ز وفا ای دل غافل
او رفت تو بی غم ز پیاپی روی او را
من بی دل و نالان ز قفا ای دل غافل
ترک نگهش برده جهانی به اسیری
ما هم یکی از آن اسرا ای دل غافل
زین مهلت امروزه مشو غره و میکن
اندیشه ز فردای جزا ای دل غافل
پروا کن و پرواز کن از کون و مکان ها
بگذر ز سمک تا به سما ای دل غافل
خوردیت و بزرگی و جوانی شد و پیری
دیگر پسِ پیری به کجا ای دل غافل
روزی ز درون بانگ ندامت کشی آخر
گیرم که کشیدی کرِنا ای دل غافل
ما خود به شبستان ورع شاعر شرعیم
ما را چه و شعر شعرا ای دل غافل
اشعار فدائی بود اشراط شریعت
مانند کتاب فقها ای دل غافل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۶ دولت دل
دریغ از دل دریغ از حسرت دل
دریغ از ماجرا و محنت دل
ز یاد یار نو کن عهد ایمان
که باشد پیشوای ملت دل
نیامد با قدی حبّش چو دل راست
بریده این قبا بر قامت دل
نباشد الفت رسمی به جز رسم
اگر می جوئی الفت الفت دل
ز دل خلوت سرائی نیست بهتر
بیا بنشین دمی در خلوت دل
اگر خواهی کنی تنها جماعت
توان کردن ولی با وحدت دل
امامی مذهبی ایمان به دل آر
بود یکسان حضور و غیبت دل
بود هر عالمی در وی امامی
امام عالم تن حضرت دل
سزد حاکم هشام ابن حکم را
کند با بوعبیدی صحبت دل
برد شهد نبات و شکر از یاد
نباتاتی که رست از منّت دل
نباشد لذت عزت به دولت
بود در لذت فقر عزت دل
فدائی چیست لذت، لذت روح
فدائی چیست دولت دولت دل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۷ محرم دل
دریغ از دل دریغ از ماتم دل
دریغ از زخمهای محکم دل
جراحات دلم شد بی تو ناسور
بیا و کن زمانی مرهم دل
توان کردن شهاده رمل عاجل
شهادت نیست لیکن در غم دل
چسان خالی ز غم سازم دلم را
که غیر از غم ندارم همدم دل
پریشان طرهّ ات را دیده در خواب
گره افتاده در پیچ و خم دل
بود روی نکویت کعبهٔ جان
بود عذب لبانت زمزم دل
ز عالم بگذر و کن سوی دل روی
بود برتر ز عالم عالم دل
گذشتن از یم آسان نیست دل را
که صد کشتی بود غرق یم دل
به اهل دل غمِ بیش و کمی نیست
مکن دل رنجه از بیش و کم دل
ندارد خال و عمّ دل جز هم و غم
که هم خال دل است غم هم عمّ دل
نداند از دل کس غیر دلبر
نباشد غیر دلبر محرم دل
فدائی پیش شرع عشق دل درس
که کیش عشق باشد مُلهَم دل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ یار وفا دار
خو گرفتی به غریبی چو تو بسیار ای دل
بازگشتن به وطن شد به تو دشوار ای دل
بایدش باز گرفتی ره کنعان در پیش
یوسف آمد اگر از مصر به بازار ای دل
عندلیبی تو مگیر انس به ویرانهٔ جغد
رفته یادت مگر از صحبت گلزار ای دل
جمع اسباب جهان بر تو ندارد ثمری
میکشی بهر که این محنت و آزار ای دل
با طناب زری قوس و قزح مدّت عمر
همچو گردون کشی از خیمهٔ زنگار ای دل
گر نخواهی دمی آسوده در آن فارغ بال
چون درین خیمه بود مایل زنّار ای دل
کرده گم راه سلیمان به تو این نفسِ چو دیو
یا کشیده به سر راه تو دیوار ای دل
مَلَک عالَم قدُسم که شدم خاک نشین
خویش را چند کنم بیش از این خوار ای دل
انتظارم که قفس بشکنم و باز پرم
تا حریم حرم قدس دگر بار ای دل
گر چه نگذاشت فراقش به فدائی پر و بال
همتی خواهم از آن یار وفادار ای دل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۹ طاقت دیدار
نه بیند بعد از این کردار دیگربار خیر ای دل
کند حجاج گر قتل سعید بن جببر ای دل
بَرو این بگذرد لیکن سزد گر بگذرد بر وی
خراب ار کعبه از کین کرد بر ابن زبیر ای دل
عجب نبود پس از مرگ ار به ذکر دوست جاری شد
لبی کو بوده خالی در حیات از ذکر غیر ای دل
دهد تورات و بعد از مردن صد سال و باز آید
نه هر موسائیی تورات خوان باشد عُزَیر ای دل
خطا باشد خطاب او را امیرالمؤمین کردن
که او پیش از عمر بودی زمانی چند عمیر ای دل
دمی را کش ولی الدّم بدین عمرو سعید آمد
چه حق دارد درو جز فتنه طلحه یا زبیر ای دل
نه از بهر وجود ما و تو بر پاست این مسکن
که دارد ساکنان بسیار یاد این کهنه دیر ای دل
مکن خوف ضرر گر طالب سودای دیداری
که در بازار الفت نفع دارد جنس غیر ای دل
به گلگشت چمن خرم شود کی بی کنار تو
کند از آشیان میل قفس حاشا که طیر ای دل
به غیر از کنج عزلت بی رخت ای گل فدائی را
نه سودای گل و گلزار و نه سامان و سیر ای دل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۰ طاحونهٔ خون
مکن ز درگه خود ناامید اهل سئوال
به بین عقوبت یعقوب و صحبت دنیال
ز التفات دَرِ خود مکن دریغ ای بَدر
مرا که از غم هجر تو گشته رخ چو هلال
اسیر لشکر هجرم خوش ای شه آن شب وصل
که از درم تو درآئی به دولت اقبال
گرفته یک طرفم آب و یکطرف آتش
دلم پر آتش و از آب دیده مالامال
گمان مبر که برم جان برون ز دست فراقش
اگر که روز و شبم بگذرد بدین منوال
گمان مکن که تغافل کند ز من امروز
اگر که دوست به بیند مرا بر این احوال
کجا ز چشم تو بینم جفا و جور رقیبان
ندیده ز انکه قصوری کسی ز چشم غزال
چه قدر صدر که اورنگ خسروی است مرا
اگر به مجلس تو ره برم به صف نعال
چه احتیاج به شکر تو شاه خوبان را
که هر طرف بودت لشکری دل از دنبال
مده به زال جهان دل که جمع نتوان کرد
خیال زوج سلامان و همّت اَبسال
رضای نفس مجو گر همه بود یک پوش
نخورده گوشت کسی را چه احتیاج خلال
نه خالی از غم خال و نه خرم از غم عمّ
که تا دلی شودم خوش دمی به عمّ و به خال
به دل کجاست سر و همسری به کس دیگر
مرا که کرده فراق تو دلبرا پامال
ز دست دوست مرا گشته خون دل غالب
طبیب می زند از دست من رگ قیفال
چه دل دگر چو جگر لخت لخت خونی چند
مرا که قلب و کبد بی توگشته جمله طحال
بیا که جان به لبم آمد و شدم راضی
ز جان آمده تا لب ترا به استقبال
بیا بیا قدمت در میان دیدهٔ ما
به دیده جای تو خالی بود تعال تعال
مکن به عمر شتاب و به بین حال فدائی
تو از نظر روی و بی رخ تو من از حال
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 دلیل
ما صاحب توکل و بر ما توئی وکیل
ما سالک رهیم توئی بهر ما دلیل
یا ربِّ فاقض لی بنجاةٍ من الضلال
یا ربّ فاهدنی بسواءٍ من السّبیل
بر ناقۀ وصال پی سیر کوی عشق
یاد شبی که بود به دلبر دلم زمیل
اندر بهشت عدن حمیم جحیم را
باشد به کام با می وصل تو سلسبیل
بالبحث انقضا اجلی فالثبور لی
فی العلم لیس ما حصلی غیر قال و قیل
هر کس بَرد ز بخت سیه ره به مهلکی
قارون به خاک تیره و فرعون به رود نیل
یا سادتی و قاده فداکم ابی و امّ
فی الکربّ و البّلیه انّی بکم دخیل
ترسم برابر ار چه شما را کنم به جان
ای دوستان که نیست ز بهر شما عدیل
قد طال ما ابتلیت بسقمٍ من الفراق
داوونِ یَا احبّتی عن سقمی الطویل
گیرد سَزَد ز صاحب رخش ار به رزم سَبق
در خیل نصرتت شنود گر کسی سهیل
روحی لکم فداء و نفسی لکم وقاء
روحی لکم شهید و نفسی لکم قتیل
گیرد سزد ز صاحب رخش ار به رزم سبق
در خیل نصرتت شنود گر کسی سهیل
یکشب بیا به ناز و به بالین من نشین
بر گو چه درد باشدش ای خستۀ علیل
حتی اَجعل الحیاه نثار القدوم منک
حتی اجعل الوجود فداً منک یا خلیل
دلدادگان کوی تو هر سو بود هزار
ما هم یکی، تصّدق رویت ازین قبیل
مالی جزا یکافؤ احسانکم الیّ
کان اللّسان من عدّ احسانکم کلیل
قربان رویت ای که به خوبان توئی جمال
ناز جمالت ایکه ز خوبان توئی جمیل
اُنظر فدائی عَبدَک فی الذلّ یا معّز
یا ربِّ فاستجب و اَعِزّ عبدک الذلیل
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲ دارالسلام
دوستان راهی شدیم اندر ره دارالسلام مژده طبتم فادخلوها خالدین از خاص و عام
از شمیم گلشن کوی وفا آمد نسیم یا که بوی مشک آمد شخص جان را بر مشام
هیچ میدانی که با تو لطف ربانی چه کرد حاجی بیت الحرام و زایر خیر الانام
این بود دایم دعای ما به درگاه آله رَبنا یسَرلنا العسر و بلّغنا المرام
رو به راه آید توفیق است ای یاران رفیق حاجیان و زایران قبر پیغمبر تمام
آیتی ای دوستاران وطن راهی شدیم ما بتوفیق خدا بر جانب بیت الحرام
تا پناه خود به حق آریم اندر مستجار تا گواه خود حجر آریم در روز قیام
چنگ ما در دامن پیراهن کعبه زنیم تا کنیم عهد ازل نو با حجر در استلام
تا به گرد کوی وی دوری زنیم اندر مطاف تا به یاد روی وی ذکری کنیم اندر مقام
ای هواداران خداحافظ که ما راهی شدیم از همه داریم امیّد دعاء و والسلام
جان بکف آمد فدائی رو به خلوتگاه دوست گفتة عاشق بر معشوق جان باشد مدام
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ کعبه مقصود
ما رو به راه کعبهٔ مقصود میرویم با ما به سر به درگه معبود میرویم
ما میرویم تا به حجر نو کنیم عهد ما رو به راه وعدهٔ موعود میرویم
ما کرده ایم روی طلب بر در کریم ما بر در جواد پی جود میرویم
در بار دوست منبع رود آب رحمت است ما ماهی‌ایم و در اثر رود میرویم
نشکسته تا سلام به دربار لطف عام ما بهر عرض عفو گنه زود میرویم
کردیم پس زبان و به توفیق حق کنون بر درگه کریم پی سود میرویم
بار گناه بار و شفاعت امیّدوار رو بر حریم احمد محمود میرویم
ای همرهان سعادت عظمی نصیب گشت خوش دل به طوف کعبهٔ مقصود میرویم
حبش به دل چو عود فدائی دلْ عود سوز ما بر درش یه مجمرهٔ عود میرویم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴ مونس عمر
صیاد هجرت خوش زد به تیرم
رحمی که بی تو ترسم بمیرم
بنشین که دیرم نزد تو زود است
مگذر که زود است دور از تو دیرم
در آرزویت دادم جوانی
خوش ای جوان كز هجر تو پیرم
کن بی نیازم از التفاتی
ای ترک لطفت کرده فقیرم
غیر از کنارت دارم کی آرام
مادر مگر داد بهر تو شیرم
ای مایهٔ جان ای مونس عمر
رفتی و ترسم بی تو بمیرم
رنجم ز هجرت شد جمله ضایع
یاران دریغ از رنج کثیرم
یادش نهد پا بیرون ز دل کی
رفت و نخواهد رفت از ضمیرم
نیکو نویسم نام دگر چون
سرمشق نامت داده دبیرم
با تو چه باکم از ثوب پشمین
بی تو چه سود از لبس حریرم
بی تو چه نفعم از فرش زر تار
با تو چه نقص از نقش حصیرم
گفتم به کویت شد دل کبوتر
بنگر که هجرت چون زد به تیرم
کرد التفاتم با دل نوازی
گفت این جواب و شد دلپذیرم
از ابن مقرض دادِ حمامه
گیرد که تا من داد تو گیرم
از درک حسنش کورم فدائی
یارم ظریف است اما ضریرم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۵ حسن تو
ما دین و دل به راه تو از دست داده ایم
محکم به راه وعدهٔ تو ایستاده ایم
وجد از تو باشد و نظر از ما به بخت عشق
ما از کتاب حسن تو در استفاده ایم
پاکی کجا و عادت طاعت چو مرد دین
ما کمتر از یهودهٔ ذات عاده ایم
پیشی گرفته ایم به سَبَق از سوارها
اسمش بود که در ره تو ما پیاده ایم
یابد کجا نماز چو ما کشتزار دین
ما آفت مزارع دین چون جراده ایم
گردن به زیر رشته ز فرمان کجا بود
ما در ره تو دوست سگ بی قلاده ایم
ما را دگر به تیر زدن شرط رحم نیست
ما در ره تو صید به دام اوفتاده ایم
ما را مخوان تو خار که بر هر گل زمین
منت نهاده ایم که ما پا نهاده ایم
مادر به گریه داد بما شیر غم مدام
ما از برای ماتم و اندوه زاده ایم
ما را غم خرابی این آشیان کجاست
بس آشیان به راه تو بر باد داده ایم
حاشا که ما به زخم دل کس دوا نهیم
چون ما بتر ز خنجر زهر آب داده ایم
ما را به تنگنای دل تنگِ دل چه کار
ما طالب سراچه و صحن گشاده ایم
تا داشت هوش گفت فدائی به جمله دوش
از ما حذر کنید که ما مست باده ایم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ یار خود آرا
آمد بر آمد آه از نهادم
رفت و نخواهد رفتن ز یادم
یاران خدا را کو ناخدا را
یار خود آرا یاد مرادم
گر کرد زلفت گرد و غباری
می دان که هجرت داده به بادم
با قصه ات کم بی غصه بودم
این قصّهٔ غم کم شد زیادم
این آبرو را ای سرو قامت
چون آب جو در پای تو دادم
دل مرغ راقد نفس هوا ضد
دو دزد ملحد کرده فسادم
زین ابن آوی زین ابن مقرض
چون امّ حفصه گیرد که دادم
رادع ز دردم وصل طبیب است
دست طبیب است به از ضمادم
جانا فدائی مُرد از جدائی
هست این شکایت تا بر معادم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ شرمنده
چون جاهل عالم نما دایم ز خود شرمنده ام
شرمنده از ناخوانده او من شرمسار از خوانده ام
آید اگر علمِ ازل، بی سود باشد بی عمل
گر با عمل باشد مرا یک علم بس تا زنده ام
گر سجده بر غیر از خدا باشد کند سجده مرا
این کش حق آموزنده ام آنکش به زوجی خوانده ام
ای بر درت دربان گرم دیگر مران تو از درم
کاز هر دری غیر از درت ای صاحب در رانده ام
حاشا که هر جا جو خری باشد به دانش جوهری
کافی که داند مشتری من گوهر ارزنده ام
بنگر بحال زار دل ای کاروان سالار دل
پا نیست و راه وصل گِل از کاروان وامانده ام
دانستمی گر کار خود پیوستمی با یار خود
رحمی که من در کار خود ای کاروان وامانده ام
بدگو اگر بندد به من یابد سزای خویشتن
ور راست گوید این سخن من گفته اش را بنده ام
نه زهد و تقوی نه ورع غافل زعَزّ من قنع
نادان و دون طبع از طمع حاشا که دندان کنده ام
صف ها همه دامند و ما صید به دام افتاده پا
نه زاهد و نه پارسا خود را به دام افکنده ام
مانند اره هر دو سو ریزش به هر زشت نکو
گه پشت سر گه پیش رو گه تیشه ام که رنده ام
همچون فدائی بوالعجب هم راحتم هم در تعب
گه خنده اندر گریه ام گه گریه اندر خنده ام
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ ریاکاری
من این زهد ریائی را نمی خواهم نمی خواهم
من این شرک خفائی را نمی خواهم نمی خواهم
نمودم خوبی خود را بخود رسوائیم این بس
به غیر این خودنمائی را نمی خواهم نمی خواهم
به پیش پارسایان دانم آخر سازدم رسوا
دگر این پارسائی را نمی خواهم نمی خواهم
چو می ترسم که آخر پس تر از واماندگان مانم
نخست این پیشوایی را نمی خواهم نمی خواهم
بس است ای اطلس گردون خطائی خود که من پوشم
دگر اطلس خطائی را نمی خواهم نمی خواهم
اگر ماه فلک زادش وگر شیر ملک دادش
به کس از تو جدائی را نمی خواهم نمی خواهم
اگر باع ارم جویند اگر خلد برین گویند
به جز کوی تو جائی را نمی خواهم نمی خواهم
نگاهش را ندادن جان نباشد رسم مشتاقان
من این دیر آشنایی را نمی خواهم نمی خواهم
فدائی جز به قربانت شدن دیگر چه می خواهد
مگو دیگر فدائی را نمی خواهم نمی خواهم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۹ طیران
تا به کی ویرانه آبادان کنم
آفتابی را به گل پنهان کنم
چون ارسطو آب قهر آرم به دل
شهر دل را ثانی یونان کنم
می روم هشیار در میخانه تا
خندهٔ رندانه بر مستان کنم
ترسم آخر سوزد این یک مشت پر
گر چو ققنوس نالهٔ سوزان کنم
نیست پرواز مرا پروا ز بحر
بازم و پرواز هشدرخان کنم
آشیان خار را دارم عزیز
گر از این زرین قفس طیران کنم
ای بسا کشتی که سازم بخش بخش
گر فدائی شورش عمان کنم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ گرگ باران دیده
ما بهار است و تقاضای گلستان کرده ایم
گرچه پیش از گلسِتان ما گل به دامان کرده ایم
یاد روی یار امشب جلوه کرده در دلم
ما به شهرستان دل امشب چراغان کرده ایم
می رویم آلوده تا مستغرق دریا شویم
ما که چون سیل از غمت سر در بیابان کرده ایم
سر بلند از تو اگر باشیم ما گردن کشیم
گرچه اکنون از غمت سر در گربیان کرده ایم
سهل یک آسان اگر دشوار او را ما کنیم
زانکه ما دشوارها بسیار آسان کرده ایم
خوبرویان رونما از ما چه می خواهند دگر
ما که نقد جان نثار روی خوبان کرده ایم
می زنیم آتش به برق و می کنیم از آب غرق
تا بسان ابر از هجر تو طغیان کرده ایم
سرو من رعناست یا سرو تو ای قمری بگو
هر دو پرواز از چه بر بالا بلندان کرده ایم
می‌خورم اقسام مطعومات غم با خون دل
ما بخون هجر تو خود را که مهمان کرده‌ایم
باک از باران نداریم گرگ باران دیده ایم
شسته خون گوسفند از خود به باران کرده ایم
سبزه ای را چشم وحشی بوسهٔ ما کرده صید
ما شکار آهو اندر سبزه زاران کرده ایم
نوحِ معنی کو که سازد کشتی اعجاز ما
چون فدائی ما ز آب شعر طوفان کرده ایم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 عکس رخ یار
ما غیر از رخ ماه مثالی که نداریم
جز روی تو ما ماه جمالی که نداریم
مائیم و همین فکر و خیال تو شب و روز
ما غیر خیال تو خیالی که نداریم
جان را همه در راه وصال تو نهادیم
جز وصل تو ما فکر وصالی که نداریم
آب لب تو کعبهٔ دل را شده زمزم
جز او به حَرَم آب زلالی که نداریم
قربان تو گفتی که غزالی شده رامم
جز وحشی چشم تو غزالی که نداریم
کن قمری دل شاد که در باغ طرب
غیر از قد سرو تو نهالی که نداریم
گفتی کنم آزاد گر آیم ز ملالت
جز آنکه بیائی تو ملالی که نداریم
افتاده به دل عکس رخ یار و گر نه
ما آینهٔ آب زلالی که نداریم
حاصل شود اسباب جهان گر همه ما را
ما زین همه جز وزر و وبالی که نداریم
اینها که تو بینی همگی مال جهان است
ای اهل خرد ما و تو مالی که نداریم
فانی بود ار جمله چو یاقوت که بی‌سود
ج ما تا به جز از چند سفالی که نداریم
قربان تو، ما را پر و بالی تو و گر نه
ما در قفس تن پر و بالی که نداریم
آئیم که ما جزء جلالی ز تو باشیم
ما غیر جلال تو جلالی که نداریم
مقصود فدائی ز درت کسب کمال است
ما دعوی تحویل کمالی که نداریم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۲ سردار ایمان
گویم اگر آئی ز در جان را به قربانت کنم
ترسم که از این مدعا یکسر پشیمانت کنم
از شام هجرانت اگر گویم سر موئی خَبَر
مانند زلف مهوشان رسم پریشانت کنم
دارم ز هجرت روز و شب درگوشه غم انزوا
کو همدمی ماتم زده تا شرح هجرانت کنم
احوالم ار خواهی بپرس اما به بالینم نیا
کآئی به بالینم ز غم ترسم که گریانت کنم
در منزل خم غدیر شه گفت آندم با امیر
باز آکه از امر خدا خلقی به قربانت کنم
گفتش برآمد چون ز خواب حتی توارت بالحجاب
بهرت کنم رو آفتاب تا چون سلیمانت کنم
هم گفت شه بی بیش و کم باشیم ما و تو به هم
موسی و هارون یابن عم وز آل عمرانت کنم
هم در حدیث امر شاه گفتا براو بی اشتباه
امروز ازامر اِلاه سردار ایمانت کنم
در بیست و هشتم از صفر آن شه چو کرد عزم سفر
ثانی به اول گفت من این کار در شأنت کنم
سابع و عشرین از جمادی الثانی از ثالث عشر
اول به ثانی گفت و رفت من نیز سلطانت کنم
در تاسع شهر ربیع الاوّلش آمد چو مرگ
گفتا زکین آن میر را در حکم عثمانت کنم
جان باشد از بهرتو دوست، بر دوست جان دادن نکوست
گفتم فدائی را مگر روزی به قربانت کنم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ گرداب فنا
زخون دیده دامان پر ز لعل ای آشنا دارم
به قتلم دست بگشا تا به دامن خون بها دارم
تو در اقلیم خوبی شاه، خلقی بندهٔ حسنت
سرت گردم من مسکین به غیر از تو که را دارم
کنم یک شکوه کی بر دل ز تو نزدیکتر از دل
هزاران شکوه گر از جورت ای دور از وفا دارم
چه کردی با همه حسرت جدایم از جوار خود
پس از این در جوار کس نه پنداری که جا دارم
دَوَم دیوانه در هر کوچه و طفلان به سنگ از پی
چه روز است این که از هجر تو من در کوچه ها دارم
به هرجا بود جایم بی تو ترک جمله را کردم
تو خود انصاف ده دیگر که جا اندر کجا دارم
ز سر لوح جبینبش جدولی گردیده نقش دل
از آن بر صفحة تن مشقها بر بوریا دارم
نهان چرخ و پری در آب غم طاحونه دل راست
که من پنهان محرک همچو سنگ آسیا دارم
خداوندا نباشی گر رضا ای ناخدای دل
به گرداب فنا گر افتدم کشتی روا دارم
ز خود نااهلی طفل طبیعت کرده مأیوسم
امید یاری ار دارم ز عقل پارسا دارم
ندانم از چه خواهد شد تلف این مابقی عمرم
فدائی این پشیمانی همه از ما مضی دارم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴ جهل مرکب
ما گفتة هفتاد و دو ملت همه خواندیم
با این همه در جهل مرکب همه ماندیم
در مدرسه و محکمه و مسجد و محراب
افسوس که عمری به بطالت گذراندیم
از علم کجا آگهی ما که همهٔ عمر
اندر چم غفلت رمهٔ جهل چراندیم
در صیدگه علم ز هر فکر بماندیم
بازی به قصد بط معنی نپراندیم
در پای دلم رشتهٔ پاپیچ شدم تار
کش بر گذر راه وفای تو کشاندیم
کردیم بسی وقت و بسی کوشش و بس سعی
خود را به همه سعی به جائی نرساندیم
در گردن دل عقد نمودیم در عشق
بس گوهر معنی که در این رشته تکاندیم
حاصل نشد از کشتهٔ ما غیر ندامت
افسوس ازاین خرمن بی مایه که شاندیم
روگرمی مردم خنکی کی بَرَد از ما
زنهار که ما سنگ ز سردی ترکاندیم
سیر ره عشق است فدائی نه به سرعت
ما کز همه تندیم به سعی از همه کندیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ طاقت
چنان طاقت از هجر تو گشت طاقم
که هستی است تکلیف مالایطاقم
بیا تا دهم شیرۀ جان بپایت
ز پا تا نیفکنده زهر فراقم
ز طاق و رواق زمین رفعتم کی
که من کهکشانْ طاق و کیوانْ رواقم
سراغم کند هر که خواهد ز من کین
کسی کو که از مهر گیرد سراغم
ز صوت حجازم شود رنجه خاطر
که گوش است دایم به سمت عراقم
چه گویم ز خورشید روئی که افتد
ز هر دل ز هجر رخش در محاقم
طلاق جهان از چو من کو، کجا، کی
مگر بدهد این بی حیا، خود طلاقم
چشانم شبی شربۀ شربت شوق
کن ای میمنت بخش می در ایاقم
تو خود جرعه ای کن به جام فدائی
به هم مشربان نیست مایل مذاقم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۶ اتکال به خود
جز زانوی خود منّت کس ما نکشیدیم
تا ره نرویدیم به منزل نرسیدیم
از راهنمائیّ چُو تو جستیم ره عشق
ما از پی هر راه به سر پُر ندویدیم
داریم ز هر دیده و نادیده خبر ما
ما مشرق و مغرب همه را خود که ندیدیم
ما را دو بود گوش، ز دنبال دو دیده
ما هر چه ندیدیم ز دیدنده شنیدیم
تیرش غم صیّاد تو بگرفت به ما سر
دید از سر دام تو چو ما پا نکشیدیم
ما را خورد آن کز همه دندان طمع کند
خوش خور به دهانِ همه، ما همچو تریدیم
کی قد دلم راست غمت جامۀ اول
بسیار از این جامه بریدیم و دریدیم
در خیمه و لشگر که شکستش کند آشوب
جز ما که در این هر دو عمودیم و عمیدیم
رفت از کف ما کشته و ناکشته فدائی
تا کشته نهادیم و نکشته درویدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
7 نصب مصطفی
ای آنکه ما را طالبی، مطلوب تو ما نیستیم
امروز مطلوبیم اگر، بی شبهه فردا نیستیم
بر شاخسار ما مپر ای قمری عاشق سیَر
کن قد خوبان در نظر ما سرو رعنا نیستیم
من کنت مولا شد چرا بر عکسِ نصب مصطفی
مولا تو بهر ما و ما بهر تو مولا نیستیم
ما دست خود بی خود بَریم گر سوی یوسف بنگریم
حاشا که با او سر بَریم ما ها زلیخا نیستیم
قتل برادر را رضا دادیم بی اقلیمیا
گر همچو قابیل دغا قابل به لوزا نیستیم
زوج نبی خود بر وصی بهر همین کرده خروج
تا خود نگوید عایشه ما چون صفورا نیستیم
میراث خانه عایشه دارد، ندارد فاطمه
گو بر حسن بوبکر را میراث بر ما نیستیم
هذیان به پیغمبر حرّی بوبکر از هذیان بری
دیگر مگوئید از نبی در رتبه بالا نیستیم
گوید خلیفه چون جواب از این سخن عبّاس را
چون شد که ما عّم نبی قابل به شورا نیستیم
ما یابن عفّان بوذریم هم صحبت پیغمبریم
دور از درش چون سر بریم در طیبه بیجا نیستیم
در عالم بی همدمی، دارد غمت خوش عالمی
داریم انیس از تو غمی تنهای تنها نیستیم
رنجورم از مهجوریت مشهورم از رنجوریت
دیگر مگو از دوریت بیمار و رسوا نیستیم
گر چه مسلمان ظاهری، باطن، فدائی کافری
گفت عیب خود هر شاعری ما و تو تنها نیستیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۸ نرگس شهلا
ز هجرت منزل و مأوا ندارم
به هرجائی که رفتم جا ندارم
رخت شمع است و من پروانهٔ شمع
من از پر سوختن پروا ندارم
مکن رنجورم از آن چشم مخمور
که تاب نرگس شهلا ندارم
رضایم دست بنهم تا نهی پای
ز دستت گر چه استرضا ندارم
ز ما گفتی به جز خود را شو آزاد
سر سودای این سودا ندارم
مرا مرغ توکل خوانده صیّاد
نه بیم آبی و دانه ندارم
امید از هیچ طاق و هیچ زوجی
به جز یکتای بی همتا ندارم
صفا و نشئۀ دل باشدم یار
تمنّای می و مینا ندارم
غم مجنون چنان بگرفته چشمم
که چشم دیدن صحرا ندارم
فدائی کیست قربانت گدائی
به تو محتاج و استغنا ندارم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۹ رنج فراق
چه باک کز غم تو دیده شد ز گریه سپیدم
چرا که آنچه ز تو دیده ام ز دیده ام ندیدم
دویدمت ز پی و رفتی و خجل همه عمرم
که جای پا ز قفایت چرا به سر ندویدم
ز من نهان مکن ای آشنا حدیث فراقش
که من بگوش کر خود از آن زیاده شنیدم
نمود بند ز بندم جدا و گفتمش ای جان
هنوز کارد ز هجرت به استخوان نرسیدم
حدیث درد فراق ترا بگو به که گویم
سخن به پیش تو گفتم ز هر کسی که شنیدم
به بارهای دلم شد فزون شماتت دشمن
چه بار غم که ز هجر تواش به دل نکشیدم
امید وصل تو بود آرزوی دل همه عمرم
هزار شکر که آخر به کام گشت امیدم
امید وصل رخت بود پای بست فدائی
و گر نه از غم هجر تو مدتی است شهیدم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ انجام وظیفه
غرض عهدیست تا تخمی بکاریم
نه میل جرجر و جرجیر داریم
کشیم ای دوست تا چند آرزویت
بیا تا آرزو از دل بر آریم
نثارت می کنم اکسیر جان را
زر نقدی اگر بر کف نداریم
کشی ترسم تو هم پا از سر ما
چُو بینی پایمال روزگاریم
چو قابل نیست جان در رونمایت
از آن جانا ز رویت شرمساریم
امید رستگاران روی یاران
کجا ما ناامیدان رستگاریم
عنان ما رها از کف مسازید
که ما نادان چو طفل نوسواریم
بیا بلبل ز غم هر یک من و تو
ز هجران گلی افغان برآریم
بنالیم از غم دل زاری زار
تو بی گلزار و ما بی گلعذاریم
به گلشن فصل دی دل شادمان کن
که ما مشتاق گلشن در بهاریم
فدائی ما نداریم آشنائی
غریب اندر دیار از درد یاریم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰1 شام سیاه
فتاد آتش ز کلکت آنچنان در کشت آرامم
که بهر دانۀ صیّاد غم آورد در دامم
ز کلک خود فکندی آتشی در پیشۀ صبرم
دلم را سوختی آتش زدی بر جان ناکامم
چنان بال و پرم را سوخت این آتش که می دانم
نخواهد رستنِ یک پَر ازو در طول ایامم
چنان از لشکر شوق تو شهرستان دل پر شد
که ممکن نیست بنشستن دمی جز بر لب بامم
ز هجرت تیره چون شب روز و روزم شب، همی خواهم
بَدَل گردد به صبح روشن وصل این سیه شامم
جدا از تو به بزم کس نگردد خاطرم خرّم
می ناب است چون زهر هلاهل بی تو در کامم
صبا عهد است چون آئی بقربان سرت گردم
به خاک پای جانان گر رسانی زود پیغامم
مریز این باده گلگون به جام عشرتم ساقی
که پُر از بادهٔ گلگون صحنِ دل بود جامم
فدائی دارم از این نفس فربه شکوه ها در دل
به خون غلطانمش این قوچ جنگی گر شود رامم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۲ آدمیت
صبرت از سر برد چشم و عقل و سرگردان شدیم
بی تو هم ایوب و هم یعقوب و هم مجنون شدیم
جان بهای بوسه اش مردم که در بازار او
جان کساد افتاد، او بخشید و ما مغبون شدیم
عالمی عالم تواند شد ز یک تغییر حال
تا که ما زیر و زَبَر از گردش گردون شدیم
ظرف قدرت بین که ما اجزاء عالم تا ابد
جمله پیدا و نهان در لفظ کاف و نون شدیم
با هزاران منّت آمد دلبر و ننشست و رفت
مقصد او جای دیگر بود و ما ممنون شدیم
ما که بگرفتیم خون دل بگردن از چه بود
بسکه از دستِ غمِ هجران تو دل خون شدیم
غیر رفتن در زمین با گنج و بی گنج چیست
گیرم اندر دولت آخر ثانی قارون شدیم
آدم از عصیان خود بیرون شد آخر از بهشت
بی گناه از آدمیت بی تو ما بیرون شدیم
آنکه بیرون ز آدمیّت شد چه پرسش باشدش
تا به کی پرسی فدائی کز جفایش چون شدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۳ مژده وصال
ما پا ز دشت و کوه بیابان کشیده ایم
در تنگنای خاطر خود آرمیده ایم
از مژده وصال تو فهمیده ایم هجر
ما بس که از تو حرف جدائی شنیده ایم
گردیده ایم ما نه عبث دائم الرّکوع
زاهد ز بس که از غم آن قد خمیده ایم
ما راست کم ز نیک و بد کس سرور و غم
ما نیک و بد ز حادثه بسیار دیده ایم
ما آهوئیم و هست خطاکار چشم ما
ما خطه ختا و ختن را چریده ایم
آورده تا که مژده وصل تو دل بما
ما جان به کف نثار رخت آوریده ایم
افکنده ایم کسوت تن را ز دوش جان
ایمن ز دزد و در ره عشقت چریده ایم
ما را به کارخانهٔ بافندگان نه جای
چون عنکبوت تار وفائی تنیده ایم
ما را مکن ز روی گل خویش نا امید
یک گل زگلشن رخت اکنون نچیده ایم
حاشا که رفته ایم ز یاد ضمیر یار
ما غیر خود در آینه چیزی ندیده ایم
ما حفظ کرده ایم فدائی ز وصف یار
حرفی به یادگار ز هر کس شنیده ایم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۴ تصویر جمال
ما که بیخود ز خیال تو شدیم
محو تصویر جمال تو شدیم
بسکه گشتیم ز غم کوه به کوه
وحشی چشم غزال تو شدیم
بسته در حلقه زلفت ماندیم
کشته ی دانه خال تو شدیم
گر کشیدیم به شوقت گردن
لیک پامال وصال تو شدیم
ما که سیراب شدیم از هر آب
تشنهٔ آب زلال تو شدیم
با همه جَودت و ذهن و ادراک
عاجز از درک جلال تو شدم
رمز حسن تو نگنجید به حرف
بی سبب نیست که لال تو شدیم
بود ما را به چمن ها پر و بال
که کنون بی پر و بال تو شدیم
به فدائی نظر ای دوست که ما
کمترین چاکر آل تو شدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ کنج خلوت
ما در به روی خویش ز هجر تو بسته ایم
چون دل به کنج خلوت محنت نشسته ایم
تا گشته ایم بستهٔ تار وفای دوست
ما رشنه هوا و هوس را گسسته ایم
در حیرتم فتاده کجا دام تو به دل
دامی ندیده ایم که از وی نجسته ایم
جز سوزن وصال برون ناردش درست
خاری کز آرزوی تو در دل شکسته ایم
خوش تابهٔ فلک دل ما می بریزد آه
اکنون که ما چو دانه توشیره بسته ایم
وسع فراخ دهر ندارد به ما ثمر
تا ما به تنگ آن دهن همچو پسته ایم
تاب زن سلیطه به ما نیست ما کجا
مرد سگ درنده و طاق شکسته ایم
پیغام بد به فال کسی ما نیاوریم
ما خوش خبر همیشه چو پیک خجسته ایم
دادیم مژده ها به تو چون هدهد سبا
ما تازه ره به کشور بلقیس جسته ایم
ما خود بنفشه ایم و فدائی ز باغ عشق
چون خط سبز گرد لب یار رسته ایم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ خواهش وصال
به دل صد گونه داغ از هجرت ای گل پیرهن دارم
نصیب کس مباد ای لاله رخ داغی که من دارم
دل و چشمم بدخشان شد یمن شد خوب شد خون شد
که لعل اندر بدخشان و عقیق اندر یمن دارم
ندارم میل اهل و مال، غربت وقت عصر ای دل
که من هر عصر فکر اهل و مال و هم وطن دارم
چو من افسرده خاطر را چمن باشد عزاخانه
کجا سودای باغ و میل گلگشت چمن دارم
پس ازعمری ز وصلت گشته ام یک امشبی خوش دل
بده گوش امشبی بر من که من امشب سخن دارم
نه غافل زین ذقن گردم چو یعقوب از چَهِ کنعان
سراغ یوسف خود من در این چاه ذقن دارم
نه چون غم خانهٔ یعقوب در یکجا بود این دل
که من هر جا که گردم همره این بیت الحزن دارم
مشو طوطی سخن بسیار و مشکن شکر معنی
که من هم همره خود طوطی شکر شکن دارم
بَرِ گوهرشناسی می تکانم عقد مروارید
مکن قطع سخن بر من که گوهر در دهن دارم
فدائی چون کنم خواهش وصال یار شیرین را
که من نه حشمت خسرو نه تاب کوه کن دارم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ جامه صبر
ز شرح و بسط هجر دوستان غمنامه ای دارم
به من گوشی دهید امشب که خوش هنگامه ای دارم
زدم چاک از فراغت جامۀ صبر و شکیب آخر
نه غیر از جامۀ تن بی تو بر جان جامه ای دارم
بود فکرم مداد و خامه شوق و صفحه دل، نامت
نویسم تا مداد و کاغذ و هم خامه ای دارم
به فهم فکر و دانش عقل تا شد حکمت آموزم
عجب با خود رفیقی عارفی علامه ای دارم
ز بنت اشعث و هم بیت مأمون دل بود پر خون
که من هر سو کنم رو شکوه از قطّامه ای دارم
زهی ممدوح کآرد شعر قبل از گفتن شاعر
که دانا دلبر علّامة فهّامه ای دارم
فدائی دفتر و دیوان نمودم جمله انشاء من
که گویم بهر مشق نام دلبر نامه ای دارم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ خونِ جگر
رود خون جگر از دیدگانم
مگر رفت از نظر روح و روانم
به آرام از برم رفتی و بردی
تو ای آرام جان آرام جانم
مرا باشد هوای گلشن دوست
کجا در فکر باغ و بوستانم
هواداران عنانم را بگیرید
که زد بر سر هوای دوستانم
چنان جانا زدی آتش به جانم
کزو تا حشر سوزد استخوانم
چو یاد آید مرا از تیر هجرت
شود هر مو به تن نوک سنانم
چو دادی گلستانم را تو بر باد
بزن کو آتشی در آشیانم
مکن از هجر خود داغم چو لاله
که من دلخون ز تو چون ارغوانم
بُرم تار وفا از رنج و غم کی
اگر لاغر تر از موی میانم
چو گُل باشم چه گِل باشم فدائی
که من چون خار در چشم خسانم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۹ درد و درمان
می برد از کف دل و جان نیز هم
میزند دستی به ایمان نیز هم
مجتمع گردیده در بازار او
هندو و گبر و مسلمان نیز هم
ماه کنعان یوسف مصر است این
شهرۀ مصر است و کنعان نیز هم
عاشقان را جان و دل در کار نیست
داده اند از کف دل و جان نیز هم
درد بسیار است و درمان اندکی است
در غم و دردیم و درمان نیز هم
رفت در بازار ما بی دولتان
سود سودای کریمان نیز هم
بشنو از من پند نیک و بد مبین
از بدان بگریز و نیکان نیز هم
این زن و فرزند و این خویش و تبار
دشمن جانند و ایمان نیز هم
مشکل آسان است و آسان مشکل است
مشکل این کار است و آسان نیز هم
دلبری داری و دلداریت نیست
جان من این باید و آن نیز هم
گفت باشد بوسهٔ از روم روم
گو فدائی روم و ایران نیز هم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۰ موقف بطحا
ما که پا بر قُبّه ی دریا زدیم
شکر لله باز بر برّ پا زدیم
از دوات بحر بگذشتیم و پا
چون قلم بر صفحه صحرا زدیم
ما که در تدبیر بی تدبیر کار
خویش را بر بحر موج آرا زدیم
لیک پای ما ز لطف کردگار
تر نشد گر موج را بر پا زدیم
کار شد ز اعراب برّ بر ما چو تنگ
خویش را بر بحر بی پروا ز دیم
گر به خود کردیم بیم از فالچی
گاه بر خود فال استرخا زدیم
گه شدیم از غرق چون فرعون ملول
فال گه خوشحال بر موسی زدیم
گاهی از ناد علی کردیم یاد
گاه دم از لافتی الا زدیم
ز اشک بحرین بصر در آرزوش
طعنه ما بر لؤلؤ لالا زدیم
دامن اُمّ دامن یم چون هم است
دست گر بر دامن مولا زدیم
چون فدائی بی سپاه و لشکری
ما عَلََم بر موقف بطحا زدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11 خلف وعده
به روز از کوی وصلش گر جدایم
ولی شب با سگانش آشنایم
چو نبود وعد وصلت را وفائی
تخلف وعده کن باری وفایم
وفایم گر نخواهی کرد باری
سرت گردم مکن ترک جفایم
به وعده دامن از کف ندهم این بار
که وعد وصل دادی بارهایم
گذشت از ناخدا کارم به کشتی
مگر رحمی کند باری خدایم
مکن از خود جدایم چون که نبود
امید وصل دیگر در بقایم
ندارم ترس مردن لیک ترسم
که باشم زنده و سازی جدایم
به خار هستیم زن شعله زان پیش
که بدهد هجر بر باد فنایم
به هستی بی تو راضی نیستم لیک
جدا از تو به مرگ خود رضایم
فدائی دست و پائی می زن اما
یقین می دان که در کویش فدایم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۲ هجر رخ
بی تو هر شب تا سحر در زاریم
خفته بخت من به شب بیداریم
آهن تن ز آتش هجر تو سوخت
نیست دیگر تاب آتش کاریم
گو به گلخن آی و قدر ما به بین
آتشم گر خار می پنداریم
بلبل گلزاریم نه بوم شوم
باشد از هجر رخ گل زاریم
تو به فکر آنکه چونم افکنی
من به امیدی که بر میداریم
از تَف مژگانت ای ابروکمان
خورده بر دل بس خدنگ کاریم
بارها خواهم ز باری بی تو مرگ
بلکه باری رحمش آید باریم
خواهی ار تأثیر رنگ گلرخان
بین به سیل گریهٔ گل ناریم
مستی و بیهوده گوئی دان همه
این سخن سنجی و این هشیاریم
چون فدائی کرده ام گم کار خویش
باشد این ها جمله از بیکاریم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ جان نثار
گر درد به دل هزار دارم
بی دردم و درد یار دارم
دردم همه کرد چون یکی یار
با درد دگر چه کار دارم
جان بی تو به لب رسید جانا
کی طاقت انتظار دارم
دور از تو نشسته ام بر آتش
کی صبر و کجا قرار دارم
از درد و غمم مپرس یک یک
درد تو چه بی شمار دارم
ترسم که دلت بسوزد آخر
از بسکه به دل شرار دارم
بی تو شده ام به خاک یکسان
گویی که چرا غبار دارم
ترک نظرم چو کردی ای دوست
در پیش که اعتبار دارم
رسوای تو گشته ام در عالم
پروا چو ز ننگ و عار دارم
ای جان فدائیت فدایت
از بهر تو جان نثار دارم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۴ قفل معنی
از کوی تو کی ما پا کشیدیم
پا سستی ار کرد با سر دویدیم
دور از در تو ای راحت جان
یکدم به راحت کی آرمیدیم
ما خوبرویان دیدیم بسیار
لیکن چو رویت خوبی ندیدیم
کمتر بسوزان بال و پر ما
ما در هوایت عمری پریدیم
خواهی کنَم لطف خواهی کشم عُنف
بر لطف و عُنفت هر دو شهیدیم
از یاد رویت سوزان چو شمعم
وز یاد هجرت ارزان چو بیدیم
ماه دو هفته دیدیم لیکن
دو هفت ساله جز تو ندیدیم
گفتی که گشتیم ما مرشد ای دوست
مرشد رخ تو است مایش مریدیم
هست استفاده ما را به رویت
رویت مفید و ما مستفیدیم
از باب دانش جوییم امداد
بر قفل معنی چون ما کلیدیم
گردم ز خجلت هر دم به یک رنگ
ما تیره بختان کی روسفیدیم
طایی چهل سال کرد ار نهان صوم
یک روزش از تو حاشا شنیدیم
گو در نمازت یک نهی منکر
ما از نماز خود نا امیدیم
هر چند کردیم عمری تصوّر
جز نا امیدی در خود ندیدیم
گوید تو را گر با لطف اوفر
از بهر طاعت ما پروریدیم
با گنج پنهان بودیم ای دون
و ز بهر عرفان خلق آفریدیم
عرفان و طاعت کو در معادت
ما صوفی اندر وعد و وعیدیم
مردن به آن دم ما را ز خجلت
ما شرمسار از ربّ مجیدیم
لاتقنطوا گر من رحمة الله
شامل نگردد ما نا امیدیم
شد چون تو شغلم شقوت فدائی
ای بی سعادت کی ما سعیدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ کعبه دل
دل سفیدم شده تا طوف تو را گشته مصّمم
همچو احرام یمانی که به بندد ز یلملم
شوق حجّ تو به میقات که دل را چُو رسید
کعبه دل گشت و سیاهی حجر و دیده چُو زمزم
راه پیمای تو را بحر بود مریم و موسی
شوق بالای تو بر چرخ کشد عیسی مریم
حاجی از خانه شود زایر تو لیک دهد دست
طوف تقبیل حریم و حجرش این همه کم کم
در صفای درش آهسته نگر چشم غزالان
که مبادا کند از وحشت تو صید حرم رم
عاشقان را نبود هیچ بزرگ و کوچک
زاده از مادر دهر اند تمامی توأم
چون شب وصل نه قدر است که در ماه مبارک
نه برات است که در نیمهٔ شعبان معظّم
سالم از دست زبانها نبود هیچ سلیمی
همچو سلمان به مسلمانی اگر گشته مسلّم
دل بی عشق سر از شور جنون پر سودا
زهد ما جمله همین است که شیخیم و معّمم
گاهی از صفحۀ رو نیز و بیاض گردن
تا کی این مصحف خوانای محشّای مترجم
نیست روزی که عزا خانه نباشد ای دل
سال عمرم همه بوده است مگر ماه محرم
کردگاری که کند آتش مو با باروت
با فدائی ز غمت محنت و اندوه دمادم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶ رخسار آتشبار
مگوئیدم چرا امشب سخن بسیار می گویم
دلم لبریز غم گردیده و ناچار می گویم
اگر از شکرستان وصالش طعمه ای یابم
چو شیرین نکته ها آندم که طوطی وارمی گویم
سخن بسیار اما بر کسان گوش شنیدن کو
همیشه پند خود را بر در و دیوار می گویم
جنون را با خردمندی نباشد ربط و پیوندی
تو تا از شهرمی گوئی ، من از کهسار می گویم
نمودم هر چه پنهان بیشتر پیچید در عالم
پس از این سرّ خود را بر سر بازار می گویم
دلم برد و رخ خورشید خود پنهان نمود از من
حدیث درد دل با سایهٔ دیوار می گویم
دلم را آتشی افکنده کز دودش سیه روزم
سخن از سوز آن رخسار آتشبار می گویم
رقیبان مژده ای دارد فدائی بعد از این دیگر
نه نیکوئی ز یار و نه بد اغیار می گویم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷ وفای دوست
در قیمت اعظیم، به وزن ار چه اندکیم
نی دُرمل بزرگ که الماس کوچکیم
درویشی و شهی است یکی پیش چشم ما
صد بار اگر شهیم که درویش مسلکیم
خاکستر ار شویم که هستیم رو سفید
کی رو سیه شویم که ما سنگ آهکیم
با گردن دراز نوازیم طبل باز
شاهیم در مناره بچشم ار چه لک لکیم
از دست ما گرفت عنان، نفس کفرکیش
ما بر یموت اسیر بیابان اترکیم
ترک لئیم نفس به عقل کریم دست
تا یافت ما به ترک دلی در چکاوکیم
بر ما مکن ز تجربه و پند خود دریغ
تو پیر سالخورده و ما خُرد و کودکیم
هر جا که نام آب رود روح ما پَرد
ما بَر دراز آب پران همچو اردکیم
بی ما به یکدیگر چو نشینند دوستان
از ما کنید یاد که محروم یک یکیم
آخر نشد یقین به فدائی وفای دوست
صد بار اگر کنیم یقین باز در شکیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸ بیت الحزن
خدایا تنگدل تا کی در این بیت الحزن باشم
نباشد هیچ کس یا رب به این حسرت که من باشم
غریبی گفتنم باشد ز بهر گریه اسبابی
که بسیار از غریبان سنگدل تر در وطن باشم
من و جغدیم و ویرانه مرا کو رتبة قمری
که گه با سرو، گه شمشاد، گه با یاسمن باشم
کنم بنیاد هستی را که بینم دلبر شیرین
بس است این بیستون بر من اگر من کوه کن باشم
ندارم میل صدرِ مسند و تخت سلیمانی
از آن ترسم که بر جای سلیمان اهرمن باشم
نمی آید برون داغ غم یارانم از این دل
اگرچه روز و شب دائم چو لاله در چمن باشم
ز بهر دیگران تا چند باید سوختن ما را
نمی خواهم که دیگر من چراغ انجمن باشم
فدائی بی رخ آن خور نخواهم سایهٔ خود را
خوشا روزی که در بطحا و صنعا و یمن باشم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹ تشنه وصال
اسیر هر دو لب چشمه‌ی زلال تو باشم
تو تشنه بر می و من تشنه وصال تو باشم
اسیر چشم منند عاشقان و مردم من
اسیر مردمک نرگس غزال تو باشم
به خاک پای کسان بی تو گشته ام یکسان
بیا بیا، بنگر، بین که پایمال تو باشم
به غیر روی نکوی تو آرزویم نیست
که تو جمیلی و من عاشق جمال تو باشم
به هر سفر که شتابم به هر خیال که خوابم
گمان مبر که شبی خالی از خیال تو باشم
مرا چه قدر که پا بر حریر صدر تو سایم
شرف مراست که خاک کف نعال تو باشم
تو شاه بازی و من بنده لیک چون محمود
سوی اَیاز گرفتار حسن خال تو باشم
به خال و خط کسان بی تو گر کنم دل خوش
سیاه روزتر از آن سواد خال تو باشم
گذشتی و نگهی کردی و ندادم جان
برو که تا به قیامت در انفعال تو باشم
اگر که نسخۀ کامل شدم به دفتر دانش
که نقطه ی کمی از مصحف کمال تو باشم
اگر غلط کنم اندر اذان اشهد حسنت
اگر غلط نکنم بنده بلال تو باشم
اگر درست بخوانم ز یاری جبریل
کمینه عبد غلامان خوش مقال تو باشم
فدایت ای شه خوبان ترحمی به فدائی
که من کمین سگی از چاکران آل تو باشم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۰ آب زلال
ز سر تا چند گیری شرح حالم
که هجرت کرد یکسر پایمالم
مثال از بهرم آری تا کی ای دوست
که من محو جمال بی مثالم
به قطبم چون جُدَی نامند از آن خلق
که من پیرامن قطب شمالم
به خون دل نهالی پرورم لیک
از آن ترسم که بر ندهد نهالم
به پای سروقدّان زآن نهم سر
که من دل پاک چون آب زلالم
نهارم چون لیالت بی تو تار است
چه می پرسی دگر حال لیالم
نخواهم جام زرفامم ببخشی
تو مشکن کاسۀ چوب و سفالم
نمد پوشم مرا بس ثوب همت
اگر جویایت ای دیباجمالم
دهد پایم نه راهی سوی مکتب
که من خونین دل از دست کمالم
نه اندر دیده رویت چون نگریم
نه در لب گفتگویت چون ننالم
برو ای مایهٔ عمر فدائی
که تا آئی تو رفته ماه و سالم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 تار الفت
ببخشم عِقد گوهر را چو با مژگان تر باشم
کنم کوه بدخشان لعل گر خونین جگر باشم
اگر هم قد جان، چشم و دلم لعل و گهر پاشد
که من در بیع هجرانت به قیمت بیشتر باشم
اگر نام و نشان خواهی بگویم نسبت خود را
که من مرغ سلیمان هدهد و هم شانه سر باشم
گدای هر درم کرد این دل بی خانمان آخر
خدایا چون غریبان تا به کی من در بدر باشم
به دام آوردن صیدی چو من رنجی است بیحاصل
کبابم یا رهایم گر کنی یک مشت پر باشم
خراب از یک نگاهم ساز و کن با خاک یکسانم
چو من ویرانه گردم از غمت ویرانه تر باشم
من آن پیکم که میآرم نوید صبح گلشن را
خبر ده عندلیبان را که من باد سحر باشم
طلب کن مایه ام را خواهی و خواهی بده سودم
که نه در بند نفع خویش و نه بند ضرر باشم
فدائی تار الفت را بُرم از رنج هجران کی
گر چون تار مو از هجر آن موئین کمر باشم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲ توسن همت
بیا بیا و چو ماهی فکن به لجّۀ آبم
که دل ز دوری روی تو دوست گشت کبابم
مگو مگو که گلِ عارضم عرق دار است
بیا بیا که به شدت در آرزوی گلابم
دلت گمان نکنم قدر اخگری سوزد
اگر که آه شرربار بگذرد ز شهابم
ز گریه بی تو کی ای ناخدا شوم ساکن
به بحر دیده شود غرق گر هزار قرابم
چو شهر عشق سرای دلم بیابان گشت
ز بسکه کرد فراق رخ تو دوست، خرابم
ز نو حدیث رخت گویم و نویسم باز
ز آب دیده شود شسته گر هزار کتابم
سوار توسن همت سویت شکافم و آیم
هزار بی رخت ار برف بگذرد ز رکابم
ز خاک کوی خود ای دوست افتخارم ده
به آنکه تربت تو باشد عاقبت چه ترابم
جهان سرای غرور و به خواب منِ مخمور
شوم هزار که بیدارِ کار باز بخوابم
مکن تو غره به نفسم که نفس قابیل است
به خوان حکایت اعجزت ان اَکون غرابم
به مفت داده ام از کف جوانی و نالم
از آنکه صرف به بیهوده گشته عهد شبابم
سراب خشک فدائی شده سماوه ثانی
گذشت چون ز سر آبم مگو دگر که سرابم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۳ وصف دوست
یاد اگر از گل روی تو به گلزار کنم
عارض خویش ز خون مژه گلنار کنم
گر کنم ناله به یاد گل رویت به چمن
بلبلان را ز گلستان همه بیزار کنم
جهم از خواب و زنم صیحه به یادت که مگر
بخت خوابیده به این واسطه بیدار کنم
شکوه آرم به تو ای دوست ز هر کس دارم
کی به کس شکوهٔ تو، غیر تو اظهار کنم
کی به جا خدمتی از یک سر مویت آرم
تا قیامت اگر از زلف تو تیمار کنم
اشک حسرت ز الَم چند خوش آندم که به وجد
دیده از شوق رخ یار گهر بار کنم
ای خوش آن روز که بی جور رقیبان یکدم
با تو بنشینم و بس شکوه ز اغیار کنم
داده صیّاد اگر جا قفس زرّینم
بشکند گر قفسم رو سوی کهسار کنم
آید ار موعد اظهار، دلا خواهی دید
شکوه ها از ستم یار وفادار کنم
رفتی و روزه ام از دوری رویت همه روز
یاد روزی که رخت بینم و افطار کنم
بهتر ای دل که نثار قدمش سازم جان
جان چه باشد که نثار قدم یار کنم
کاغذ آخر شد و اوصاف تو آخر نشود
اگر از وصف تو هفتاد شتر بار کنم
حیف ای دوست چو ایمان بفدائی شد فرض
کافرم کافر اگر حق تو انکار کنم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴ جامه صبر
چون مژده وصل تو شنیدیم
ما جامه صبر خود دریدیم
پا و سر و بی‌کلاه و بی‌کفش
دیوانه صفت برون دویدیم
هم شاد شدیم و هم پشیمان
ما وعدۀ دیدنت ندیدیم
با آن همه آرزوی دیدار
رفتی ز نظر چو ما رسیدیم
خوش کن دل ما دمی که عمری
بار غم تو به دل کشیدیم
افغان که ز باد غم ز جا کند
نخلی که به ناز پروریدیم
حاشا که دمی به بستر خواب
بی روی تو دوست آرمیدیم
بستید عبث به روی ما در
چون ما در بسته را کلیدیم
از بعد امیدواریِ چند
افغان که ز دوست نا امیدیم
زهر از لب شکرت بود شهد
کی حرف بد از لبت شنیدیم
کندیم ز باغ و آشیان دل
تا ما به هوای تو پریدیم
خندان تو به باغ حسن چون نار
لرزان ز غم تو ما چو بیدیم
قربان تو یار و پرده داریت
ما پرده خود چو خود دریدیم
گر بخشی و گر کشی فدائی
بر قهر و به لطف تو شهیدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۵ کتاب الفت
خواهی از حالم بدانی زنده ام
لیک از هجرت به جان درمانده ام
گرد راهت شسته دل با آب چشم
بسکه در راه تو جان افشانده ام
اطلس جان مخمل دل فرش راه
بهر پاانداز تو افکنده ام
گر دهندم خط شاهی جاودان
تا که هستم زنده بر تو بنده ام
صد کتاب الفتت دارم ز بر
گرچه کمتر درس الفت خوانده ام
چون کنم دل از تو کز بهر تو دل
از تمامی غیر تو بر کنده ام
چند تار الفتی چون عنکبوت
در رهت عمری بهم تا بانده ام
نائی ار سویم تو را شاکی نیم
ز انکه از روی تو من شرمانده ام
نیستم خوابیده، بیدارم که من
فتنه ی بیدار را خوابانده ام
شادی و غم را نمی دانم که چیست
زان فدائی گریه دارد خنده ام
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۶ رشته تقدیر
شکرلله که چو خور باز جهانگیر شدیم
هفت اقلیم معانی همه را میر شدیم
چه کند فتنه ی روبه صفتان در بَر ما
ما که در بیشه تحقیق دلا شیر شدیم
چرم خشک دل ما یار چو در نار انداخت
ما ز دبّاغ خرد نرم تر از جیر شدیم
از ازل ما به ره عشقِ تو راهی بودیم
پای بست اینقدر از رشته ی تقدیر شدیم
پیشتر ما ز رَحِم طفل سخندان بودیم
در رَحِم این همه ماندیم که تا پیر شدیم
کی پی راحت محبوب کمر باریکیم
ما که از زحمت تو هجر تو چه زه گیر شدیم
غیر خونِ جگر از خوان فراقت چه خوریم
ما که خوردیم غمت تا که ز جان سیر شدیم
دست ما کی برد از دامن تو سعی رقیب
ما که بسته به تو چون حلقه ی زنجیر شدیم
میکشیمان به خدنگ مژه دیگر ز چه باز
ما که از هجر تو صد جا هدف تیر شدیم
آ و بر دیده ما پای گذار آهو وار
ما که نقشی ز کف پای تو نخجیر شدیم
تا ز یارم که به خوابم دمی آمد غافل
رفت و عمری است که ما شهرهٔ تعبیر شدیم
گر چه گشتیم خراب از غم تو روزی چند
شکر صد شکر که یک شب ز تو تعمیرشدیم
شد فدائی به رهت صادق و گفتا به خدا
من و دل هر دو به راه تو زمین گیر شدیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۷ طالب یار
تا که یک پیچ خم زلف سیاهت دیدم
شد بریده ز من آرام و به خود پیچیدم
رشتة تاب برید از دل و پیوست به دوست
عمرها رشتۀ این تار به دل تابیدم
طالب یارم و چیزی به دلم نیست جز او
زاهدا به ز تو من در صدد توحیدم
بهر صید نگهش دام نمودم جان را
نامد و دانه در این دام بسی پاشیدم
یاد آن روز که اندر ره کاشانه عشق
یار بر من نگهی کرد و به خود بالیدم
گفتم ای دوست روم لیک ز چنگت که به کس
سرّ ما فاش نکن گفت بُرو، فهمیدم
عیدم ای دوست نه تنها به همین نوروز است
هر زمان روی تو دیدم بود آن هم عیدم
دید و وادید من و عید بود روی تو دوست
که بود عید من و دیدن من وادیدم
سایهٔ بر سرم انداز به قربان سرت
ز آنکه من از همه کس گرد سرت نومیدم
دارم ایدوست خجالت ز تو بسیار که تو
ج بارها گفتی و من حرف ترا نشنیدم
رفتی و باغ نشاطم همهٔ ای سرو روان
ج شد خزان بیتو و چون بید به خود لرزیدم
روز و شب چون و چرا دارم ازین غم که چرا
او جفا کرد و چرا من هم از او نالیدم
می‌شود بی شک و شبهه عملم پاپیچم
اگر ای دوست سر از خدمت تو پیچیدم
ورنه زین بیش مکن در بر اغیارم خوار
رفتی و خوار نظرها ز غمت گردیدم
کرد عالم به برم جلوة میخانهٔ عشق
تا گرفتم ز گفت جام می و نوشیدم
گفت بر گو بتو بی ما که فدائی چه گذشت
گفتم آمد بسرم آنچه ازو ترسیدم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۸ گریه
با رفیقان همه شب از تو سخن گویم و گریم
هر که گوید سخنی، نام تو من گویم و گریم
حُسن آن وجهِ نگاری که من از طالع رویش
نو کنم مطلع و بر وجه حَسَن گویم و گریم
یوسف من خبری دیده شد از گریه سفید
تا به کی بی تو در این بیت حزن گویم و گریم
گر به نعشم گذری اُشهد بالله که ز هجرت
سر برون آرم و از چاک کفن گویم و گریم
دلم آنسان شده پر خون ز غریبی که بُوَد کم
تا قیامت اگر از یاد وطن گویم و گریم
عیش مرغان چمن تلخ کنم نکتهٔ گر من
از گل روی تو در صحن چمن گویم و گریم
دور از آن لب نخورم آب حیات و لب تشنه
تا دم مردن از آن چاه ذقن گویم و گریم
بعد مردن مگر آسوده شود بی تو فدائی
ور نه تا جان رمقی هست به تن گویم و گریم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۹ محروم
فغان از گردش وارون ایّام
که در چشمم سیه صبح است چون شام
کند هرگز کجا یک دوره آخر
به کام چون منی محروم و ناکام
به بخت بد نگر کاید شکستش
به پای من هر آن کس کافتد از بام
ز گفتار بدِ اغیارم ای دوست
به قربان سرت مفرست پیغام
به است از آنکه نامم ناورد کس
اگر دشمن برد نامم به دشنام
برید عمری ز من آرام تا گشت
امانی امشبی چشمت به دل رام
ز سودایت سرم گردید پر درد
کشَد این دردسر ترسم به سرسام
ندارم با می و میخانه کاری
بود ارزانی این می بر می آشام
به دل عذب لبت کافی مرا می
صراحی گردن و رویت مرا جام
بود فکر تو و ذکرت مرا بس
ز تعقیب و دعا هر صبح و هر شام
بیادت ان یکاد آرم گهی یاد
بنامت گاه گیرم ختم انعام
ز خالت نقره از غم خشک و هم مشک که بیند مشک تر بر نقرهٔ خام
به دور خال زلفت می پرد دل
برون جان کی برد زین دانه و دام
فدائی درس نادانی به دل گوی
دو صد مدرس نشین قربان یک عام
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۰ ندم
جبهه و رویت بود بی‌بیش و کم
«نون» و «واو» و «را» امّا با فتح و ضم
نور پیش گونه ات چون خار و خوار
نور پیش جبهه ات نار و ظلم
خواهم ار سویت نویسم نامهٔ
می کنم بر صفحهٔ خاطر رقم
نامهٔ قابل به نامت کی مرا
کی چنین جرئت به کاغذ یا قلم
در حرم حرمت به قدر خدمت است
عبد ناخدمت بود نامحترم
کر کنم خدمت ز خود خدمت ترا است
زانکه می‌دانم خودم را از خدم
کوی دل احرام گاه الفت است
از کسان صید حرم را نیست رم
بیم اندیشه است شیر بیشه را
نیست بیم از حملة شیر علم
زاهدا افسان رسوایان بس است
زانکه هستی متهم چون ما تو هم
نیست جا جز گلخن کویت مرا
کرد بندم جاودان باغ ارم
آب چشمم چون به قبطی رود نیل
گردد از هجرت به دل در دم به دم
سهل باشد میرد از غم آنکه زد
از ولای تو ندم گر از نه دم
در قیامم با هزاران انتظار
چون نکردی التفاتی از کرم
پس به قربان وفاتم از وفات
در وفاتم کن گذاری لاجرم
بین فدائی بی سر و پائی، فدات
پای تا سر جرم و سر تا پا ندم
درخواست
باز آ که چون سیل از جبل غرشکنان طغیان کنیم
ویران کنیم آباد و هم آبادها ویران کنیم
بلهی چه و چیست ابلهی فکر گدائی و شهی
بایست بر ما آگهی کین هر دو را یکسان کنیم
ما بر صدف جای سپر بخشیم و چون عمّان گهر
حاجت نه بر لشگر، نه زر، خود را چو ما سلطان کنیم
دل چیست یک مشت گِلی یا عقدهٔ بس مشکلی
کن سوی ما روئی ولی تا مشکلی آسان کنیم
قربانت ای نور بصر، ای شاه خوبان سربه سر
بر ما گذر باری دگر تا جان تو را قربان کنیم
دل در خم گیسوی تو جان در کشاکش سوی تو
چند آرزوی روی تو با دیدۀ گریان کنیم
خواهیم سرکش توسنی، سُمّ ستون از آهنی
سرسروشی کوهین تنی تا در رهت جولان کنیم
رفتی تو و ما بعد از این با این دل زار و حزین
دور از تو یار نازنین افغان بی پایان کنیم
ترسم که نگشائی تو در شب بر رخ هر رهگذر
نا خوانده ما خود را اگر بر تو شبی مهمان کنیم
چون بردیم دل سوی خود از تور و تار موی خود
زَن شانه بر گیسوی خود تا ما دلی افشان کنیم
دل تابه و تب ریز غم یا شیشه و لبریز غم
کام دلم کهریز غم کز دیده اش جریان کنیم
لب بادکوبه ز آه و بس در بند لب تنگ از نفس
نبود شکی زین پس که ما قربان چو لاهیجان کنیم
ما رو به گرجستان رویم هشت ره سوی جانان رویم
با خرجی ایمان رویم تا خرج هشدرخان کنیم
باز آمدم با صد ندم بر هم زنم عهد قدم
کز نو من و دلبر بهم هم عهد و هم پیمان کنیم
ای عاشق غمناک ما غم بس که نبود باک ما
صد چون فدائی را که ما مستغرق غفران کنیم
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳1 بی وفائی دنیا
تکیه بر دولت زمانه مکن
جا در این ناخوش آشیانه مکن
آشیانِ تو نیست این منزل
اینقدر فکر آب و دانه مکن
زین سگ نفس وارهان خود را
جای افعی به صحن خانه مکن
بر سر و زلف هر نگار مپیچ
خویش را بوالهوس چو شانه مکن
گر ز سلطان مرگ باخبری
در جهان خویش را یگانه مکن
دل به این پیر زال زشت مده
عاقلی، کار جاهلانه مکن
عاشقی، غیر حرف دوست مجوی
گوش بر نغمه و فسانه مکن
بهر تیر زبان اهل خرد
تا توان خویش را نشانه مکن
ره زنان درپی اند و منزل دور
پای بر دار وخس بهانه مکن
کعبه مقصد تو بس عالی است
بیم از جور تازیانه مکن
گر فدائی تو پند من شنوی
بیش از این منزل آستانه مکن
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲ شرح فراق
آتشم افتاده ای یاران به جان
الامان از نار حرمان الامان
کی به جانم هست تاب التهاب
سوزدم هجر تو دلبر استخوان
گر شبان بی ناله روزان گشت دشت
بی تو ما با ناله روزان و شبان
زاده ایم از مادر گیتی به غم
ما و طفل اشک هر دو توأمان
دوری رویت علیلم کرد علیل
کو پس از این صحتم دیگر به جان
چند می جوئی توانائی ز دل
از فراقت ناتوانم ناتوان
کرده با خود دشمن جانی مرا
اشتیاق دوستانم دوستان
یاد زلفت گر کنم گردد مرا
هر سر موئی به تن نوک سنان
بس فدائی بگذر از شرح فراق
بس دراز است دوستان، این داستان
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۳ تضاد
غیر یارم نیست عونی در دو کون
عون ما یار است و ما را یار عون
اسب من غصب است و دانم خال یار
کی بز از برزون شناسیم بر ز زون
ضوء لونی نیست ما را بی رخش
جسم کی دیده شود بی ضوء و لون
هم مباین هم معاین باشدم
بین ما و او کم و بیش است بون
پیش ما هر سهل و هر هون است صعب
پیش او هر سخت و هر صعب است هون
گاه معشوقیم و گاهی عاشقیم
هم سفید و هم سیاه این هر دو جون
بر فدائی بار خود سنگین مبند
هست مؤمن را خفیف القصه مون
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴ کمک
ان لم تعنی َانّی لی العون
من کان عونی غیرک فی الکون
رفتی تو و رفت دور از رخ تو
من عینی الضوء من وجهی اللّون
دیگر نجویم اسبابی از اسب
قد مات مرکوب ما لی و فرجون
ما زردْ رخسار تو گونه گلنار
لونی و لونک فی غایة البون
در حفظ خود دار یا رب مصونش
من فضلک الحفظ من بذلک العون
قصد من از اسب مرکوب یار است
ان لم یکن ذا مالی و برزون
دارد چو پاداش دیگر به جز غرق
اعجاز موسی انکار فرعون
با تو فدائی کس را نخواهد
لا یهنؤ البّر من خلطه الزون
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۵ امیر المومنین
کیست فعلش فعل ربّ العالمین
جز ولّی حق امیرالمؤمنین
می کند ظاهر به تو گفت آنچه او
در ابوموسی، زُبیر و طلحه این
کی سلونی خواند در منبر جز او
یا که جز او گفت ماازددت الیقین
کیست لفظش لفظ حق غیر از علی
داری ار شک قصّۀ معراج بین
خواند کس کی نفس پیغمبر جز او
کرد حق آنجا که لعنت کاذبین
غیر او قدر یداللهی که را است
کیست جز او دست بر دست آفرین
یا که غیر از او که باشد عین حق
یا که غیر از اوست جنبه المتین
حق کرا خوانده جز او ام الکتاب
یا جز او کی گفته امام مبین
انزع از کفر و بطین از علم کیست
غیر او باشد که انزع البطین
کیست وجه حق جز او تا همچو وجه
خلق بشناسند حق را با یقین
دین و هم ایمان علی می دان علی
ای که تو از اهل دینی، اهل دین
حق شناسان بی ولا، دان خائنان
گر فدائی تو امینی تو امین
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ طالع همایون
اشکم چکد از دو دیده گلگون
از بسکه دل از غمت بود خون
دل آب و جگر چُو بی تو خون گشت
خوناب شد از دو دیده بیرون
کردند ز خون چو جان فشانی
هستم ز دل و ز دیده ممنون
دل گر وَسخی ز خرمّی داشت
شستش غم روی تو به صابون
عقلی بودش به مثل لیلی
دیوانه دگر چراست مجنون
یار آمد و کرد شاد امیدم
در شدّتِ یأس و حالِ محزون
خُورد اردوی صبر و تاب بر هم
یاد تو به دل چُو زد شبیخون
بنوشت به یمن فتح نامه
بر کشور تن ز فتح میمون
دیدم چَپَرَش به راه اعضاء
بگرفتم از او سواد مضمون
هر کس بکسی قرین و گشتیم
ما با کس دوری تو مقرون
زد بال دگر همای اقبال
از همت طالع همایون
طبع تو فدائی و قد یار
این هر دو فتاده اند موزون
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۷ احرام جان
ای مسلسل چین زلفت دام جان
تار زلفت رشتهٔ آرام جان
با رخت ای جان جانان زهر مار
شهد و شکر باشدم در کام جان
منتظر بهر نثارت عمرهاست
بر تو این آورده است پیغام جان
نامش افتد از شمار عاشقان
پیش دلبر گر برد دل نام جان
چون نثار دوست را جان قابل است
می کند دل زان سبب اکرام جان
کعبه ی دل را تهی کردن ز غیر
این بود در شرع عشق احرام جان
مدتی باشد که در کهسار عشق
برده صید تازهٔ آرام جان
می کنم جان را به چشمانش هلاک
گر شود این صید وحشی رام جان
ای بناگوش سفیدت صبح دل
وی خم زلف سیاهت شام جان
بی تو صبح و شام در چشمم یکی است
شام دل هجر است و وصل ایام جان
ساقیا زان جام می تر کن لبم
تا برافشانم به پایت جام جان
گر دهد صد قسم جان جان آفرین
می کنم قربانْ تو را اقسام جان
می دهد فتوی فدائی کیش عشق
تا شده نامت بر او الهام جان
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ شرمسار
گردد ز هر جا رنگی درخشان
لعلی ز لعلین لعل از بدخشان
از هر دیاری یک میوه آرند
سیب از سمرقند به از صفاهان
ای شرط صحت بی تو چه داریم
جز درد دوری، جز رنج هجران
کم کن شبم تار زنهار زنهار
روی خود ای ماه از من مگردان
دور از تو چون ابر گردیم و گرئیم
گاهی به شهر و گه در بیابان
دل بی‌صفائی از بینوائی
بر گل گلستان کی در زمستان
نه میوه آریم نه سایه داریم
ما شرمساریم پیش درختان
گشتیم بی تو مسکین و بدحال
رحمی به ما آر ای شاه خوبان
بی صحبتت کی جان شاد و دل خوش
ای هم دم دل ای مونس جان
سازد گهم غرق سوزد گه از برق
این اشک جاری این آه سوزان
دیوان شعرم پر دُر فدائی است
آن شهر بحرین این بحر عمّان
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ دوستی
تو رفتی و رود اشکم ز عینین
الی یا قرة العینی الی اَین
تواش از بُعد نالّی و من از قرب
و کم بونٌ بعیدٌ بین امرین
رقیب از دوست دارد شکوه بسیار
ولا ادری یَقولُ الحق اَم مَین
به نرمی سنگ را کردن توان موم
کذا المؤمن یکون هَیِّنٌ لَین
به کار خویش و دل حیران شدم من
فاّنی اشغل من ذات نحسین
چو من این دیده و دل، من چو این دو
قَرین کربکم اِنّی کهذیَن
رهین دین حبّ دوستانم
عَلّیً حبهُمُ فی الجید کالّدَین
چو کردی شَین، ز زَین مجلسش خیز
اذا قال فدائی قم، فقل زین
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۰ دریغ نگاه
به اهل عالمم ای دوست شرمسار مکن
اگر که خوار کنند عالمم تو خوار مکن
هزار گونه غم از چرخ دون به دل دارم
ز هجر خویش غمم را یکی هزار مکن
نگفته ام به کس از تو بد و نخواهم گفت
هر آنکه گفت بد از من تو اعتبار مکن
نهان به دل غم هجران تو بس است مرا
تو ترک ذکر دگر از من آشکار مکن
ز من مپوش تو چشم سیاه و در چشمم
جهان چو شب همه در غم سیاه و تار مکن
دل است جار جُنُب بر تو یا که ذی القربی
بیا زیاده از این انزجار جار مکن
مهار دل حُدی حُب تو بس است مرا
دگر تو این شتر مست را مهار مکن
هزار ضرب خوری گر به راه دوست سهل بود
تو ترک دوست ز ضرب سه در چهار مکن
تصدق تو فدائی شها دریغ نگاهی
شبی ز ما تو چو فرزند مهزیار مکن
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
ریا
زاهد بیا و دلق ریا پاره پاره کن
یا جامه ای دوباره بخر یا اجاره کن
کن پاره پاره رشتۀ این سبحۀ ریا
از من اگر نمی شنوی استخاره کن
خواهی کنی بلند گر آوازه را به زهد
زاهد برو نماز به فوق مناره کن
کی در حضیض طبع بری رو به اوج قدس
دل زین حضیض برکن و اوج ستاره کن
خواهی که شرمسار نباشی گهِ شمار
افعال نیک و زشت خود اینجا شماره کن
پیش از اجل بمیر و حیات ابد طلب
میراث خود حواله به میراث خواره کن
این حق وارث است و تو بیچاره ابلهی
از کار خود اگر نئی ابله تو چاره کن
کن شهد لب معاوضه با آهنِ دلم
حلوا بیار معامله با نعل پاره کن
کردی به شاهباز نگاهم چو صید دل
بنگر به قصد جانم و صید دوباره کن
کردی به تشنگان نظر از لطف، بار ها
یکبار هم بسوخته جانی نظاره کن
رفتت اگر ز یاد که طفلی چه نعمتی است
یاد از کنار مادر و از گاهواره کن
از هرکسی که دید بد از وی کناره کرد
گو بین به خود فدائی و از خود کناره کن
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۲ شهر عشق
به سهلت دامن از کف ندهم ای جان
که جان دادن نه آسان است آسان
کمان ابرو! دلم صد پاره کردی
ز مژگانی ز مژگانی ز مژگان
مبر ای غمزه کافر دینم از دست
نه آخر تو مسلمانی مسلمان
هوای نو گلی دارم که نبود
صفایش در گلستانی گلستان
عجب شهریست شهر عشق کانجا
بود موری برابر با سلیمان
از آن خنجر گلو تر کن فدائی
که اسمعیل قربان است قربان
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۳ گلعذار
ای به وصل تو چشم جان روشن
وز جمالت همه جهان روشن
کوری چشم دشمن، آمد یار
ای همه چشم دوستان روشن
سرخ رو کرده ای گلستان را
ای ز تو چشم ارغوان روشن
گلعذار آمده به گلشن باز
چشم گلچین و گلستان روشن
ماه کنعان ز مصر می آید
چشم یعقوب ناتوان روشن
دودمان را چراغ و چشم توئی
ای ز تو چشم دودمان روشن
شد فدائی ز مهوشی چشمم
از زمین تا به آسمان روشن
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۴ کوکب صبح
تو ابر باران ما دانه کاران
از ما تو مگذر بر کوه ساران
از کاروان ما ماندیم بر جا
ما را رسانید رحم ای سواران
رنجم شکی نیست دردم یکی نیست
غم اندکی نیست ای غم گساران
آهم چو دود است اشکم چو رود است
افغان که زود است هجرت به یاران
بر سر نمائید یک سایه ما را
منّت خدا را ای تاجداران
قربان اشکت ای کرده رقّت
چون ابر رحمت بر خاکساران
بین سبزه رویان با چشم وحشی
همچون شکاران در سبزه زاران
در هر کناری با آه و زاری
در حسرت تو چون ما هزاران
بی صبح رویت ای کوکب صبح
روزم سیاه است در روزگاران
اشکم فدائی آید دمادم
چون ابر باران اندر بهاران
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۵ اهل جهان
بشنو از من صفت اهل جهان
تا بدانی که کیانند کیان
پدرانند اباجعده نام
اُمّ حثور همه مادریان
ابن مقرض پسرانند همه
دخترانند بنات الوردان
گر به هنگام عروسی برسند
ابن عرس این و بنات العرس آن
بی ثمر مادر دوران شجریست
در مثل خواهر امّ غِیلان
هرکسش دید تب مرگ کند
امّ ملدم بود این امّ به کسان
جای شیر آرد از او تیر بکام
نوک هر خار به جای پستان
پیر و بدکاره و شوهرکش و زشت
چه عروسی که ندیده به جهان
دل به این زال خرف گشته مبند
مَن نُعمِّرهُ ننِکسهُ بخوان
به فدائی مگر ای راحت روح
که رُخت دید و برید از دگران
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۶ دلبر
کردی به دوا طبیب فرمان
دردی که نمی رسد به درمان
کم کن به دوا علاج دردم
مرگ است علاج درد هجران
گشتن ز تنش جدا است بهتر
جانی که جدا شود ز جانان
مأمور ضعیف کوی یارم
ما را چه و حشمت سلیمان
دیگر چه غم از غبار و گَردم
بی تو شده ام به خاک یکسان
پیکان غم تو کارِ دل ساخت
دیگر چه زنی به تیر مژگان
در گریه و خنده ام که بینم
خرّم رخ یار موپریشان
لب بر لب تو نهم که نوشم
از چشمۀ لعل آب حیوان
پند است عبث چُو نیست دل اهل
شیخی چه کند به شیخ صنعان
ای گلرخ غنچه لب کجا رُست
هرگز چو تو یک گل از گلستان
ای ظرف تو تنگ و کار تو صعب
کن ظرف بزرگ و مشکل آسان
کر باش و مکن قبول تنجیس
دریا شو و گوهر آر و مرجان
جویم ز لب تو شهدِ معنی
ای شهد لب تو شکرستان
کن شادِ لبت دل فدائی
قربان تو دلبر سخن دان
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
47 شِکوه
خوش است ای دل به دلبر راز گفتن
حدیث درد هجران باز گفتن
ز دریا جانب بندر رسیدن
حدیث خواجهٔ شیراز گفتن
وز آنجا کردن آهنگ سپاهان
سخن از رفتن کزاز گفتن
بکلی بستن از زاغ و زغن لب
سخن باز از زبان باز گفتن
زدن دم سخت از طاعون بصره
شکستن کشتی اهواز گفتن
ز همراهان و رفتن از بَرِ یار
سخن با گریه و آواز گفتن
نمودن شکوه از بی مهری دوست
جفای جمله بی اغماز گفتن
سخن آنگاه سرکردن ز دریا
وزان همراز بی انداز گفتن
به کس گفتن شود کی کم غم دل
مگر با دلبری دمساز گفتن
خوشا روزی به غمخواران فدائی
نشستن شرحی از این راز گفتن
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴۸ معرفت
چکنم اگر نکشم چُو نی ز غمت همیشه فغان فغان
که غمت بریده ز جان من ز جدائی تو امان امان
سر و جان به راه تو میدهم دل و دین به بیع تو می نهم
که کسی ز بیع و شرای تو به جهان ندیده زیان زیان
تو سواره بر ره و دل خجل ز پیَت فتاده پیاده دل
ز سرشک کرده ره تو گِل که مرو مرو که مران مران
چه دلی به محنت اسیر تو چه دلی نشانۀ تیر تو
که نهاده تیر غم توأم به دل فسرده نشان نشان
نه به لب ز تو گله آرزو نه دلم به غم ز تو شِکوه جو
که دل از جهان متاع او غم تو خریده به جان به جان
به ره یقین ز گمان گذر به یقین ز کون و مکان گذر
که رسد به مرتبه کم کسی به در یقین ز گمان گمان
بگذر ز خطّۀ خاکدان ز فضای دهر و نُه آسمان
که بلا محل نه زمین محل که به لامکان نه مکان مکان
قدمی بنه به ره قِدم ز زمان گذر که بُد او عدم
همۀ زمان به عدم چو هم که به لا زمان نه زمان زمان
چه کنی اگر نه تو خارجی به وجود ذهنی و خارجی
که بود نشانۀ علم او که نه این نه این و نه آن نه آن
بکن اخذ غایت هر صفت اگرت بود ره معرفت
بگذر ز مبادی و شکر کن که تو را طریقه همان همان
من جرم پیشه کجا کسم که به درک معرفتت رسم
به جلال قدر خودت قسم که تو داده ایم نشان نشان
ز حق ثنای تو واهمه کند افتخار جهان همه
چه حَدِّ چو من که در آورم به ستایش تو زبان زبان
نه بُدی اگر ز تو اذن کرم ننهاد جرأت کس قدم
به ره ثنای تو تا که دم ز یکی زند به بیان بیان
نه ستایش تو حدّ کسی نه تو حاجتت بستایشی
که کند ثنای تو کل شئ در و دشت و کوه مکان مکان
به فدائی سراپا نَدَم نظری بکن ز ره کرم
که به باب فضل تو آورم ز عدالت تو امان امان
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
49 عیش دل
ساقی بیا و عیش دلم مستدام کن
یک جرعه ای از آن می نابم به جام کن
رسوای خاص باده شوقت مرا چه کرد
کن سرخوشم ز جامی و رسوای عام کن
بغداد دل ببین شده دار الفساد بخش
از مقدمش شرافت دار السلام کن
گردد به کوی عشق سواران خوش و خرام
ای دل بیا و توسن همت لجام کن
کردی به کام خواهش هر کامران چه کار
این کار را به کام یکی نابکام کن
قاصد به کوی دوست ادب شرط الفت است
اول که می رسی به سگانش سلام کن
اذن سئوال گیر و پس از عجز و انکسار
رخصت چو داد عرض مطالب تمام کن
برگو که گفت ای شه خوبانِ سرفراز
ما را تصدقِّ سرِ کمتر غلام کن
باد بهار و باده بود بی تو ناگوار
این زهر مار بر من وان باد سام کن
این رسم شِکوه نیست فدائی چه می کنی
شرمی ز یار خود کن و قطع کلام کن
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۰ یار نیکو
تا حلقه افکند زلف تو بر رو
شد دام صد دل هر یک خم مو
دل کرد ویران از وسمه تا بست
این شمسۀ ناز بر طاق ابرو
در دشت رویت قصدم شکار است
از من مپوشان این روی نیکو
برگشتن بخت بر ما بس امشب
از ما مگردان ای مه تو هم رو
رو دشت ناز و حسن تو صیاد
زلفت کمند و چشم تو آهو
خویت که شد قهر ما را به از مهر
ای یار نیکو مگذر از این خو
در شهر و در کوه حیران ز هجرت
نالم به هر در گریم به هر کو
بثی و حزنی اشکو الی الله
ابکی الی الله منک واشکو
قلبی حریقٌ یحرقهُ باللهب
من نار قلبی من کان یدلو
راجیت ربی وصلاً و هجراً
فی الوصل اشکر فی الهجر ادعو
کی بی تو آرام در چشم و دل کی
چشمم بهر در رویم بهر سو
رحمی سر موی ای مزرع حُسن
کردت چو خرمن هر سو ز گیسو
تاراج دل کرد هر لشکر حُسن
این دیر غم را کو برج و بارو
آهم بود دود، دود آتش آلود
بی تو کشم چند آه ای جفاجو
در منزل عشق یک آشنا نیست
یاران غریبم کو آشنا کو
لاغر فدائی چون تار مویم
تا اوفتاده چشمم بر آن مو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
51 مرغ وحشی
به آن نامی کنم عنوانِ نامه در پیام تو
که از وی کم کنم هر حرف باشد باز نام تو
بیا ای سنگ کوی یار تا بوسم سر و پایت
کنم من در طواف کعبه ی دل استلام تو
قفس تا چند ای صیاد سازی بهر صید دل
نه پندارم شود این مرغ وحشی نیک دام تو
نمک را خوردی و آخر نمکدان را شکستی هم
برو! حق نمک ای بی ادب بادا حرام تو
غلامت پشت پا بر تختگاه چتر شاهان زد
ندارد میل اورنگ شهنشاهان غلام تو
ندارم حیله تا از دام زلفت وارهانم دل
دو پا با زیرکی افتاد مرغ دل به دام تو
بکش ای شاه خوبان تیغ بگشا رو به مشتاقان
که تا لب تشنگان لب تر نمایند از حسام تو
به کام دشمنانت آسمان گردد یک چندی
بسا باشد که گردد بعد از این چندی به کام تو
به خلف گردش گردون به کام دل چه بودی گر
کشیدم از رقیبان تو روزی انتقام تو
سکوت اندر حضور تو نباشد بی سبب از ما
که ما را می کند منع از تکلم، احتشام تو
بس است ای دل ز عاشق رو متاب از مجلس رندان
نمی دارد کسی دیگر پس از این احترام تو
به هوش آئی فدائی سر به سر از جمله مستی ها
می نابی بریزد دلبر امشب گر به جام تو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۲ آرزو
دارم ز وصل یار بسی در دل آرزو
یا ربّ تو کن به کام دلم حاصل آرزو
در کوی یار آرزویم شد یکی هزار
گویا سرشته با گِلِ این منزل آرزو
کی گردد از تو دوست تمنّای دل تمام
دارد ز بس که این دل نا قابل آرزو
ای کرده وحی حُسن تو از آسمان ناز
بر تو جفا و بر دل ما نازل آرزو
جایز به خلق کرده چو حق نسخ را به شرع
کن وحی شرع وصل و برآر از دل آرزو
کاری مرا به کیش بت و بت پرست نیست
کرده دلم به وصل بتان مایل آرزو
مایل به آب عجایب بحرش کجا کند
دریا نشستۀ که کند ساحل آرزو
صیدم رسید و دید و رمید از کمین چه سود
آید دگر مگر به سرم غافل آرزو
رجّالۀ تو یال مرادش بود به دست
حاشا کند به راکب تو راجل آرزو
دل گشته کشتة تو ز قتلش مکن دریغ
باشد شهید روی تو را قاتل آرزو
با خود کسی که هیچ ندارد فقیرْ اوست
دارد هزار گونه به دل سایل آرزو
رندیم و آرزوی فدائی نمی کنیم
حاشا کند به بحث عبث عاقل آرزو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۳ دل عبرت بین
گشته دلم پر درد و غم همدرد خوش آواز کو
در گوش جان ای همرهان آهنگی از شهباز کو
کو دولت ساسانیان کو پادشاهان کیان
کو حشمت سلجوقیان شاهان با اعزاز کو
کو از بنی امیّه فر کو از بنی سفیان اثر
کو از بنی مرو ان خبر ز انجام تا آغاز کو
کو سطوت عباسیان کو از خلافتْشان نشان
رفت آل برمک از میان آن بذل و عز و ناز کو
کو خسرو پرویز را کو توسن شبدیز را
شیرین شهد آمیز را آن دلبر طناز کو
از قصر شیرین کن سوال از بیستون چم چمال
از طاق بستان پرس حال کان بزم عیش و ناز کو
بر گو ز من فرهاد را آن کوه کنْ استاد را
می کن ز شیرین یاد را کان مهوش غمّاز کو
کو رف رف خاقان چین کو لعبتان نازنین
کو عیش و نوش بی قرین آن شاه لعبت باز کو
کو زینت اورنگ و زیب آن شاه با اورنگ و زیب
در هر فراز آمد نشیب انجام چون آغاز کو
کو گنج قارون را اثر کو احتکار سیم و زّر
کن پرسش از قارون خبرکان گنج و حرص و آز کو
بر تخت جمشید این پیام از من رسان ای نیک نام
کو صحبت جمشید و جام استخر در شیراز کو
کو طالع تیمور را کو حشمت شاه پور را
کن پرس و واجو گور را بهرام گور انداز کو
کو حکمت بلبوس را کو حشمت کاووس را
آن بانگ نای و کوس را آواز کو آواز کو
آثار قوم عاد کو آن شهر با اعماد کو
فرعون ذی الاوتاد کو شداّد جنّت ساز کو
پرس عارفی مسعود را گوید تل نمرود را
کان طاغی مردود را پرواز کو پرواز کو
کو سطوت چنگیز کو کو آن امیر جنگجو
هر سو که او آورد رو آواز طبل و باز کو
بگذر به شهر اصفهان جو از بهشت آیین نشان
کو رونق صاحب قران شاهی و یوز و باز کو
بنگر کلات نادری گشته تل خاکستری
کو نادر و کو نادری آن شاه دشمن تاز کو
زر افسر گیتی ستان شهباز کیوان آشیان
شهزاده کرمانشهان شهزاده شهباز کو
چون بگذرد جزئی زمان آیند و گویند دیگران
همچون فدائی نکته دان درصفحه کزاز کو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۴ نوید
باشد کجا به لعل و جواهر بهای تو
شاه است از این جمال و جواهر گدای تو
آرم نثارت از یَمَن دل عقیق خون
پاشم ز دیده لعل بدخشان به پای تو
آب گهر ز لجّه بحرینِ دیده ام
گشته روان به بندر صورت برای تو
در شرع وصل دعوی پیغمبری تراست
خواهم نویدی از لب معجز نمای تو
کردن خیال الفت بیچارگی تراست
گنجد چو این خیال نه در کبریای تو
کم کن به حسن جلوه که ترسم ز چشم بد
بد خواه نیستم به تو، داند خدای تو
بس دل که حسرت تو کند عرض دادخواه
کم نیست ماجرای تو روز جزای تو
بیزار، جان و دل بود از روی آن کسی
کز جان و دل به صدق نشد آشنای تو
مقتول حسن صورت و مقبول تو است دل
دیگر مکش به ناز فدائی فدای تو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ خلوت دل
در خلوت دل محرمی جز یار کو جز یار کو
جز یار در این کهنه دَیر دیّار کو دیّار کو
با دل تولّا می کنی در دل تجلّی می کنی
دل را تسلّی می کنی دلدار کو دلدار کو
می گویدم سرکار دل خورده تکان دیوار دل
در کن قناص از کار دل معمار کو معمار کو
لبریز دل خوناب غم ریزان ز دیده آب غم
دیگر نمانده تاب غم غمخوار کو غمخوار کو
گلزار بی گل زار شد بر جای یار اغیار شد
گل رفت و گلشن خار شد گلزار کو گلزار کو
مردم نه در فکر زرند زر در طبق بر سر برند
جمعند و یوسف می خرند بازار کو بازار کو
بیخود ز خودهایت همه محو تماشایت همه
سرخوش ز صهبایت همه هشیار کو هشیار کو
خواند آه اگر کردار ما از هر آنچه در طومار ما
طومار از طومار ما طومار کو طومار کو
در خواب غفلت عالمی خُرخُر کنان از خرمی
ای غافل از خود آدمی بیدار کو بیدار کو
بین خندة رندانه ام در کن ز مکتب خانه ام
من کوهی و دیوانه ام کهسار کو کهسار کو
خواهد فدائی خانه ای سرد و خنک ویرانه ای
جوید چو خود دیوانه ای شنقار کو شنقاركو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۶ نو به نو
دارم ز هجرت روز و شب ماتم دمادم نو به نو
هرماه در سال دلم باشد محرّم نو به نو
شد بی تو غم های کهن دلسوز و غم خوارم به تن
از بسکه وارد شد به من غم بر سر غم نو به نو
درخانه دل هر که پا بنهاد کرد از نو عزا
نامد از این ماتم سرا جز بانگ ماتم نو به نو
دست این قدر بر دل مزن تازه شود زخم کهن
بسیار جراح ار نهد بر زخمْ مرهم نو به نو
تو زلفی و حسن ترا یاقوت احمر کی روا
کش هر دل آویزی بود در پیچ هر خم نو به نو
گویم بیک یک نو به نو از تو جواب تازه ای
پرسند اگر حالت ز من اهل دو عالم نو به نو
دل از معانی مدرسی طلاب علم آنجا بسی
آید ز هر حجره برون شیخی معمم نو به نو
دل تازه برچشمش کمین بُرده هزاران آفرین
این آهوی وحشی دلی از ما کند رم نو به نو
اشکم فدائی دم به دم برد از دل افسرده غم
خرم کند گلزار را بارانِ نم نم، نو به نو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ حُسن رو
بر نام تو نوشته چو سر خط حُسن رو
رو را از آن نموده خدا اینقدر نکو
این وصف وجه آبروئی از برای اوست
لیکن نه وصف اوست که وجه الله است او
عین علی که چشم بود بر میان چشم
هفتاد بار بوسه زنم هر دمی بر او
ابرو که شرح یای علی میکند رواست
ده بار هر دَمش که زنم بوسه مو به مو
بینی کزو مشام ز لام علیست کم
سی بار هر دمش که کنم هم چو مشک بو
ای عالم کرم نگذاری که سوی گور
از حسرت رخ تو برم در دل آزرو
ترسم که بگذرد ز خرد حرف رو به تو
سر را اگر به جیب تفکر کنم فرو
دارم همین امید ولیکن بوقت مرگ
چشمم فتد به روی نکوی تو روبرو
شاها فدای نام تو کز نیک نامیت
دارد فدائی تو به هر وجه گفتگو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ رخ زیبا
خواهم که بیند یک نظر چشمم رخ زیبای تو
وانگه به تسلیم و رضا جان را دهم در پای تو
روشن شود چشم ترم ای یوسف گل پیرهن
بر من اگر آرد صبا بوئی ز خاک پای تو
تا کی به دل صد بار غم بی تو کشم ای محتشم
باز آکه در چشم ترم خالی است بی حد جای تو
ای گلرخ سیمین ذقن بازآ که در طرف چمن
خاراست گل با یاسمن بی روی مه سیمای تو
اندرصدف تا چند دُر تا کی به زیر ابر خور
بازآ که گردد هرچه پر نور از رخ بیضای تو
ای جنس زیبا طلعتی بر تو رسا تر خلعتی
نامد رسا با قامتی این جنس چون بالای تو
درمصر خوبی حسنت ار یکباره گردد جلوه گر
صد جا فروشد خویش را یوسف پی سودای تو
خوب ار چه درعالم بود اما که چون تو کم بود
بهتر همه از هم بود پا تا به سر اعضای تو
سروسهی در گلستان گر سر کشد تا کهکشان
خوار است بی نام و نشان پیش قد رعنای تو
مردم همه در جستجو کاخر فزایند آبرو
دارد فدائی آرزو کاخر شود رسوای تو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵۹ فرصت
اسب تو از تو است تا دارد بَخُو
یا که تا در دست تو باشد جلو
تو پیاده دیگری گر شد سوار
اسب از آن باشد که می راند بدو
دشمن تو است این زن و فرزند و زر
ز الفت دشمن به خود غرهّ مشو
بی عرق گیر اسب خواهش زین مکن
ترسم این اسب عاقبت گردد جدو
انتظار وقت هر چیزی کشد
غوره از مو باشد و حلوا ز مو
یا سخن از آشنایان گو نکو
یا نکو ده گوش از من می شنو
کو مکن میراب عبّاس از عناد
وز حسام حیدری آگاه شو
آنکه او نفکند تخمی در بهار
خوشه باید چیدنش وقت درو؟
آنکه هم افکند چیند آنکه کشت
ندرود گندم فکند آنکس که جو
روزیِ خود خور غمِ روزی مخور
زانکه روزی را بود جان در گرو
آنکه روز آورد روزی آورد
روز از نو آید و روزی ز نو
از گلو چون بگذرد باشد یکی
لذت نانِ جو و طبخ پلو
گو برو بر راه و حرف راه گو
تا فدائی حرف تو دارد برو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۰ نخل امید
پا از سر ما ای دوست بهر چه کشیدی تو
کی حرف بدی از ما زنهار شنیدی تو
گردید زلیخایت گر دید تو را یوسف
پیراهن صد یوسف از پیش دریدی تو
ما از پی دیدارت گشتیم بیابان گرد
ای آهوی وحش از ما بهر چه رمیدی تو
ای دیده چه اشک است این کن گریه به حال دل
کز محنت هجران دل دید آنچه ندیدی تو
باز آ چو شبِ نوروز کن طفلِ دلم را شاد
ای صبح نشاط دل دل کودک و عیدی تو
بوئی ز بهشت آرد برگ و بر امیّدم
شاخ شجر طوبی یا نخل امیدی تو
نام تو نویدم شد سر لوح امیدم شد
تا از خط نام خود دادیم نویدی تو
تقویم دلم پاری چون گشت فتاد از کار
بر دست دلم دادی تقویم جدیدی تو
شد مرشد خیاطان هر جامه که ببریدم
تا بر قدم ای استاد یک جامه بریدی تو
در های معانی را یک یک همه بگشودم
دادی چو مرا در دست از لطف کلیدی تو
دردم همه تمجیدت درسم همه تجویدت
ای آنکه برابر با قرآن مجیدی تو
ضوء رخ مه رویان در پیش رخت شد تار
بر بارگه خورشید تا رخت کشیدی تو
کرد از تو عطش را رفع کی دهر چو آب بحر
نوشیدی از این دریا گر تا ترکیدی تو
این جنت کافر کی باشد به تو جاویدان
تا صاحب دنیا چون شدّادِ شدیدی تو
حاشا که بُری دستم از حبل متین یا رب
ای آنکه مرا اقرب از حبل وریدی تو
کردی به نگاهی بیع ای دوست فدائی را
او یافت بهای خود گر مفت خریدی تو
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶1 کریم
دجله چشمم بی تو ای خورشید خاور ساخته
یا که در مغرب زمین دریای اخضر ساخته
حبّ تو بنوشته اندر پیکرم نقش حصیر
یا ز بهر صفحهٔ تن بی تو مسطر ساخته
لشکر هجر تو بر دل کرده یا سنگر بنا
یا که بر یأجوج دل سدّ سکندر ساخته
بر جو از اول شهیدی کز ازل دست قدر
تربتش را اعظم از گوگرد احمر ساخته
قادر جان آفرین گویا که چون خلد برین
خاک کوی دوست را از مشک ازفر ساخته
عالمی پر قند و شکر کرده زان شهد دو لب
تا که قنّاد ازل قند مکرّر ساخته
ناز آن قادر خداوندی که فرط قدرتش
در میان آتش سوزان سمندر ساخته
ناز آن دانا حکیم قادری کز حکمتش
از پی پرواز مرغ اندر هوا پر ساخته
آنچنان خلّاق فعالی که از قدرت در آب
همچو مرغ اندر هوا ماهی شناور ساخته
خلعت مخمل زمین را داده از ریحان و گل
بهر قد آسمان خارا مشجّر ساخته
گردش دور زمان و روزی خلق جهان
آن مقدر ز امتنان و این مقرر ساخته
از قد خوبان به باغ دلبری هر سو بسی
قامت موزون به از سرو صنوبر ساخته
کرده در بر مصطفی را خلعت پیغمبری
نایب نفس نفیسش ذات حیدر ساخته
کرده ذات مصطفای مجتبا را شهر علم
از علّی مرتضی از بهر او در ساخته
کرده حد مد نظر هر وسع کامش را به سیر
جثهٔ کش حد میان استر و خر ساخته
آن کریم واهب النوری که از نام نگار
خاطر تار فدائی را منّور ساخته
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۲ عقل و وحی
من ز شلغم جویم و ترب و تره
زرع من از معتر است و قنبره
دیدنم گه سوئت آرد گه سرور
همچو سُرّمن رآ و سامره
من کنم دل را نصیحت دل مرا
ما و دل داریم با هم مشوره
نیست هر می خور مامور مِنی
نحر می شاید گهی در حزوره
چون نباشد رذل پرور طبع پست؟
سیل هرگز رو نتابد از دره
گر نه بگشاید به شب پر چون کند
تاب روی خور ندارد شبپره
عذر کردد سر به سر پامال جرم
در میان آید چه پای مغفره
گر نباشد شمس کی بیند بصر
دان رسول و عقل شمس و باصره
ای فدائی چند گویند عقل عقل
صاحبان این عقول قاصره
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۳ پرتو نور
پرتو نور رخ یار به دل افتاده
یا که خورشید سپهر است به گل افتاده
عاشقانت چو ندارند به کف جان دگر
همه جان داده و از شرم خجل افتاده
خورد اگر عالم هوشیار فریب از ظالم
انقلابست که از خمر به خّل افتاده
سایه پرورده بتان سایه به خورشید کجاست
رو به دیوار دل آرید که ظّل افتاده
بر سر راه تو هر ریگ که افتاده دواست
بهر ضعف دل ما دانۀ هل افتاده
پا گذارد همه جا پیرو تو بر سر دل
بسکه در راه تمنّای تو دل افتاده
پای در چشم فدائی نِه و بگذر کامروز
بر گذرگاه تو خالی ز مُخِل افتاده
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۴ رهین منت
غمت اندر دل غمدیدۀ ما خوب جا کرده
ز هر جا خاطرش رنجیده گشته رو به ما کرده
چرا باید مرا نالیدن از بیگانگان ای دل
که می دانم مرا با غم قرین آن آشنا کرده
همین دانم که کرده با هزاران غم گرفتارم
ولی با آن همه رأفت نمیدانم چرا کرده
اگر جانم برد از تن رهینم منتش را من
که گر با تن جفا کرده ولی با جان وفا کرده
اگر قدر گدائی را بدانم باشدم شاهی
نمی دانم که شاهم کرده و گویم گدا کرده
به خود هرگز نمیگفتم دهم از دست دامانش
چه گویم دامن خود را ز دستم چون رها کرده
عبث از باغبان بی گنه دیگر چرا نالم
که دانم آشیانم سر نگون باد صبا کرده
سزد گریم که از این غصه تا روز قیامت من
که امشب با همه الفت مرا از خود جدا کرده
شوم شرمنده، گشتم شکوِه گر، گر از جفایش من
نمی دانم چرایم بی سبب ترک جفا کرده
به گوش من صدای گریه اش امشب نمی آید
مگر امشب فدائی را ز قید غم رها کرده
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۵ بن عم و داماد
رَوَد کی رنج هجرانت مرا از یاد القصّه
که دارد از تو شکوه این دل ناشاد القصّه
نهی تا چند داغ هجر خود بر جان افکارم
مگر باشد تنم از آهن و فولاد القصّه
خوشا روزی که گردد کلبه ام روشن ز روی تو
کنم جان را نثارت در مبارکباد القصه
نپندارم که از حال دلم گیرد کس احوالی
کنم در کوچه و بازار گر فریاد القصه
هزاران بی نوا ویرانه شد کاشانه صبرش
که تا یک دل قریب آمد به حُسن آباد القصه
خراب از یک نگاهم کرد و رفت امّا به خود گفتم
نهانی، خانۀ احسان او آباد باد القصه
به نازم جرأتِ آن شیر دل صیدِ دلاور را
که آید بی تحاشی بر سر صیّاد القصه
بیا روزی به طرف باغ و مگذر تا کند یکدم
تماشای قد رعنای تو شمشاد القصه
گل گلزار جنّت تا قیامت رفت از یادش
به رویت هر که یکدم چشم او افتاد القصه
نیم از یاری یاری به جز باری، سر و کاری
مرا نه کار با فسّاق و نه زهّاد القصه
توئی مولود آن بیتی که جز تو مادر گیتی
نزادی چون تو مولود و نخواهد زاد القصه
چنان بیمارم از حُبّت که آید گر کنم فصدی
محبت جای خون از نشتر فصّاد القصه
نکرده گوشۀ چشمی به خاک این آرزو هر دم
کنم تا بر قیامت شکوه زین بیداد القصه
کجا در شش جهت قربی به شش نسبت به جز قربش
اخ و عون، نفس، نایب، بن عم، و داماد القصه
نداری گر ولای این نخواهی داد داد دین
اگر صد همچو سلمان باشی و مقداد القصه
فدائی از ره صدق و وفا دانی چه شد کارش
به راه وعد باران گشت خاک و باد القصه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ غافل ز خود
آمد شب از در آن روی چون ماه
روشن شبم کرد الحمد لله
شویم ز اشک و رویم ز مژگان
کاش از میانِ چشمم بُدَش راه
محروسۀ دل ملک تو باشد
تخت دلم را کن تکیه چون شاه
ما و تو با هم چون شاه و چون عبد
تو شاه حُسن و ما عبد درگاه
چون حسن رویت کی جام و کی جم
روی تو جام و حسن تو جمجاه
دور از رخت شد چشم و لب ما
پر آب و آتش از اشک و از آه
دور از تو داغ است ای لاله رخ دل
رفتیم و بردیم داغ تو همراه
چون روی رویت شمس و قمر کی
کفر است در شرع امثال و اَشباه
خنجر به دل زد دریا ز ماهی
رخسار خود کند دور از رخت ماه
آرد خلیل آب کی بی تو از نار
کی بی تو موسی دریا کند راه
روی تو روشن دارد دل ما
هست از دل ما روی تو آگاه
کی با تو احمد عارش بود غار
کی با تو یوسف اکراهش از چاه
او در دل و تو بی او فدائی
غافل ز خود چند اللهُ الله
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۷ ناله جگرکاه
شب از درم درآمد دلبر به روی چون ماه
یا خور به شب عیان شد برخلف عادت الله
بی زار بی تو یارم از دار و از دیارم
جز جانبت ندارم دیگر به جانبی راه
نه راهبر به کویت دارم پیاده جز اشک
نه قاصدی به سویت دارم سواره جز آه
عمری به خاک راهت جا کرده ام شب و روز
بینم مگر که روزی روی تو در گذرگاه
بی روی تو همه روز اندرگدازم و سوز
این آه آتش افروز این ناله جگر کاه
خواهم همیشه بی تو از بهر دیدن خواب
بینم مگر به خوابت یک شب به حسب دلخواه
هستم اگر کم از کاه دشمن زیاده از کوه
شادم که پیش تو دوست کوهی است کمتر ازکاه
گاهی هلال باشد، گاهی قمر گهی بدر
ماند کجا به یک حال باشد همه اگر ماه
دل گشت بیت الاحزان آمد مگر شب هجر
یا آنکه ماه کنعان امشب فتاده درچاه
ای مونس فدائی رفتی و از جدائی
پیوسته تا تو آنی تا انجمم رود آه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶۸ مانده در راه
ماندیم ما پیاده و بی زاد و راحله
در سنگلاخ بادیه و رفت قافله
نزدیک شد جامهٔ تن را زنیم چاک
گردید تنگ بی تو به ما بس که حوصله
ترسم شود به دل به غم آخر نشاط وصل
گر سر کنم ز محنت هجران تو گله
بنگر که چون خرابم و بین بی رخی که چون
هجر تو در عمارت دل کرده زلزله
گر بر میان دیدۀ ما زد قدم رواست
پائی که کرد در ره سیر تو آبله
کردیم بیع سنبل زلفت حبوب دل
عشاق را چه منع ز بیع محاقله
ما را همین مساوی هجران کنید وصل
نبود روا به بیع عرایا مفاضله
طی شد بهار عمر و خزان کرد باغ عیش
سنبل گذشت، شمس چو آمد به سنبله
در سهل و در جبال نهان صاحب و شبان
گردیم کو به کو چو گله خودسر و یله
یا رب رسان نشان تو ز ما بر شبان ما
اهل ستم تمام چو گرگان در این گله
از بهر حظ باطل عاجل در این دو روز
وی کرده ترک خُلد و مثوبات آجله
مستند خلق و در طلب حلق و جلق و دلق
نه در غم فریضه و نه در فکر نافله
کو جوف کعبه تا که کند سنگ جمله را
این خلق دون که جفت اسافند و نائله
خوش مدرسی است عشق که در وی نخواندمش
نه درس از «عوامل» و نه درس ز «امثله»
فرخنده مجلسی است که ده ساله دلبری
گوید ز سی هزاره جوابات مسئله
دان قول شیعه زان شه و بشنو در این خصوص
شاگرد را جواب ز شیخ حنابله
گردد بحمویه عیان قدرش ار کند
صفوانئی به قاضی موصل مباهله
قرآن توئی و جامع قرآن تو چون عزیر
آن بُخت نصر سوخت که آیات منزله
حاشا اگر شود سر موئی کم و زیاد
توریه با غدیر کنند ار مقابله
هر کس که حرب با تو کند کرده با رسول
بی‌شک به نّص حربک حربی مقاتله
بیع تو جان نمود فدائی اگر شود
مغبون کسی که با تو نکرد این معامله
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ بی تو
بی روی گلت ای گل خندان چکنم چه
بی قامتت ای سرو خرامان چکنم چه
گیرم نکند طعنِ رقیبان جگرم داغ
با این دلِ از هجر تو بریان چکنم چه
رفتی و من و کلبه تار و شب تاریک
بی شمع رخت، شمع شبستان چکنم چه
دور از رخت ای گلشن شادی به رخت شاد
چون بلبل محزون به جز الحان چکنم چه
مقنع به نظر آید و خونین کندم دل
ای دوست به این امرد زَکوان چکنم چه
رفتی و دَوَد طفل سرشکم ز قفایت
من بی تو به این کودک نادان چکنم چه
رفتی چو سرافراز، سلامت به صرافت
من خسته دل و سر به گریبان چکنم چه
رخسار تو باشد گل گلزار فدائی
دور از رخت ای گل به گلستان چکنم چه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۰ یعنی چه
رفتی ای سرو روان یعنی چه ؟
از برم جلوه کنان یعنی چه؟
به شکستِ دلم ای دوست زدی
طعنه چون دشمن جان یعنی چه؟
آنکه شد غرّه به سود از تو کریم
نکند سود و زیان یعنی چه؟
علم اگر برتر از عالم رَه داشت
عالم عالمیان یعنی چه؟
آنکه در دل بدی از کس نگرفت
بسته بر کینه میان یعنی چه؟
از خم ابرو و مژگان خدنگ
می کشد تیر و کمان یعنی چه؟
چشم لطفش که به من بود نمود
نگران بر دگران یعنی چه؟
زر کین زیر کمربند زرین
بسته هم چون همیان یعنی چه؟
زر دین نقره الوند کجا
همه نادان همه دان یعنی چه؟
خانه خصم نکو یکسر مو
اسب بر اَستِ عیان یعنی چه؟
از در دوست فدائی محروم
می رود گریه کنان یعنی چه؟
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 چشم یعقوب
از برم رفت و نگرداند نگه
رفت و چشمم ز پِیَشْ ماند به ره
چشم یعقوب ز غم گشت سفید
جسم یوسف که بیفتاد به چَه
چاکرت پادشهی را چه کند
که بود بنده ی تو شاهنشه
تاج کی، کی به گدای تو روا
فرقدان را نسزد تاج و کله
دل عالم همه فرمانبر تواست
شاه شد بندهٔ آن چشم سیه
از سیاهی چه بود بالاتر
بخت من، چشم تو این هر دو سیه
نکند میل به کشتن گله دار
گوسفندی که نباشد فربه
سخن خویش به قیمت برسان
که شود از سخن افقه ابله
نبود قیمت یک دینارش
غیر کسری صد اگر گوید زه
رحمی ای دوست که لالم ز جواب
پرسیم گر تو ز کردار تبه
جز ندامت به غرامت چه بود
عفو تو عام کند عذر گنه
نیست تقصیر مرا چاره مگر
عذر تقصیر غلام درگه
آسمان تا به زمنیش فرق است
رخ یار من و رخسار تو مه
پیش وی خور خجل از خود گردد
گشت هر دل که ز رویش آگه
صد فدائی است به یک نفس فدا
بر در کاخ تو ای شاهنشه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۲ معنا
نسیم زلف یار آورد گل ما را بحمدالله
بهار آمد گلستان کرد صحرا را بحمد الله
چو بر پای تو سودم سر، سرم بگذشتی از اختر
گذشتم از تو من اوج ثریا را بحمد الله
چنین زین طارم چارم بر آمد خور که می بینم
به چرخ چارمینِ دل مسیحا را بحمد الله
مرا به لیله القدر وصالت از هزاران شب
که امشب داشتم در وصلت احیاء را بحمد الله
مرا بنمود صحراگرد گِرد کوی تو
بیابان بی رخت کرد آنکه صحرا را بحمد الله
بود سعی صفا و مروه ام بین دو ابرویش
که جُستم در حریم مکه مسعا را بحمد الله
کلام الله را معنی نمودم ناطِّق و صامت
ز بسم الله خواندم نقطۀ با را بحمد الله
فریبم داده بود امروز از سودای خود رندی
به هم زد زود لیکن عقد سودا را بحمد الله
دهد هرکس فدائی را فریب دام و دان امّا
نکرده صید کس در قاف، عنقا را بحمدالله
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ رمز
سیزده کن اخذ از هفتاد و سه
پس از آن هم دور می کن دو دو و سه
پس یکی ماند که دو دو سه در اوست
رهنمای و پیشوای بی چون و چه
در حدیث فرقه از آن سیزده
نمط اوسط کیست ایشان فانتَبه
چون منافق پیش ازین بر روی حرف
بهر حرف این و آن دندان منه
سوی دندانش چه اندازی دگر
وا شود بر دست تو هم این گره
جو علی و یازده تن از آل او
تا به تو روشن شود این مشتبه
تیر هجرش کرده صد جا در دلم
دل نه چار آئینه دارد نه زره
شیر بر پستان گرگان آمده
گلّه غم کرده بی تو سر به زه
با فدائی گر نمائی بد به است
تو بدت از نیک و نیکان است به
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۴ گنج قناعت
آورده ام به خنجر خون ریز تو پناه
خونم بریز، خوارم از این بیشتر مخواه
جایت بود به دیده دوشیزگان مصر
ای یوسف عزیز چه وامانده ای به چاه
عالم تمام کرده سیه پیش چشم من
چشمی ندیده سرمۀ چون بخت من سیاه
گر مایه دلم شده پر دود و دم ز غم
نبود درو چو دودکشی غیر راه آه
ای گونه لاله گون که دلم را نموده خون
رنگ پریده ی تو که گردیده همچو کاه
گنج قناعتی که خدا داده بس به ما
از دولت تو دوست فقیریم و پادشاه
داریم میل روی تو ای دوست ور نه ما
بسیار دیده ایم رخ آفتاب و ماه
ما را کی احتیاج فدائی به تاج کی
بر فرق فرقدان ننهد هیچکس کلاه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۵ نامهٔ وصل
هجرت مرا یک در میان همچون تب غب آمده
هم نامۀ وصلت به جان چون نسخه طب آمده
سمین عذار مه جبین افکنده زلف عنبرین
مژده که یار نازنین مشکین ذوائب آمده
زلف تو دام صید جان خالت برو دانه فشان
این صید و دام و دانه را نیکو مناسب آمده
رفتی تو ای جان جهان سوی جنان دامن کشان
وز بهر خدمت ذوالکلاع تا دیر راهب آمده
شب از غمت گیسو برید صبح آستین خور درید
وز دیدۀ گردون دون اشک کواکب آمده
ما را ز عالم همدمی غیر از غمت نبود غمی
در جملۀ غمها غمت بر دل مصاحب آمده
کی سازیش محروم و دور باشد همه وحشی اگر
آن کز که بی عذر گنه سوی تو تائب آمده
از آینه طوطی کجا گیرد سخن گفتن فرا
گر بی زبان چون آینه آئینه صاحب آمده
حاشا که بنویسد گنه بر وی کرام الکاتبین
اندر کتاب حسن تو آنکس که کاتب آمده
جز در گهت کی بر دری دیگر فدائی رو کند
کز هر دری غیر از درت خاسر و خائب آمده
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ علم عالم
گفت علم عالمی باشد ز چه
گفتم از فهم «الف» «ب» تا به «ی»
گفت هر کس فهمد این را گفتمش
لیک با «چون» و «چرا» و «چه» و «به»
بچۀ تُرک است یکسان پیش او
نوبر بادام و دَوشان آلمسه
غیر رنگی نیست فرق ما و تو
رنگ ما به، وز تو «سین» و «ی» و «ب»
گر دل خود را نشان سازی به است
چون خدنگ ظلم را آری به زه
تو یکی و دل یکی و دوست یک
دل مده هرگز بدست دو و سه
چند می جوئی شکر از نیشکر
«شین» و «کاف» و «ر» بود در «لام» و «ب»
از سخن جوئی اگر شهد شکر
از فدائی جوی می جوئی ز که
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۷ مشتری
جمالت کرده دل را سست و محو و مست الّبته
که رویت هر که دیده داده دل از دست البّته
همیشه باشدش آویخته بر تار موئی دل
به عهد سست زلفت هر که دل پیوست البّته
کی ایمن شد ز خود جُست از ره گنجینه موش ای دل
که هرجا هست موشی گربه ای هم هست البّته
تو شو یوسف که دارد عادت طبع زلیخا دل
ز دست این زلیخا نیک باید جَست البّته
نسازد محتبس یوسف به تسویلات شیطان دل
به روی یوسف ار درها زلیخا بست البّته
نشاید در جهان کارش شود هرگز درست ای دل
دلی کز آرزوی دلبری نشکست البته
ندیدند عاشقان دیگر به کام دل دمی دلبر
که بدوْ این عهد بَد را شد دویست و شصت البّته
به دست دین خلافت کی سه انگشت میانین را
که ننشیند به جز خنصر به جای شصت البّته
به بازار نکویان هر که آید مشتری از دل
نسازد تا که جان، بیعِ تو مغبون است البّته
فدائی همت عالی فرو نارد هوس را سر
که این کاریست ایدل کار طبع پست البتّه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ بی تو
تا کی بنالم بی تو همیشه
رحمی به حالم ای رحم پیشه
عهدم شکستی رفتی و بشکست
سنگ فراقت صبرم چو شیشه
یکباره آخر زد شعله و سوخت
هجرت چو آتش صبرم چو بیشه
فرهاد و مجنون باشد نه مجنون
کی بیستون کند مجنون به تیشه
شد از همیشه پر مهریت کم
کم لطفیت شد بیش از همیشه
شد گبر صوفی از بی وقوفی
بر پای خود زد نجّار تیشه
زد ریشه با تو گر دل ز الفت
هجرت زد آخر تیشه به ریشه
رحمی که ترسم نالد فدائی
روزی ز ظلمت ای ظلم پیشه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷۹ رسم دانش
نویسد گر هزارت نامه خامه
نگردد نام تو آخر به نامه
دلم خون است از دست تو ای دوست
چو مرداس از تعدّای اُسامه
کنم کی درکی از حسنت به دیدار
اگر بینم چو زرقای یمامه
مخور گول جهان چون ابن ملجم
که مکار است بسیار این قطّامه
ز کنج دل غبار غیر بردار
که در خانه روا نبود غمامه
بگو داند نه رسم علم و دانش
به سر بندد نکو هر کس عمامه
ز هر نادان نیاید کار دانا
که رحمن نیست رحمان یمامه
ذوایب چون مصاید کرده ای باز
نمایان اندر آن چو دانه شانه
به دور دام تو پر می زند دل
به دامت ترسم افتد این حمامه
فدائی نسبتی دارد بهر نوع
کجا چون وی زرافه با نعامه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ عاشق دلباخنه
هجرت ای سرو روان ما را ز پا انداخته
چند دارد تاب هجر سرو رعنا فاخته
حال دل دیگر چه می پرسی تو ای صیّاد دل
تیر دلدوز فراقت کار دل را ساخته
ای غمت سدّ سکندر همچو سامود و حدید
آرزوی روی تو شحم دلم بگداخته
تیره بختم بی دلم با کس نه هم چشمی مراست
دلبر مه پیکرم تا از نظر انداخته
هم عنان گردد به رستم کی به جولان در مصاف
رخش همّت آنکه در میدان عزلت تاخته
کی کند با میل خاطر عزم سیر باغ و راغ
آنکه لوح خاطر از سیر و صفا پرداخته
آرزومندم که بشناسد سگ کمتر خدم
آن حبیبی را که یار خود نکو نشناخته
آنکه دارد از حدیث روی او صد داستان
هر طرف صد چون فدائی عاشق دلباخته
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 سلامت
کی وصف تو گنجدم به نامه
بنویسم اگر که تا قیامه
هر کار کنی به وقت می کن
جوئی تو اگر ره سلامه
آوردن قند بعد یکسال
آنش نبود به جز ملامه
حاجت همه بسته دان تو بر هم
چون خواهش کلبِ بودلامه
در نیک و بد کلام قائل
کافیست کلام او علامه
چون مسئلهٔ طلاق سکران
نزد فقهای اهل عامه
ناز سر سروری که قرآن
باشد ز شهیش فتح نامه
بخ بخ به سرای امّ هانی
کش آمد علی شه اِمامه
شد دیدۀ امّ هانی آنگاه
روشن ز رخش زهی کرامه
خال تو چُو دان و زلف تو دام
ما صید ز شامه ایم و لامه
ای گونه گل و شکوفه رخسار
گلزار صفای سرو قامه
کردی نگه و ندادمت جان
کافی به فدائی این ندامه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۲ شب هجران
دیده ام گفتی ز غم گریان شده
دیده حاشا لُجّه ی عمان شده
بی رخت بحرین هر دو دیده ام
جای مروارید و هم مرجان شده
بر سرم دیر آمدی دیر ای طبیب
دردم از هجر تو بی درمان شده
آتش دل را چه می پرسی خبر
بین که آهم شعلة سوزان شده
گشته از هجر تو سودائی سرم
بی رخت از بس که سرگردان شده
سجن مومن را مگیر از من سراغ
من که تنگم دهر چون زندان شده
رفت و می دانم که جان هم می رود
جان دگر هم عهد با جانان شده
بی وصالت روز دل گشته سیاه
تیره شامم چون شب هجران شده
یا شده دور از مسلمانی دلم
رحم یا دور از مسلمانی شده
فیلوان زنجیر من محکم بگیر
باز فیلم رو به هندوستان شده
کی به حکمت خانه عشقت رهش
بی تو گر دل ثانی لقمان شده
کو فدائی شهر و کو هم داستان
دل روانه سوی کوهستان شده
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۳ هم رازی یار
داغ تو تا شد بر دل حواله
دور از تو داغیم ای گل چو لاله
ماه دو هفته دیدیم و لیکن
جز تو ندیدیم دو هفت ساله
ملک درون را بیع تو کردیم
قاضی دل کرد مهر این قباله
دل جام و غم می ما را خدا داد
ساقی ز می کرد پر این پیاله
این ترک دنیاست از بهر دنیا
کردند چو حجاج ترک تباله
هم چشمی یار کاری است دشوار
زنهار از این کار دارد غزاله
در باغ توحید تا چهچه بلبل
زو داغ و لالیم ما همچو لاله
حالی کند چون پیر سخن دان
اسرار دانش بر طفل حاله
بردن به همراه این شاخه نخل
رمزی که نخل است از ما نخاله
ای همدم غم تو خال و تو عم
جز تو نخواهم عمه و خاله
هم رازیِ یار کاریست دشوار
دوری از این کار امری محاله
رحمی که ترسم روزی فدائی
آید به سویت با آه و ناله
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۴ درمانده و حیران
کشم بر رویت ای گل آه و ناله
که داغم از فراقت همچو لاله
به قربان غمت گردم که گردید
به ما از جمله مشتاقان حواله
صراط المستقیم است عشق جانان
بس است ای مفتیان راه ضلاله
نیفتد تا سگی اندر نمک زار
شود حاشا که پاک از استحاله
ندارد حاجت قیمت کسی را
که در گردن ز خود دارد قباله
نپندارم زند طبل حکومت
رود حجاج اگر بیند تباله
ز هر سو عالمی دل در تکاپو
که شد نزدیک و می آید رجاله
پس از الف و دویست و پنجه و هفت
کنم باری طلب الف دو ساله
اگر خواهم به پابوسش فرستم
ندارم قاصدی جز آه و ناله
دلی را تا به دل میلی نباشد
ندارد سودی ای دل استماله
سراغش از کجا جوید فدائی
به غم درمانده و حیران و واله
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ حدیث آئینه
همه شاهِیَم موافق به جز از سپاه و مایه
چه بُدی اگر همائی به سرم فکند سایه
شده تنگ بس جهانم ز جهان برون جهانم
دهد ار به نسیه ایدل کسی اسبیم کرایه
نه به کید طاق کیوان دل خویش مطمئن دان
بود این حباب و باشد به حباب آب پایه
بگو از ره نصیحت سخن ای فقیه دانا
نسزد تو را که گوئی سخن از ره کنایه
چه رعایتی نمود از دِل دَرهمم حمیمی
که کند به غیر دلبر ز غم دلم رعایه
نه به غیر خاکساری شوی آشنا به چشمش
همه گر چه توتیائی که سزد برو صلایه
شود آنکه آب مطلق بود او طهور بر حق
نه ز هر تراب طحلب بود اندرو شرایه
شب تار و ابر هجران شده ماهتاب پنهان
چکنم ز ماه رویان نکنم اگر شکایه
مبر از دلم صبوری مگو اینقدر ز دوری
که نمانده تاب دیگر به دلم از این حکایه
نه بشر چه تو سرشتی که تو از گل بهشتی
مگر آنکه شیر حوری به تو داده بود دایه
به صد آرزو رهینم که رخش به حشر بینم
زده تکیه تختگاهی که برو هزار پایه
تو امیری و تو والی به تو چشم دوست روشن
ز اشارت امارت ز بشارت ولایه
نه به طلحه یا که عبّاس شرفی بر اشرف ناس
نه به مسجد از عمارت نه به حاج از سقایه
همه هر دو آیه مقصد تو ز یهدی و ز یمشی
که توئی ز پای تا سر همه آیه هدایه
به جز از کتاب حسنت ننوشته خط فدائی
چه خوش آن کلام عاشق که بود حدیث آیه
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ جای پای جبرئیل
تیر مژگان تو جز در دل نشان نگذاشته
نیست تیری رو به دل کش درکمان نگذاشته
کین ها داده بسی در سینه جا از هر کسی
دست رد بر سینه ی کس آسمان نگذاشته
نیست در معراج فکرم بر کسی راه گذر
چون به بام آسمان کس نردبان نگذاشته
قوه وصل یلی کو تا برد ضعف دلی
ضعف هجران در دلم تاب و توان نگذاشته
جاکجا او را به سلک خاندان مصطفی است
آن که جای مصطفی در خاندان نگذاشته
کی پراند جوجه پیش از بیضه مرغ از آشیان
بیضه آن مرغی که او در آشیان نگذاشته
کی بود از عقل رد کس نزد معمار خرد
تا که بر عرض مسطح پلکان نگذاشته
ناز آن قدی که هم سر نامده با او قدی
ناز آن روئی که پشه پا بر آن نگذاشته
آنکه کرده عزم سیر و گشت این دنیای دون
هیچ برجا مر ز خود از جسم و جان نگذاشته
جمع فضل جمله در فبهداهم اقتده
آنکه بر جا فضلی از پیغمبران نگذاشته
سایهٔ شبحی از او ننمود بر خلقان خدای
غیر ایران را که بر سر سایبان نگذاشته
کی بود باکعبهٔ مقصد مساوی در صلوة
آنکه فرقی با جدی و فرقدان نگذاشته
سرخ روئی های گل برده ز یادم گونه اش
آنکه رویش جلوه ای بر ارغوان نگذاشته
تا به کی سلطان خوبان زمان رحم، الامان
هجر تو ما را زمانی در امان نگذاشته
تا نشان دادم فدائی جای پای جبرئیل
هجرش ای یاران به دل نام و نشان نگذاشته
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۷ ترک عهد
تا ز شهد لب جهان را شکر افشان کرده ای
عالمی را از حلاوت شکرستان کرده ای
داده ای طوطی وشان را کام نازان شهدِ لب
طوطیان را از شکر خوردن پشیمان کرده ای
داده ای تا تاب آن زلف پریشان را به ناز
ای بسا دل را که بی تاب و پریشان کرده ای
عالمی دل کرده ای مقتول لشگرگاه حُسن
تا تو اندر کشور دل غارت جان کرده ای
باشدم صد رخنه از هر نوک مژگانت به دل
تا که از مژگان دلم را تیر باران کرده ای
صفحۀ رخسار سیمین دارد از آرایش بهار
از چه این فرخنده مصحف را زر افشان کرده ای
خط بنفشه، سرو قد، گلبن بدن، گل پیرهن
ای سرت گردم که سر تا پا گلستان کرده ای
کردۀ خوش خویش را آباد حُسن امّا چه سود
عالمی دل را خراب از خویش و ویران کرده ای
بین که چون معمورهٔ دل گشته بر رویت خراب
از نظر نارفتۀ ما را بیابان کرده ای
منع خود را کن که هستی بی می و میخانه مست
ای که در میخانه منع می فروشان کرده ای
بُد فدائی عمرها امیدوار عهد تو یار
حیرتی دارم که چون ترک عهد و پیمان کرده ای
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸۸ دریای فکر
کرده در دریای فکرم جا نهنگ تازه ای
برده بر کوه خیالم ره پلنگ تازه ای
در خُم اندیشۀ معنا ز تو صباغ عقل
جامۀ تحقیق ما را کرده رنگ تازه ای
کاروان سالار وحدت را ز پیشاهنگ قدس
می رسد بر گوش جان آواز زنگ تازه ای
طّی مقصد کی به این جرأت کند این کهنه عقل
می کند هر دم ز خوف ره درنگ تازه ای
بلبلان آوازه ای از تازه آهنگی ز تو
چهرۀ گل دارد امروز آب و رنگ تازه ای
خشم خود شب گر خورم روز از نو و روزی ز نو
بخت بد دارد به من هر صبح جنگ تازه ای
بست با صاحب ریاضی زیجی از نو یا که زد
چَه کن لنگی به پای خود کلنگ تازه ای
شبهه سنجِ کهنه وَهم آورده ره بر شهر شرع
پادری یا پا در آورد از فرنگ تازه ای
پیرو عقل کهن بیهوده گو دانی چراست
خورده از هر شبهه ای از بسکه سنگ تازه ای
هم سفید و هم سفیدی دان سفید بی محل
صدق مشتق نیست فرع ذات و رنگ تازه ای
می کشد چابک سوار رزم میدان گاه عقل
هر زمان از ترکش معنی خدنگ تازه ای
می نیاید خندۀ بیهوده جلفی چند را
می نگوید کهنه رندی تا جفنگ تازه ای
کهنه خر شایستهٔ افسار رنگین کی بود
کهنه پالان را نشاید پار تنگ تازه ای
طفل نو آموز معنی در گذر گاه خیال
میزند هر دم فدائی را به سنگ تازه ای
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ شِکوه
ای که با رنج و عنا ساخته ای
به همه حال به ما ساخته ای
چون نسازم من درویش به تو
تو که شاهی به گدا ساخته ای
ساز اندر دل ما یک شب جای
تو که جا در همه جا ساخته ای
ساخته خوب خدا گر چه تو را
خوب هم تو به خدا ساخته ای
از همه ذکر و همه ورد کهن
دلم ای دوست جدا ساخته ای
تا که در طاق خم ابرویت
تازه محراب دعا ساخته ای
از مریضان دلم روی متاب
تو که دلدار شفا ساخته ای
پیش تو ما چُو به خاری خواریم
تو که چون گل به صبا ساخته ای
کردۀ دل به مو آویخته ام
پس معلق به هوا ساخته ای
تا که از تار خم گیسویت
بهر دل دام بلا ساخته ای
کردهٔ قطع نظر یاران را
با رقیبان دغا ساخته ای
دانم این رسم وفاداری نیست
من نگویم که چرا ساخته ای
خون عاشق به کف ای دوست مگیر
بسته بر جای حنا ساخته ای
یا ز تو یا ز حنا بر کف ناز
رنگ خونخواری ما ساخته ای
بر غلط شکوه ز دلدار مکن
گر فدائی به جفا ساخته ای
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۰ وعظ
کرده در بر دلبرم چون سرو رعنا بُرمه ای
دوخته هر سو برو چون شاخ گل آشرمه ای
گشته عالم تار اندر دیده ام چون چشم یار
کرده تا در چشم خود چون بخت تارم سرمه ای
ایل دل را لشکر حسنت چپاول کرد و برد
بستهٔ موئی بهر سو ویلی و اخترمه ای
کرده‌ام رد بر مضیف حسنت ای طعم تو جان
کز طعام خوان احسانت خورم قاورمه ای
وعظ خوب است ای دل اما عاقل فرزانه را
کرد هر نا اهل را باید برو باسرمه ای
مسهل ثقل گنه دینار بهتر از فلوس
سهل ای دل گر شریف مکه گیرد درمه ای
ای خطائی چون فدائی رو خطای خویش پوش
چند می کوشی که تا پوشی حریر و ترمه ای
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 مذمت دنیا
ای که خندان شوی و خرمی اظهار کنی
باید آخر که به خود گریهٔ بسیار کنی
خنده یکبار نه چون گل بدهد بر بادت
غنچه کن لب که تو این خنده دگر بار کنی
ترسم آخر کندش خاک لحد گردآلود
این سر زلف نکو را که تو تیمار کنی
نیست این دار فنا بر تو به جز فئ نزال
چند سُکنا تو در این سایهٔ دیوار کنی
دار کو دار جهان نیست به جز خوابی خواب
خویش را به که در این دار تو بیدار کنی
هر طرف قطع علایق ز خلایق لایق
تا تو خود را طرفی بسته به صد تار کنی
بارها گفتمت این بار به منزل نرسد
خویش را به که فدائی تو سبکبار کنی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
2 بی‌طاقت
به رویت آرزومندم چه پرسی
ز کویت دربدر چندم چه پرسی
به تیغ غم جدا از هم نمودی
تمامی بند از بندم چه پرسی
چنان بی طاقتم بی تو که گویا
به روی آتش اسفندم چه پرسی
دل از هر کس برید و با تو پیوست
ز تو با کیست پیوندم چه پرسی
ربوده هجرت از سر عقل و هوشم
نه مجنون، نه خردمندم چه پرسی
به یادم نیست غیر از یاد وصلت
اگر گویم اگر خندم چه پرسی
تو گر کندی ز من دل، من هم ایدوست
دل از غیر تو برکندم چه پرسی
خرامان تا که رفتی از خیابان
ز پا هجرانت افکندم چه پرسی
شدم بر منبر عشق تو واعظ
خیالت داد تا پندم چه پرسی
لب قند و گل رویت مرا بس
دوای دل، گل قندم چه پرسی
ثمر دل راست سیب غب غب یار
دوا ، سیب سمرقندم چه پرسی
ز هر مویت بدل صد رشته زنجیر
رها گشتن ازین بندم چه پرسی
گذشته آهم از دود، اشکم از رود
ببین چون بی تو خرسندم چه پرسی
فدائی گر ز تو پرسد کو ای دوست
ز هجر تو بلا مندم چه پرسی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۳ درد جدایی
طبیب از وصل ده دل را دوائی
که باشد بی دوا درد جدائی
دلم را چاره کن از رنج دوری
دوایم ده ز وصل و آشنائی
دلم را مژده آرید و دهیدم
ز یمن حضرتش دل را دوائی
به بالینم خروش از دل برآرید
عزیزان هر یکی هر یک نوائی
دلم تنگ است و می خواهم که آید
بگوشم هر سو از یاران صدائی
خوش آن روزی که صیاد این قفس را
برد در صحن باغ دلگشائی
به بالینم بیا کن شاد مرگم
به قربانت اگر از من رضایی
طبیب عشق بر هم زد مطب را
که درد عشق را نبود دوایی
که این دار فنا عاشق گداز است
بجوئید عاشقان دار الشفائی
دل معشوق را باشد به عاشق
رهی از عشق و همره رهنمایی
بود پیوند الفت را دو چوگان
دو دل از هم ندارد زان رهایی
از این پیوند می باشد که گاهی
دل شاهی کند میل گدایی
وگرنه صدر قدر پادشاهان
کجا و میل ذیل بینوایی
نبود ار تن قفس مرغ هوس را
زدی پُر هر نفس اندر هوایی
فدای روی آن یار وفادار
دعایش این بود دائم فدائی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۴ عرض حال
ز حالم کن ای دوست امشب سؤالی
که دارم به تو امشبی عرض حالی
بسویم نمودی ز انعام روزی
گذاری به لطف از پس ماه و سالی
دگر درد دل از تو پنهان کنم کی
زده بر زبانم مگر قفل لالی
به تکذیب کاذب نوا راست می کن
چو بهر مخالف حدیث مخالی
شدم دست به دامان همّت بلندان
به این همّت دون و این دست خالی
چو لیل مصیبت سیه صبح پیشم
چو بخت هنرپیشه پیشم لیالی
خوشا مدرس عشق و آن اهل اهلش
نه بحث و جدالی و نه قیل و نه قالی
دلا خواندن علم رسمی چه حاصل
اگر می توانی بخوان درس حالی
نه حوض بلورم نه فوارّه مرمر
من و سایهٔ کوه و آب زلالی
به حالم چه می افتی ای شیخ مفتی
که من طفلیم جاهل و لاابالی
نه من هم کلامم به تو شیخ کامل
به این جاهلی فهمم و خُرد رسالی
نه ترجیع مطرب نه تنبیه واعظ
رفیق خوش آواز صاحب کمالی
دهم دَین حُبّت به وعد بتان کی
که نبود روا بیع کالی به کالی
چه سازم به یأس ار ننالم ز دلبر
نه روی دلی نه امید وصالی
چو خاک و کفن رخت و فرشت چه حاصل
ز ثوب ثمین بر تو و فرش عالی
دلا من ز شیطانِ دزدان چه باکم
ندارم که مال و ندارم کمالی
کجا میل مأکول و جام بلورم
که کی در خور چون منی جز سفالی
سرت گردد ای عیش هر دل فدائی
به غم مانده و وز اِلم پای مالی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۵ مدرس نشینان
بکن سوی دلم ای دوست روئی
که دارد دل به رویت آرزوئی
به ده گوشی دمی راز دلم را
که دارم با تو اینک گفتگوئی
به دوشم نِه سرت تا بر مشامم
رسد از زلف مشکین تو بوئی
به روی چون گل خود زن گلابی
دهم تا دل ز بویش شست و شوئی
کنم ذکر وی و قصدم توئی تو
به هر جائی که بینم خوبروئی
به نیکی هر کسی از تو کند یاد
کنم تصدیق و پندارم که اوئی
گرو سازم به می دلق ریا را
که رندان را نباشد آبروئی
شکستی جام و بوئی از می آمد
چه می شد گر که بشکستی سبوئی
همه مستند این مدرس نشینان
مگر هشیار در میخانه جوئی
فدائی دید کوی عشق و رد کرد
چو دیدی هر کسی را رو به کوئی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۶ مقصود عاقل
نالم دمادم دور از تو چون نی
کن ناله ام گوش ای دوست تا کی
گفتی که از جان کردی دریغم
قربان جانت کی بوده این کی
چون دزد اگر وصل آرد شبی روی
شبگرد هجرت آید پیاپی
زد گرگ دل تا بر گلهٔ وصل
هجرت شبان وار آید به هی هی
چون تو به بخشش ای بخشش جان
کی آل برمک کی حاتم طیّ
ای گل به من خار شو رام و کن روی
خار و ورامین هم از تو هم ری
این آب انگور کرد عقل مخمور
مقصود عاقل این نیست از می
کی بازگشتی در جود و بخشش
حاشا خورد کس کرد آنچه را قی
از سایه ی دوست بر سر فدائی
بنهاده افسر چون افسر کی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ جور فلک
قصد تنبیه دلم کرده فلک پنداری
زده بر زخم دل از جور، نمک پنداری
می کند رنجه دلم سخت در اقلیم چهار
زمهریر است سما تا به سمک پنداری
پایم از آتش کرسی نشود گرم دمی
آتش هم یخ زده از جور فلک پنداری
می کند این همه گردون خنکی یعنی چه
دلم افتاده از این وضع به شک پنداری
طالب نار نموده است همه را این سرما
که کنند منزل و مأوا به درَک پنداری
جامه از برف جهان را همه جرمجری آب
که براین جامه نهادست جهک پنداری
کرده مشاطه ی سرما ز بس آرایش برف
زده از خور به رخ برف زرک پنداری
کیست صراف سخن همچو فدائی ای دوست
زند از برف زر طبع محک پنداری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹۸ تلبیس
پنهان کنی ار خیرات تو ثانی ابلیسی
ور خیر کنی ظاهر خیران قراطیسی
از مثل بن عیسایی اظهار حق آسان نیست
تا مثل تو حیرانی در وادی تلبیسی
اظهار فضیلت را جوئی نه شریعت را
گاهی کنی ار بر پا هنگامهٔ تدریسی
این غیر شنیعت نیست این شرط شریعت نیست
دام ره دین کردن تزویری و تدلیسی
در مدرسه ابلیسی دَرسَت بود ار تزویر
قصدت بود ار توفیق در مرتبه ادریسی
تا چند زبان سازی جاری تو به همز و لمز
کن ورد زبان یک چند تسبیحی و تقدیسی
بایست سفیدت رو ز افعال خوش و نیکو
گر زنگی زنگی تو ور گرجی و تفلیسی
گردن به ادب تاکی سازی تو به هَر دون کج
بهر طمع دنیا با قامت تقویسی
پس آنچه کت اندر ناس تزویر اساس آمد
باز آو به راه عشق کن مشغله تأسیسی
جز سیر ره عشّاق شرک است فدائی شرک
نه مذهب تخلیطی، نه ملت تخمیسی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۹ شهر صفاهان
روان اشکم ز دل خون شهیدان است پنداری
به چشمم تیره عالم شام هجرانست پنداری
تبسم کرد گفتا تشنهٔ وصلی به خود گفتم
میان چشمه لعلت آب حیوانست پنداری
زد او با تیر ، گفتا چیست حالت گفتمش جانا
چنان شد دل نشین تیرت که مژگانست پنداری
درآن چَه صد چو یوسف پای درگل دیدم و گفتم
به چشم عاشقان خال زنخدان است پنداری
دو عالم گشت جانا خاتم انگشت تسخیرش
که نقش خاتم دست سلیمان است پنداری
ز هجر آن گل رخسار کاری کرده چشم تر
که طرف دامنم صحن گلستان است پنداری
به این زودی مسوزان قالبم در آتش هجران
دمی بنشین نه وقت دادن جان است پنداری
چنان جا کرده آن رخساره آتش پاره ام در دل
که شهرستان دل امشب چراغان است پنداری
رقیب از حیلهٔ کرد از بهشت وصل او دورم
که از یک نطفهٔ هفتاد شیطان است پنداری
نهم در برج هجران کو سر و برگ بهار ای دل
به چشمم شمس اندر برج میزان است پنداری
فدائی بی تو این دل در هزاران کوچه می گردد
دیار خاطرم شهر صفاهان است پنداری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ نگار سیم عذار
بیا که حسرت صد ساله ام ز دل به در آری
کنی به کلبهٔ من گر شبی به ناز گذاری
بزن به آتش و خاکسترم بکن پامال
ز من گر آینه ی خاطرت گرفته غباری
کند به دیده احباب کار صد پیکان
رود اگر که به پای تو دوست ناوک خاری
تو رفتی و ز پی ات هر نفس فرستم زار
ز اشک و آه پیامی، پیاده ای و سواری
حدیث جنت و حور آیدم چه کار ای دوست
مرا که نیست به جز آرزوی روی تو کاری
در آرزوی نگارم مدام بلکه نمایم
نثار سنبل زلف تو یار مشک تتاری
من از جهان همه روی نیاز سوی تو دارم
کشد ز کوی تو گر رخت هر کسی به کناری
چو بوم غمزده ضرب المثل شوم ترسم
به کام دل کنم ار بی تو دوست گریه و زاری
مرا تو سوزی و بر دست من بر آتش من
فغان که این همه کار تو و تو کار نداری
نمی زند به عبث دیگری چه نار آتش
مگر که باز ز خور افتد آتشی به چناری
نهاده بر طبق کف زر حیات فدائی
به عذر پیش جمال نگار سیم عذاری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰1 روی دوست
ای دل به ما نماند اثر ز آدمیّتی
نه همچو خلق همتّی و نه حمیّتی
نه با حضور قلب رکوعی و نه سجود
نه زهد و نه عبادت و نه صدق نیّتی
بر هم زدیم گفتۀ هفتاد و دو تمام
بهتر ز روی دوست ندیدیم ملّتی
هجرت به ما ببین که چه بیداد می کند
ای دادگر تو صاحب رحم و مروّتی
گم گشته ایم پیش خدا گم نمی شود
ما را کنید گر به ره خود دلالتی
گر من سگ درم سزد ای دوست کز کرم
صاحب سگی کند سگ خود را رعایتی
بر ما بود به غیر مزیّت ز نام تو؟
ما را دگر نه نیست به اقران مزیّتی
مائیم جغد گوشۀ ویران چه نسبت است
ما را به باغ و دلبر طاووس نسبتی
باز آ به وقت مرگ و مرا شادمرگ کن
جز حسرت رخت به دلم نیست حسرتی
چون خیر اهل عصر ز والعصر خوانده ام
دارم ز حقّ و صبر به ابنا وصیّتی
نومید و بی نصیب مبادا چو من کسی
عمری تلف نموده و دارم ندامتی
غافل که او اذیّت خود می کند نه ما
ای دل به ما هر آنکه رساند اذیّتی
سر پُر ز شور باده و مجلس تهی ز غیر
ساقی بیا بیا که بود وقت و فرصتی
ای یار کز طفیل نگاه تو یاوران
دارند قسمتیّ و در آن هم سویّتی
خواهند ار تفاضل فیض نگاه تو
هجران کشیدگان بلا نیز قسمتی
ما را بس این امید فدائی که غیر دوست
بر عالمین خدا نفرستاده رحمتی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۲ خاکسار
احوال اشکم کی باور آری
سیلاب اشک است این سیل جاری
باور نداری زخم دل ما
چون در دل تو نشکسته خاری
داغ فراقت بر دل نهادم
لیکن نداند جز داغ داری
بر خاک راهت باشم که شاید
رحمی نمائی بر خاکساری
هست از پی ات دل منزل به منزل
همراه خود بر این یادگاری
تو ابر باران ما دانه کاران
از ما تو بگذر بر کوهساری
ما از خزان طی گشتیم تا کی
بر ما گذر ای باد بهاری
دم دم فدائی نالم چو نائی
در هر دیاری از درد یاری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ بی وفا
چرا ای گل سراغ خار خود نمی آئی؟
چرا یک ره سوی گلزار خود دیگر نمی آئی؟
دلم بیمار کردی بر منش بگذاشتی و رفتی
چرا بر دیدن بیمار خود دیگر نمی آئی؟
مگر گم کردی ای دور از وفا شرط محبت را
چرا بر جستجوی یار خود دیگر نمی آئی؟
نمی آئی نگار ما به کار دل به هر صورت
چرا ای کاروان بر کار ما دیگر نمی آئی؟
چرا بر درگه صاحبدلی یک شب دل خونین
ز بهر شکوة دلدار خود دیگر نمی آئی؟
به دل اقرارها کردی و اقرار است از ایمان
تو ای پیمان شکن برکار خود دیگر نمی آئی؟
فدائی می خورد هر شب غمت با خون دل تا صبح
چرا یک شب سوی غمخوار خود دیگر نمی آئی؟
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۴ دلدار
تو که گل در بهاری غم چه داری
تو که رخ لاله زاری غم چه داری
منم ای مه زمین گیر از غم تو
تو که گردون سواری غم چه داری
مرا غم کز خود آتش چُون چنارم
تو که خندان چُو ناری غم چه داری
ز بی سیمی غم افلاس ما راست
تو که سیمین عذاری غم چه داری
مرا غم ز آرزوی مشک بوئیست
تو که مشک تتاری غم چه داری
بود ما را غم نومیدی از یار
تو که امیدواری غم چه داری
مرا خالی است چشم از پایش ای کفش
تو که در پای یاری غم چه داری
مرا آمد به سر در انتظارْ عمر
تو کش در انتظاری غم چه داری
غمْ آن بیچاره را کش دل ز کف رفت
فدائی دل که داری غم چه داری
۴۰۵ لب به جان آمده
رفیقان خوب دارم عیش و نوشی
دهید ای دوستان القصّه گوشی
همین گفتم ز جام می شب و روز
به بالینم نیامد می فروشی
گذاریدم به کام دل بر آرم
بود تا فرصتی از دل خروشی
به لب جان آمده بی رویت ای یار
دگر بر قصد جانم از چه کوشی؟
زدم بر دل غمش تا طاقتی بود
به دل نبود دگر تاب خموشی
بیا بنشین ببالینم زمانی
بود اندر سرم تا عقل و هوشی
سرم بگذار بر دوش خود ای دوست
که دارم رازهای سر بگوشی
بیا تا گویمت حرفی به لبخند
کشم بر کاغذ از وصفت نقوشی
شدم رسوا و رویت را ندیدم
بر او پوشی نباشد ستر پوشی
فدائی بر تو دارد چشم امید
فدایت چشم لطف از وی نپوشی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۵ لب به جان آمده
رفیقان خوب دارم عیش و نوشی
دهید ای دوستان القصّه گوشی
همین گفتم ز جام می شب و روز
به بالینم نیامد می فروشی
گذاریدم به کام دل بر آرم
بود تا فرصتی از دل خروشی
به لب جان آمده بی رویت ای یار
دگر بر قصد جانم از چه کوشی؟
زدم بر دل غمش تا طاقتی بود
به دل نبود دگر تاب خموشی
بیا بنشین ببالینم زمانی
بود اندر سرم تا عقل و هوشی
سرم بگذار بر دوش خود ای دوست
که دارم رازهای سر بگوشی
بیا تا گویمت حرفی به لبخند
کشم بر کاغذ از وصفت نقوشی
شدم رسوا و رویت را ندیدم
بر او پوشی نباشد ستر پوشی
فدائی بر تو دارد چشم امید
فدایت چشم لطف از وی نپوشی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۶ دل کباب
شد از فراغ دلبر دل آب و دیده جاری
کن گریهٔ بحالم ای ابر نوبهاری
سر بر سپهر ساید از اوجِ افتخارم
گر بر سرم نشیند از درگهش غباری
بردار سوزن ای دل همره که در ره دوست
از پای بینوائی خاری مگر بر آری
آسوده دل چه داند قدر لقای دلدار
داند کسی که باشد عمری در انتظاری
زخم دلم چه دانی دور از گل رخ یار
نشکسته در دل تو گر هجر نوک خاری
اندر هوایت ای دوست دل می برد شب و روز
مرغ دلم ندارد دور از درت قراری
تو در شمار ناری یادم شبی و هر شب
باشد مرا ز یادت اندوه بی شماری
بین آه آتش آلود بی آتش است و بی دود
سوزد دل کبابم باور اگر نداری
رفتیم و از درت دور اما به ناله و آه
گشتیم بی تو مهجور اما به آه و زاری
از درگه تو رفتیم اما چه رفتن ای دوست
با خاطر فکاری با چشم اشکباری
گفتیم ما که شاید خاک ره تو باشیم
کردیم عمری ای دوست گر مشق خاکساری
عبرت بگیر ایدون از رفتن عزیزان
کین دار بی مدار است در وی نه اعتباری
اینجا تو میهمانی جائی طلب که مانی
در این سرای فانی نبود ترا مداری
گفتم فدائی آمد تا جان کند نثارت
گفتا پیام نبود قانون جان نثاری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۷ علی ولی
فخر هفت آسمان و هفت زمین، سرور اتقیا علی ولی
آنکه در غزوه تبوک خدای، بستودش بنصّ ناد علی
بر نبی آن شهی که نایب بود، عون او در همه نوایب بود
که شدش حاضر ار چه غایب بود، به دم از لطف ربّ لم یزلی
آنکه از هفت قلعهٔ خیبر، به سر انگشت خویش کندی در
آنکه از سرکشان همه او، سر برگرفتی به قدرت ازلی
آنکه کردی به لافتی جبریل، مدح او فتح نامه روز اُحد
آنکه در منزل غدیر رسول، کرد او را وصی بنصّ جلیّ
توفرشته به فال وخصم تو دَد، کی کنم باور این سخن که بود
کار کرّوبیان نیک فعال، کار هر نا بکار بد عملی
کی کند روی دل به تو خورسند، چون زند رشته ولای تو چنگ
آنکه روکرد سوی هر صنمی، آنکه بست عقد عهد هر هُبَلی
آنکه نه بر زبان نبُد او را، جای نه بود برلبش آری
گر نَبُد لا اله الا الله، جای لا گفتی او همیشه بلی
آنکه علم حروف و رسم حروب، آنکه علم رسوم و رسم سلوک
مستند بر وی است از هر قوم، گر همه اشعری و معتزلی
علم تفسیر آیه آیه ز رّب، علم نحو از برای لفظ عرب
کرد تعلیم زادۀ عباس، گفت از بهر اسود دولی
گر فدائی ز حیدر و صفدر، کس تو را پرسد و تو را گوید
کیست حیدر بگو ولّی خدا، کیست صفدر بگو علّی ولی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ وصال
خوشا به حالی که از وصالی رسد به شادی پس از ملالی
خوش این دم ار جان کند به قربان ز بعد هجران ماه و سالی
چرا نسازد به شادمانی فدا در آن دم به کامرانی
به ماه روئی، به سرو قدی قد جلالی رخ هلالی
دگر چه پرسند زما فقیهان ز وهم و از اشک ز سهو و نسیان
چگونه داریم ز خود خبر ما که محو و مستیم و لاابالی
به دشمن دین نکرده کس این مگر نبی بوده دشمن دین
چرا ز زهرا کنند یغما ز کین فدک را و هم عوالی
به تو که باشد ز نفس اولی اگر تو هستی غلام مولا
به شهر آخر به عشر ثانی به منزل خم علی عالی
ز انّما دم زنید یا قوم و یا نگوئید ز شرح الیوم
ازین دو آیت شود روایت به تو در آیات که اوست والی
بود امام آن که در تباهل نبی نسازد ازو تغافل
نهد به جای رسول پهلو کند نه پهلو ز حَرب خالی
به گاه شدت که این سه حال است که را به غیر از علی مجال است
به جز علی پس دهد محال است نبی شهی در فراغ بالی
نموده جبریل به تخت زر جا، ز لافتی کرده مدحش افشاء
که فتح نامه به نام او ختم کند به فرمان ذوالجلالی
به یاد وصلت شد عمر ما طی به جز وصالت خیال دل کی
نه جز پیامت نه غیر نامت به لب مقالی به دل خیالی
فغان گر از لب کنم شکایت، امان گر از دل کنم حکایت
لب جدا از تو پر ز آهی، دل ز غم بی تو بر ملالی
فتاده مرغ دلم بدامی که کنده بال و پرم تمامی
چو دل حزینی فسرده حالی چو دل عزایی شکسته بالی
به خطۀ تن شدی چو داخل بکن تو مأوا به منزل دل
که از برای تو نیست قابل جز او مکانی در این حوالی
کنم نثار تو نقد جانم ز دیده گوهر به ره فشانم
بیا و بنشین بدیدگانم که هست جایت به دیده خالی
شدم ز هجرت به خاک یکسان به پا نه قوت، به سر نه سامان
چه می شود گر شبی کشی سر به خاکساری به پای مالی
بگو فدائی ز غم چو نائی بناله همدم شد از جدائی
اگر فغانم کند سراغی اگر ز حالم کند سؤالی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰۹ شهید
هر سو هزار یأس و نویدم همین توئی
مأیوسم از جهان و امیدم همین توئی
گفتم تو را مرید و هزار از منَت چه سود
گفت ار منم مراد، مریدم همین توئی
عشاق روی یار بود بی شمار لیک
از آنکه نام یار شنیدم همین توئی
گر گفت صید دام کسی من نیم، بگو
بر راه آنکه دام کشیدم همین تویی
ای شهسوار ناز چو بیگانگان مران
آن را که در رکاب دویدم همین توئی
گر گفت آنکه نام تو بُرد آن نِیَم بگو
بر گفته ات تمام رسیدم همین توئی
حاشا مکن که دیده تو را قُمری دلم
سروی که در هواش پریدم همین توئی
ای سرو جویبار خیابان باغ ناز
قدّی که از جفاش خمیدم همین توئی
خوبان تمام دیدم و در حسرت توأم
آن کس به این دو دیده ندیدم همین توئی
گفتا شهید کیست فدائی پی شهید
گفتم شهید تو و شهیدم همین توئی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ دود آه
بگفتم چون به رویم ماه روئی وجه بگشودی
خدایا از تو می خواهم به وجهی کش تو فرمودی
چه اُنس است اینکه دل دارد به روی یار خود یا رب
که بی یاد لب لعل بتان هرگز نیاسودی
اگر از حال دل پرسی نظر کن دود آهم را
نیفتد تا بجائی آتش، آید کی برون دودی
زبور ناله ده اوجی که تسبیح جماد آرد
نهان تا کی توان از خلق کرد این لحن داودی
کسی کز خود زیان بیند به کار کس چه می آید
ز ما بگذر که سودای مخارف راست نه سودی
نمی کردم به زودی ور نه با تو آشنائی را
ندانستم ز اول کین چنین دیر آشنا بودی
ندانی با همه ذهن و ذکا رسم غریبان را
اگرچه راه غربت را چو من بسیار پیمودی
طبیبم رنج بی حاصل کشید اما که گفت اول
ندارد درد هجران غیر روی یار بهبودی
چه میدانی فدائی لذت شیرینی او را
که او دست و دهان هرگز به این حلوا نیالودی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
11 وقت درو
وقت پیری چه خوش از عمر که گیرم گروئی
تا به گلزارگهش تازه کنم عهد نوی
نیست این دلق ریا سوختن ای دل کاری
مشت خاشاکی و چخماقی و سنگی و قوی
وای بر آن روز که شوی بر عمل خویش سوار
کهنه لنگی، لگد انداز چموشی، جدوی
فکر وقت درویدن کن و تخمی می کار
خوشه چینی کند آن کس که ندارد دروی
کن عمل پیش روِ عالم جاوید ای دل
روح سردار تن است و سزدش پیش روی
بهر دیدار رخ دلبر گندم گون باز
دهم این دولت حشمت که نَیَرزَد به جُوی
رو به هر کس که نمودم ز رهم دور نمود
کو دلیلی که کند رهبریِ راهروی
کوی عشق است درو سعی صفا مطلوبست
نروی گر به سر ایدل بخدا نیم دوی
جان به کف بر رهت عمری است فدائی که مگر
گیرد از خیل رهت ای شه خوبان جَلُوی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲ حق رعیت
رعیّت را رعایت سکه بر زر تا بود شاهی
که بر زر چون نشنید نام به از زر شود گاهی
کلاه افتخار از اوج سودن بر فلک بی سود
بکن افتادگی خو تا که داری حشمت و جاهی
نباشد جز به میل او سبب کم، حسن آرد دل
کند کی بی سبب آهن به مغناطیس همراهی
ز مهتاب جمالش جامۀ دل پاره می بینم
نه پندارم که هرگز ماکیان سازش کند ماهی
چه اشک این دجله و رودی چه آه این مشعل دودی
ندارد یاد کس هرگز چنین اشک و چنین آهی
رخ کاهی به کویت بهتر از کوه طلا بینم
چو باشد پیش چشم همتت کوهی کم از کاهی
دلم گردون شد و گرداب روی تو همی گردی
دلم گردون و تو ماهی دلم گرداب و تو ماهی
چرائی غافل از آن دل که او باشد تو را منزل
تو کز صافی ضمیری از دل هر بنده آگاهی
به قربان غمت گردم که هر شب باشدم همدم
مباد آن روز کز این غم فدائی دارد اکراهی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ شام وصل
کی به اقلیم شرف هر ذرّه قدرت کاستی
تا بر اورنگ شهی مهر جهان آراستی
ای قیامت قامت رعنا قد بالا بلند
سرو چالاکی تو یا تو قامت رعناستی
چشم یار و چین زلف عنبر نثار،او راست یا
منظرِ آهوی چین یا نرگس شهلاستی
میکشد از یک نگاهم گر کند سویم نظر
دلبر من، چون کنم یاران که بی پرواستی
این لب لعل است و مروارید دندان، بی گزاف
یا که دُرّ، یاقوت احمر، لؤلؤ لالاستی
سوی یار است اینکه آید از نسیم کوی یار
یا در و دشت و بر و بام عبیرساراستی
کوی اعراف است یا آرامگاه شخص جان
یا گلستان ارم یا جنّة المأواستی
نور باران است امشب یا که شامِ وصل یار
صبح نوروز است یا شام شب احیاستی
گشته طالع آفتاب از آسمان دل مرا
یا که در دل عکس روی یار مه سیماستی
آب چون شد کر نمیگردد نجس از هر دَنَس
تا که تو ای مایهٔ جان جهان دریاستی
هست یکتائی برای قدس آن ذاتی که او
اندر اقلیم خداوندی خود یکتاستی
پل امانت باشد و رحمت، پل ثانی صلوة
پس سرِ کاری به خلّاق جهان آراستی
در دیار عشق یک آبادی معموره نیست
هر طرف کردم نظر یکسر همه صحراستی
تا که در بازار جانان جنسِ جان باشد رواج
نقد کن این کهنه جنس ار طالب سوداستی
این گران جانی بجانان بهر جان ایدل چرا
چون فدائی جان فدا گر عاشق شیداستی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۴ آرزو
چه شود اگر به غلط شبی گذری به کلبۀ ما کنی
همه درد روز و شب مرا بیکی نظاره دوا کنی
تو روان و دل ز پی ات دوان چو سگان که از پی صاحبان
نه ز نقصت ای شه کامران سگ خود اگر تو صداکنی
چه شود به این همه جور و جفا که روی تو و دلم از قفا
که ترحمی دمی از وفا به دل رمیدۀ ما کنی
چو روی مرا ز پِیَش نظر نکنم دریغت ازین سفر
که مگر تو هدهد خوش خبر گذری به شهر صبا کنی
تو به رفتنت کنیَم رضا ز تو من میانۀ خوف و رجا
که مباد آنکه ز خود مرا تو به این بهانه جداکنی
شود آن زمان دم خنجرت بدرون دل، غم دلبرت
که رود چو یوسفی از برت به غم و تو یا اَسَفا کنی
نه گریز پای توأم ز در نه کشیده ز تیغ جفای تو سر
همه بندم ار چه ز یکدگر تو به سیف سوده سوا کنی
به سما گرم بری از سمک کنیَم نگون اگر از فلک
نکنم شک از تو به هیچ یک که چه کرده ای و چرا کنی
به فدائی این همه جور و ستم بچه دین روا بود ای صنم
که نیَش وفا کنی از کرم نه فدا به راه خدا کنی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۵ نامرادی
رفتیم و بردیم با نا مرادی
داغ تو بر دل وادی به وادی
شادی ما بود دیدار رویت
حاشا که دیدیم دور از تو شادی
سوزم، برد تا خاکسترم باد
دانم گر آید سوی تو بادی
داد از تو دارم روزی که آرد
هر کس به سویت از هر که دادی
کن تازه با جان ای دوست پیمان
بر دل نداری گر اعتمادی
یادم چو کردی شد تازه داغم
داغی به روی داغم نهادی
رفتی ز چشم و از دل نرفتی
دوری گر از چشم، اندر فؤادی
سلب اعتقادش شد دلبر از دل
دلبر به دل داشت گر اعتقادی
کی چشم وحشی سازد به دل رام
دورست رحم از اهل بوادی
یادم نیاورد گر مُردم از درد
از هرکسی کرد کز دوست یادی
کی رخ نماید اندر زمین یار
از آسمان تا ناید منادی
باز آ به اعجاز چون نیست معجز
جز خرق عادت در امر عادی
در کوه و در شهر از مادر دهر
یک نامرادی چون من نزادی
جسم فدائی هجر تو بگداخت
دور از تو باقی است از وی سوادی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۶ مکافات
چه خوش می گفت با فرزندْ دهقانِ خردمندی
که ای فرزند می چینی همان تخمی که افکندی
نروید جز ز تلخی تلخ و جز شیرینی از شیرین
نچیند آنکه حنظل کشت هرگز شکر و قندی
مدد از اصل اگر خواهی مَبُر پیوند الفت را
مدد از شاخ باید میوه تا او راست پیوندی
رخی بنما و کن سوزان دلم را ز آتش غیرت
همین خواهم که بر راهت به آتش ریزم اسفندی
گل روی تو و قند لبت دل را مقوی بس
طبیب عشق از تو داده ترتیب کله قندی
به قربان سرت گردم مکن ای دوست مأیوسش
به درگاه کریمی دارد امیّد آرزومندی
نپندارم دل بی رحم تو روزی به رحم آید
اگر میرد چو من در حسرتت محنت کش چندی
حدیث آرزویت کی به پایان آیدم جانا
نویسم گر چو زردشت از برایت زند و پا زندی
لبانت را ثمر قند است و لب از بوسه بر بسته
به شوق بوسه گاه غب غبت سیب سمرقندی
اگر خواهی بزرگی، باش کوچک چون تل جودی
مجو جای شترکوه و دماوندی و الوندی
رقیب ار شکوه ای دارد ز روی دوست حق دارد
نگاه شبپره دارد کی از خورشید خورسندی
سفر پر خوف و منزل دور و دزدان در کمین تو
خوشا حال دلت ای غافل نادان که می خندی
مشو مفتون که این گردون دون یکجا نشد هرگز
نگردیده به کام خواهش هیچ آرزومندی
کند مثل حسین را بر سنان چونان سنان گه سر
برد موسی کاظم را گهی در حبس چون سندی
تو پنداری که باشد آسمان در بند ما و تو
تو خود بنگر به حال خود که خود را چند در بندی
بَد خود را بدان از خود، نگوید آسمانت بد
تو بد را تا که نیک از بهر نفس خویش نپسندی
ز تسویلات شیطان کی برد جان آدم نادان
مگر شامل به حال کس شود لطف خداوندی
به سوگند وفا دل خون مکن جانا فدائی را
به قربان سرت در عهد الفت نیست سوگندی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۷ اهلیت
نسبتت گر کنم به حور و پری
در حقیقت تو باز خوب تری
مُلک بلقیس کی سلیمان را
تا نیارد پیام شانه سری
نه پرم در هوای شهبازی
تا نه بینم به خویش بال و پری
جوهر تیغ می نشد ظاهر
صیقلش تا نداد کاردگری
گر تو از اهل عقل یا سمعی
کی به نّص کتاب در سقری
اشتراط تولّی و تکذیب
کند ایمانیان ز نارْ بری
خرمنت طاعت است و کفر شرر
خرمنی سوخت جذوۀ شرری
چون به عضوی کشید مادهّ ای
می کشد انتظار نیشتری
هستی ار تیزدید و تندشنید
تند شد چون قضا، تو کور و کری
طفل ناخُوردِه سال گردد بیش
کم شود مهر مادر و پدری
داستانی ز دوستان جانبخش
گر ز اعجازشان تو را خبری
قصّه پر، دهر تنگ، و کاغذ کم
تا دهم شرح عشق مختصری
حملهٔ می کنم به ببر بیان
تا کنم مدحتی ز شیر نری
تنگ، بازار باده از چه کنی
تو که نه باده خور نه باده خری
به تبرک کنند مسح خران
کز برای مسیح بوده خری
قد به علم ار عَلَم کنی چو شجر
بی عمل ندهد این شجر ثمری
کیمیا جو فدائی از رخ دوست
که رخش شمسی است و هم قمری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۸ پریشان حالی دل
به خاری تا نسوزد مُشت خاری
بخاری برنخیزد از بخاری
نگردد تا که صد مفلس زمین گیر
کجا بر زین نشیند شهسواری
نلرزد تا دل صد کبک دلگیر
شکاری کی کند باز شکاری
نظر تا می توان افتادگان را
اگر خواهی که بینی رستگاری
به عبرت ساز محکم کار فردا
تو که امروز صاحب اعتباری
به گلشن وقت گل، کن آشیان ساز
همیشه نیست گل بر شاخساری
بنال ای بلبل از روزی که بینی
به جای هر گلی بنشسته خاری
بکن فکر پریشان حالی وی
تو که امروز خوش وقت از بهاری
مکن پند فدائی را فراموش
به یاد خود سپار این یادگاری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1۹ معجز پیغمبری
دلبری دارم که بر وی ختم آمد دلبری
ناز هر عضوش که دارد معجز پیغمبری
هر کسی در هر دری گم کرده از ایمان دری
ما دُر ایمان خود جستیم در ارض غری
باغ دین گفتند دارد گل به هفتاد و دو رنگ
ما ندیدیم اندر آن یک گل به غیر از جعفری
عسکری جویم که آید طعمه ایشان را ز سنگ
عسکری کاید بر او سالار ابن عسکری
دل ز هر اوجم به پایش سر نهادن برگزید
مالک الملک آنکه بگزید از برایش سروری
رو نما تا پر زنیم اندر هوایت ذرّه وار
آفتابی و بُوَد کار تو ذره پروری
کی بَرِ راهش بری یا چشم لطف از وی بری
آنکه از غیر تو و آباء تو آمد بری
همتم هارون آباد است و سمت سامره
صاحب گوساله، نه گوساله و نه سامری
کی جزایش در جهان غیر از جذام است و جنون
آنکه با کندیه کرد و عامریه همسری
گلشن لفظت فدائی باغ دین وصف بهشت
سر به سر با رف رف خضر و حسان عبقری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۰ خود پسندی
به زنجیر طبیعت بسته چندی
برآر ای دل ز پای شوق بندی
قدم بر فرق عرشِ نیستی زن
برون آی زین حضیض خود پسندی
مخور تیری ز هر مژگان سیاهی
مشو در بند هر گیسوکمندی
ز همّت نیست از دنیا گذشتن
ز خود بگذر اگر همت بلندی
مپرس از پند دیرینم که نبود
بگوشم غیر نام یار، پندی
مکش در راه وی بیهوده این دام
که ناید وحشی ما در کمندی
به غیر از مرگ، درد دوریم را
نمی باشد دوای سودمندی
سرت گردم فدائی را فدا کن
به کویت نیست کم از گوسفندی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
1 طائر قدس
خو کن به غم ای دل ار توانی
نبود به جهان چو شادمانی
از زهر فراق یار شیرین
ما را شده تلخ زندگانی
ای قمری دل چه خوش که جان را
در پای سهی قدی فشانی
ای فتنهٔ قامت قیامت
تو سرو کدام گلستانی؟
شهباز کجا و با تو پرواز
تو طایر قدس آشیانی
تو روح تعلق و تو یا جان
جان جسم بود تو جان جانی
آنان که به خوان تو نشینند
یاران تو اند بهر نانی
خونِ تو چه می خورد فدائی
بر هر که تو نُقل جان خورانی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۲ دوری
فغان از رنج و بیش از پیش دوری
فغان از دوری و تشویش دوری
چه دارد مذهب این دوری خدایا
فغان زین ملّت و زین کیش دوری
نه زینسان زهر کژدم نه هلاهل
چو زهر است اینکه دارد نیش دوری
چه گویم صولت دوری که هر شیر
بود روباه اندر پیش دوری
نه خویشی داند و نه آشنایی
الهی کس نباشد خویش دوری
ز وصل و دوریش درویش و شاهم
که شاه وصلم و درویش دوری
فدائی گر بدو نالد شب و روز
که می سوزد دلش از ریش دوری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ جدائی
جز وصل نباشدش دوائی
باشد مرض آنکه را جدائی
چشم و رخ تو به نرگس و گل
نگذاشت به گاه جلوه جائی
کی نرگس و این چنین خماری
کی لاله و این چنین بهائی
دندان و لبت به گوهر و لعل
باقی نگذاشت آشنائی
کی لعلی و آب رنگی این سان
کی گوهری و چنین صفائی
مالد چو به تربت شفا دیو
گم می کندش ره شفائی
با کثرت نسل بین کز اعجاز
باشد نه به هیچ مرد ابائی
کی مسند حضرت سلیمان
باشد ز برای دیو جائی
یوسف نبود فریسهٔ گرگ
کی گرگ کند چنین خطائی
تکذیب کجا روا به هارون
گوساله کجا کند خدائی
جان بر کف و ایستاده بر در
بین عذر و خجالت فدائی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۴ نسخه طبیب
از درم بیرون نیاید یک شبی یک کوکبی
در دلم ماند آرزوی کوکبی در هر شبی
آی و بنویس از برایم نسخۀ طب ای طبیب
پیه دل تابید کو دیگر به دل تاب و تبی
آرزو کش باشی و درگاه دلداریم ما
هر کسی را داده اند ای دل درین در منصبی
نیش و نوشی نیست ما را بی لب و زلفت که نیست
نیش زلف عقربی نه نوش شهدی از لبی
دل فضول و شعر مکتب خانۀ عشق آرزو
نه «فضولی» می شناسم کیست من، نه مکتبی
نیست باک از نیش عقرب دیگرم ای دل که هست
اقربایم هر یک از بهر اذیّت عقربی
باش انسان ای دل و کن زیست بی مکر و حیل
در فراری اِرنبی در حیله داری ثعلبی
نیست هفتاد و سه ملّت، بُد یکی در پیش ما
هر کسی گر کرد ای دل اختیار مذهبی
لا ینال عهدی از حق بشنو و لاترکنو
تا بدانی جز علی را نیست جا جای نبی
عرض حاجت کن فدائی جا مکن زین بیش تنگ
هر کسی دارد در این درگاه عرض مطلبی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۵ هیهات هی
بی تو راحت در سفر در محملم هیهات هی
بی رخت آسوده کی اندر دلم هیهات هی
داد نانِ خانه، ما خوردیم و آمد سال نو
این دو باقه خرمن بی حاصلم هیهات هی
من که هست اسمم سمندر ساکن آتشکده
بلکه سوزد شعلۀ هر پشگلم هیهات هی
کی بر آید از وصال مقبلانِ کویِ قرب
آرزوی این دل ناقابلم هیهات هی
در مثوبات وصال ای کاش میدانستمش
کاین عذاب هجر سازد نازلم هیهات هی
کی کنم درک از معانی نکتۀ وصل بتان
من که تا حشر ار بخوانم جاهلم هیهات هی
داده ام در راه عشقش منزلی در ملک تن
تا کجا باشد پس از این منزلم هیهات هی
من نه سوز عشق را دانم نه ساز زُهد خشک
آتشی افکنده در آب و گلم هیهات هی
گو به درد من دوا صحّت کجا و من کجا
داده هجران تو زهر قاتلم هیهات هی
چون فدائی کشفی از اسرار دانش کرده ای
لطف او گشتی شبی گر شاملم هیهات هی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۶ حرف تلخ
تا بکی در فکر مالی خواجه هی
رفت باید دستِ خالی خواجه هی
شرط نبود در کمالت درک مال
گر تو از اهل کمالی خواجه هی
کاش می دیدم پس از مردن تو را
تا بدیدم در چه حالی خواجه هی
تو به خواب غفلت و از عمر تو
می رود هر ماه و سالی خواجه هی
زد ز یاد حق چو باب بخششست
بر زبانت قفل لالی خواجه هی
بال و زر باشد تو را با حذف واو
بین چه در وِزر و وبالی خواجه هی
در خیالت مرگ و تو مالت خیال
هر کسی دارد خیالی خواجه هی
رنجه داری گاه پشتی را به پشت
گاه می نالی ز نالی خواجه هی
بد به زیراندازی و پوشی به ناز
رخت اطلس فرش غالی خواجه هی
هست پشتی خشت و سنگت در مزار
هست نالی خاک خالی خواجه هی
فرشت آخر خاک و رخت آخر کفن
گر نه در فکر مآلی خواجه هی
راه مردان جوی در میدان دین
تا بود بر تو مجالی خواجه هی
بهتر از این چینیِ فغفوری است
کاسۀ چوب و سفالی خواجه هی
به ازین پر شبهه قنداب و طعام
قُرصۀ نان حلالی خواجه هی
گر بدانی عزّت اندر عزلت است
جوی کنج اعتزالی خواجه هی
کی شوی راضی به ذُّل و مسکنت
طالب جاه و جلالی خواجه هی
کی تو را آب گل آلودی بود
بهتر از بول زلالی خواجه هی
حرف حق تلخ است اگر داری، بجاست
از فدائی تو ملالی خواجه هی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۷ بوالهوس
تا به کی تزیین مرکب می کنی
فکر زین و اسب اَشهب می کنی
چند چون مستانِ مست ای بوالهوس
جام عیش از می لبالب می کنی
پستهٔ لب می کنی چند آرزو
چند میل سیب غب غب می کنی
می کنی شب را به این اندیشه روز
روز را با این هوس شب می کنی
غافلی از آنکه روزی ناگهان
می شوی افسرده و تب می کنی
آن زمان می آئی از غفلت به هوش
می خوری افسوس و یارب می کنی
پس چرا بی بستر و رنج و الم
رو به درگاهش نه یک شب می کنی
چیست مطلب زندگی را غیر مرگ
گر تو فکر اصلِ مطلب می کنی
کی علی غیر از نبی ای ناصبی
مصطفی را تا به کی سبّ می کنی
کی بود سبّ نبی جز سبّ ربّ
چند ای ملحد سبِّ ربّ می کنی
گر به بینی ضرب حربش را چو حرب
مرحبا بر قتل مرحب می کنی
فخر تو بی جاهی و بی منصبی است
ای که فکر جاه و منصب می کنی
خلطۀ منصب به جان باشد عذاب
روح خود تا کی معذّب می کنی
ای که میل جاه جبّاران تو راست
آرزوی چاه هب هب می کنی
پیش دلبر میکنی یاد قمر
در بر مَه وصف کوکب می کنی
حلیۀ مصحف به تذهیب عمل
چند مصحف را مذهّب می کنی
تا «الف»، «ب»، خوان فدائی گشته ای
خنده بر طفلان مکتب می کنی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۸ دشمن جان
کنده بنیاد دلم دلبر بنیاد کنی
به جفا مایل و سنگین دل و پیمان شکنی
دیده چون نرگس شهلائی و شمشاد قدی
زلف چون سنبل و عارض گل و غنچه دهنی
دشمن جانی و ایمان و کمان ابروئی
دوست آیینی و پرکین و به دل تیرزنی
نازک اندام و نکوفامی و یاقوت لبی
عنبرین بوی و سیه موئی و سیمین ذقنی
خار تار نظرم کرده رخ لاله و ماه
لاله رخساره و مه پاره و گل پیرهنی
دور از آن یوسف گم گشته ز بس تنگ دلم
ربع مسکون درونم شده بیت الحزنی
بی گل روی تو خاری به دلم نیست که نیست
چه بُدی بودی اگر جا چو منی را چمنی
در کف اهل زمان گنجش طفلان مانم
کیست بر پای دلم آنکه نبسته رسنی
نیست تاب غمم ای دلبر شیرین باید
بیستونی که برو تیشه زند کوه کنی
خواهم از بهر خطا پوشی خود وقت وفات
که بپوشی به تن از میل نگاهم کفنی
گاهی ای دوست نگاهی به خیانت کاری
نه امینی و نه مأمونی و نه مؤتمنی
کیست قربان تو، خائن ز فدائی بهتر
گرگ در کسوت میشی ، دغلی راه زنی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۲۹ وصل گلشن
اگر می‌دیدمی روزی بخود اسبی و میدانی
دلا می کردمی اندر رکاب دوست جولانی
چو من در مهد فردوسم نه جویم جای فردوسی
چو من در عهد خاقانم نخوانم شعر خاقانی
پشیمانم، نکردم روز وصلش جان چرا قربان
ولی سودی ندارد این زمان ایدل پشیمانی
ز وصل یار هر کس آلت کاری شده ای دل
رقیب از بهر روح ما شده امروز سوهانی
جدا از وصل گلشن روی تو ای گل پیرْهن چونم
نظر کن دامنم کز خون دل گشته گلستانی
کند افسان به خلق از چشم خود شاگرد دلّاکی
کی این آیین سلمانی کی این رسم مسلمانی
پس از عمری به دشواری به کف دامانت آوردم
دهم دامان فضلت کی دگر از کف به آسانی
به زیر گریه گردانم به سویت دیدۀ حسرت
چه غم گر دیده ام شد کشتی و گردید طوفانی
به دانائی تفاوت ها بود ما و تو را با هم
که عقل مستفادی تو و من عقل هیولانی
شود گر شکوه گر از عدل داور سازدش کافر
چه سازد بینوا جز آنکه سازد با پریشانی
گدائی را چه نسبت با شهی گر آگهی باشد
نه تشویش جهانبانی نه اورنگ سلیمانی
بگو جانا فدائی گفت قربانت شود جانم
اگر پرسد فدائی کیست، گو اسمعیل قربانی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۰ راحت روان
ای غمت آرزوی جانِ فدائی
رنج تو راحت روان فدائی
کن قدم رنجه جای تو خالی است
در میان دو دیدگانِ فدائی
حسن ظنم همین به تو است ای دوست
کاذب از خود مکن گمان فدائی
ناامیدم مکن برون زین در
ای امید همه جهانِ فدائی
بود تمهید ذکر اسم تو دوست
همه دیوان و داستان فدائی
ای حدیث لب تو تا لب گور
ذکر و فکر و دل و زبان فدائی
بی سواد خط تو نسخه حُسن
نیست یک سطر از بیان فدایی
همچو قمری فدایی از غم چند
نالد ای سرو گلستان فدایی
ز آتش هجر تو گلعذار آتش سوز
سوخت چنان شمع استخوان فدائی
بر گو غم جدائی که بخوردی
ای به فدایت هزار جان فدائی
بیش از این یار زین شرار مسوزم
کن نظر از مهر به دودمان فدائی
شکر لله که شاهبازی باز
کرده رو سوی آشیان فدائی
دیده از وصل دوست روشن شد
کوری چشم دشمنان فدائی
غم جان فدائی ای که خوری
به فدایت هزار جان فدائی
گشته وابستۀ تو حبل متین
مگسل از خود تو ریسمان فدائی
شده شیرین ز شهد نام تو دوست
این زبانِ شکر فشان فدائی
بین به دود دل شرر سوزم
کن نظر کرده دودمان فدائی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳1 جفا کار
میرد از خجلتِ روی تو دوصد بار کسی
تا که یک شکوه کند از تو به ناچارْ کسی
گل مقصود به سر کم زند از باغ مراد
دست به دامان نشود تا که به هر خارْ کسی
ماه کنعان و رسولِ حق و فرزندِ خلیل
این چنین بنده ندیده است به بازارْ کسی
هر زمان بار دلم شد غم یاران صد بار
بار دل چند کند غصّه به خروارْ کسی
زیر بار اِلم آخر که فتادیم از پا
تا بکی می کشد این محنت و آزار کسی
کم کند راحت پاداش عمل آخر کار
تا ز اول نکشد محنت بسیار کسی
ما فدائی ز جفایش به بلا ساخته ایم
چه کند با ستم یارِ جفاکار کسی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۲ منقبت مولانا امیرالمومنین
کیست دانی علیّ عمرانی
گویمت خوب اگر نمی دانی
آنکه وصفش ادا نمود خدا
از همه سوره های قرآنی
آنکه در سورة الم نشرح
نصب شد او به حکم یزدانی
حق انسان شهی که در زلزال
خواند او را خدا به انسانی
کرد والعادیات جولان گاه
تاخت چون اسب های جولانی
آنکه او مرتضی بود ز رسول
بهر اظهار غیب سبحانی
آنکه در آیهٔ ناس محسود است
بعد ام یحسدون که می خوانی
کندن از جا ستون و طاق و رواق
کی عجب در حدیث یونانی
هفت دیر از کفت چنان جنبد
کافتد از تخت بنت دیرانی
جنبد ار هفت قلعه چیست سزد
گر تو هفتم زمین بجنبانی
آنکه حق راست وجه باقی او
من علیها جز او همه فانی
واضع منبر سلونی وعظ
وارث مسند سلیمانی
ای به من یشتری رضا دهِ حق
ای به بازار شرع و دین رونق
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳ نجات
قابل نیم گر من ولی تو بهر رحمت قابلی
ان لستَ انت معقلی فالویل لی فالویل لی
جرمی کثیرٌ فی الورا ما کان یقبلنی الثرا
ان لم تهب مالی جزا فالویل لی فالویل لی
گر مجرم و گر کافرم دارم به تو چشم کرم
رانی اگر تو از درم فالویل لی فالویل لی
جئت ببابک قائلاً تُبت الیک عائلاً
ان رددتَ منک سائلاً فالویل لی فالویل لی
هم ترک رویت کرده ام هم رو به غیر آورده ام
گر پرسی از من کرده ام فالویل لی فالویل لی
عبداً ببابک عارفاً بالباب کان طایفاً
ان لم تلطّف خائفاً فالویل لی فالویل لی
دل باز یاد یار کرد هجرش به جانم کارکرد
یار ار مرا انکار کرد فالویل لی فالویل لی
اشتد یا ربّ عسرتی یا ربّ فارحم حسرتی
ان لم تقلنی عثرتی فالویل لی فالویل لی
عمری به هر در تاختم مولای خود نشناختم
خود را سیه رو ساختم فالویل لی فالویل لی
اشکو الیک یا شکور فاغفرلی ایّها الغفور
ان لم تعّنی فی الامور فالویل لی فالویل لی
دارم کجا تاب عذاب بر این گناه بی حساب
بر من کنی گر تو عقاب فالویل لی فالویل لی
اشکو الیک یا صمد یا ایّها الفرد الاحد
اِن لست لی الُمستند فالویل لی فالویل لی
رویم فدائی شد سیاه گویم چسان عذر گناه
یار ار نباشد عذرخواه فالویل لی فالویل لی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۳۴ لطف شاه
ای آنکه آفتاب بر آری و مه بری
صبح سفید آری و شام سیه بری
درگیر و دار لشکر نور و ظلام صبح
بخشی شهی به مهر و ز انجم سپه بری
هر صبح عزیز مصر فلک مهر را کنی
هر شام اگر چه یوسف مه را به چَه بری
بر فرق آفتاب نهی تاج خسروی
از فرق فرقدان به تسلط کله بری
ای دل به زیر خاک بود منزل عاقبت
گر تا سپهر، کنگرهٔ بارگه بری
ظلم است بر تو کز در دادار دادگر
تو بی گنه بیائی و با خود گنه بری
راضی به آهی ار ز تو شد پس چه کوتهی
به آنکه بر درش به گه صبحگه بری
دور است از کرم که به دربار لطف شاه
درمانده و ضعیف تو حال تبه بری
قربان تو هزار فدائی چه می شود
ای دوست گر تو گم شده ای را به ره بری
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
۵ یا علی
باب علم مصطفائی یا علی
مخزن سرّ خدائی یا علی
گاه ابر رحمت رحمان و گاه
بحر قهر کبریائی یا علی
گشت مشرک غالی از بس کز تو دید
ظاهرْ اطوار خدائی یا علی
کی کند جز از خدا نفس دغل
باور این، مشکل گشائی یا علی
شهسوار کشور آخا و هم
والی ملک ولائی یا علی
گر بود جود اینکه ظاهر شد ز تو
پس چه گفت آن مرد طائی یا علی
هادی خلقی و مهدی حقی
بلکه نفس اهتدائی یا علی
زَهره بازد دیو چرخ اَر بیندت
در گَهِ زور آزمائی یا علی
کفر و دین را چشم و دل بر دست تست
تا در از خیبر گشائی یا علی
تیغ تو مصداق الاّ ذوالفقار
خود فتائی لافتائی یا علی
گوید از شأن تو و اولاد تو
تا نفس دارد فدائی یا علی
↑ بازگشت به ابتدای صفحه
